සෙල්ෆි ඡායාරූපයකින් හසු වූ යුධ අපරාධකරු: චිලී රාජ්‍යයේදී ඊශ්‍රායල ස්නයිපර් සෙබළෙකු මුහුණ දෙන නීතිමය අර්බුදය

වසර දෙකකට අධික කාලයක් පුරා ඇදී ගිය ගාසා සමූලඝාතනයෙන් පසු, ලෝකය දරුණු අපරාධවලට වගකිවයුත්තන් සඳහා වඩ වඩාත් කුඩා වෙමින් පවතී.

මීට පෙර යුධ අපරාධකරුවන්ට ජාත්‍යන්තර නීතියෙන් බේරී සැඟවී සිටීමට අවකාශය තිබුණ ද, වර්තමාන ඩිජිටල් යුගය සහ දැඩි වන ජාත්‍යන්තර නීතිමය ප්‍රවණතා එම ආරක්ෂිත කලාප අහිමි කරමින් සිටී. මෑතකදී චිලී රාජ්‍යයේදී නීතිමය අර්බුදයකට මැදි වූ ඊශ්‍රායල-යුක්රේන ද්විත්ව පුරවැසිභාවය සහිත රොම් කොව්ටන්ගේ (Rom Kovtun) පුවත, කැමරා කාචයක එක් “ක්ලික්” කිරීමක් සහ සමාජ මාධ්‍ය සටහනක් යුධ අපරාධකරුවෙකුට එරෙහි ජීවිතාන්තය දක්වා වූ සිරදඬුවමකට මඟ පෑදිය හැකි ආකාරය පිළිබඳ ප්‍රබල නිදසුනකි.’

ඉන්ස්ටග්‍රෑම් (Instagram) හරහා හෙළි වූ යුධ රහස්

හමුදා සේවයෙන් පසු විවේකීව සංචාරය කිරීම බොහෝ සෙබළුන්ගේ සිරිතක් වුවද, ඊශ්‍රායලයේ 424 වන ‘ෂේකඩ්’ (Shaked) බලකායේ ස්නයිපර් සෙබළෙකු වූ රොම් කොව්ටන් හට සිය විනෝද චාරිකාව “අධිකරණමය හඹායාමක්” (Judicial pursuit) බවට පත්වනු ඇතැයි ඔහු නොසිතන්නට ඇත. චිලී රාජ්‍යයේ දකුණු-මධ්‍යම ප්‍රදේශයේ විලක පිහිනමින් සහ විනෝද වෙමින් ඔහු ලබාගත් ඡායාරූප ඉන්ස්ටග්‍රෑම් හරහා ප්‍රසිද්ධ කිරීමත් සමඟ, ඔහුගේ භූගෝලීය පිහිටීම (Geolocated evidence) ලොවටම හෙළි විය.

මෙම සමාජ මාධ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ විමසිල්ලෙන් පසු වූ බෙල්ජියම පදනම් කරගත් “හින්ඩ් රජාබ් පදනම” (Hind Rajab Foundation – HRF), කොව්ටන් චිලී රාජ්‍යයේ සිටින බව හඳුනා ගැනීමත් සමඟ වහාම ක්‍රියාත්මක විය. ඔවුන් කොව්ටන්ගේම යුධමය සහ විනෝදකාමී ඡායාරූප සාක්ෂි ලෙස යොදා ගනිමින් ඔහුට එරෙහිව යුධ අපරාධ, ජන සංහාර සහ මානව වර්ගයාට එරෙහි අපරාධ සම්බන්ධයෙන් චිලී අධිකරණය හමුවේ අපරාධ නඩුවක් ගොනු කරන ලදී. ස්නයිපර් තුවක්කුවෙන් ගත් ඉලක්ක සහ විවේකීව ගත කරන අවස්ථා අතර පවතින මෙම පරස්පරතාව, වගවීම පිළිබඳ නීතිමය ක්‍රියාවලියට නව මානයක් එක් කර ඇත.

"විශ්ව අධිකරණ බලය" (Universal Jurisdiction) නමැති නෛතික උගුල

වෙනත් රටක සහ වෙනත් ජාතිකයන් විසින් සිදු කරන ලද අපරාධයක් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමට චිලී අධිකරණයට ඇති බලය කුමක්ද? මෙහිදී ක්‍රියාත්මක වන්නේ “විශ්ව අධිකරණ බලය” නමැති සංකීර්ණ නෛතික සංකල්පයයි. චිලී රාජ්‍යය ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICC) රෝම ප්‍රඥප්තිය (Rome Statute) සිය දේශීය නීතියට අන්තර්ග්‍රහණය කර තිබීම මෙහිදී තීරණාත්මක “යතුර” බවට පත්ව ඇත.

මෙමගින් අතිශය බරපතල ගණයේ ජාත්‍යන්තර අපරාධ සම්බන්ධයෙන්, අපරාධකරු තම දේශ සීමාව තුළ සිටින ඕනෑම අවස්ථාවක නීතිමය පියවර ගැනීමේ බලය චිලී රාජ්‍යයට හිමිවේ. හින්ඩ් රජාබ් පදනමේ නීතිඥ පැබ්ලෝ ඇන්ඩ්‍රෙස් අරායා (Pablo Andres Araya) අල් ජසීරා පුවත් සේවයට පවසා සිටියේ:

"මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ චෝදනා ලැබූ පුද්ගලයා ඔහුගේ මව් රටේදී නඩු විභාගයකට ලක් නොවන බව පැහැදිලි වූ විටය. ගාසා තීරයේ මෙවැනි සාහසික ක්‍රියා සිදු කළ සොල්දාදුවන් නෙතන්යාහුගේ පාලනය යටතේ නඩු විභාගයකට ලක් නොවන බවට කිසිදු සැකයක් නැත."

අල්-ෂිෆා (al-Shifa) රෝහලේ බියකරු මතකයන් සහ හින්ඩ් රජාබ්

රොම් කොව්ටන්ට එල්ල වී ඇති චෝදනා අතර 2024 මාර්තු සහ අප්‍රේල් මාසවලදී ගාසා තීරයේ අල්-ෂිෆා රෝහල වටලෑමේදී ඔහු ඉටු කළ ක්‍රියාකාරී භූමිකාව ප්‍රමුඛ වේ. මෙම නඩුව මෙහෙයවන “හින්ඩ් රජාබ් පදනම” නම් කර ඇත්තේ, 2024 ජනවාරි මාසයේදී ගාසා තීරයේදී ඊශ්‍රායල හමුදා ප්‍රහාරයකින් ඝාතනයට ලක් වූ පස් හැවිරිදි පලස්තීන දැරියක වන හින්ඩ් රජාබ් සිහිපත් කරමිනි. ඇගේ මරණය ලෝකයේ අවධානය දිනාගත් සේම, මෙම පදනම දැන් කොව්ටන් වැනි සෙබළුන් පසුපස හඹා යන්නේ යුක්තිය ඉටු කිරීමේ අභිලාෂයෙනි.

අල්-ෂිෆා රෝහලේ වැටලීම හුදෙක් මිලිටරි මෙහෙයුමක් නොව, සිවිල් වැසියන් ඉලක්ක කරගත් සැලසුම් සහගත අපරාධයක් ලෙස සැලකේ:

• රෝහල වටලා එහි සිටි රෝගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලයට ජලය, ආහාර සහ විදුලිය ක්‍රමානුකූලව අහිමි කරන ලදී.
• අලුත උපන් බිළිඳුන්, වෛද්‍යවරුන් සහ හෙදියන් ඇතුළු 500කට ආසන්න පිරිසක් එහිදී ජීවිතක්ෂයට පත්වූහ.
• කොව්ටන් වැනි ස්නයිපර් සෙබළුන් රෝහලෙන් පිටවීමට උත්සාහ කළ සිවිල් වැසියන් ඉලක්ක කළ බවට චෝදනා එල්ල වී ඇත.

මෙම ක්‍රියාවන් ජාත්‍යන්තර නීතියට අනුව හුදෙක් “යුධ වැරදි” නොව, සමස්ත මානව වර්ගයාටම එරෙහිව සිදු කරන ලද අපරාධ (Crimes against humanity) ලෙස වර්ගීකරණය වේ.

චිලී රාජ්‍යය: යුධ අපරාධකරුවන්ට තවදුරටත් ආරක්ෂිත නැත

දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ඊශ්‍රායල සෙබළුන්ගේ ප්‍රියතම සංචාරක ගමනාන්තයක් වූ චිලී රාජ්‍යය, දැන් ඔවුන්ට අතිශය අවදානම් කලාපයක් බවට පත්ව ඇත. මැදපෙරදිගින් පිටත විශාලතම පලස්තීන ඩයස්පෝරාව වෙසෙන්නේ චිලී රාජ්‍යයේ වන අතර, එරට පොදු ජනතාව පලස්තීන අරගලය සමඟ දැඩි ලෙස බැඳී සිටිති.

මෙම දේශපාලන සහ සමාජීය පසුබිම නීතිමය තීන්දු කෙරෙහි සෘජුව බලනොපාන නමුත්, යුධ අපරාධකරුවන්ට එරෙහිව ක්‍රියා කිරීමට අධිකරණයට සහ රජයට අවශ්‍ය දේශපාලන ස්ථාවරත්වය සහ ජනතා සහයෝගය ඉන් උපරිමයෙන් ලැබේ. චිලී වැසියන්ගේ විරෝධය හමුවේ, යුධ අපරාධ සම්බන්ධයෙන් සැක කරනු ලබන ඕනෑම අයෙකුට දැන් එම රට තුළ නිදහසේ සැරිසැරීම අසීරු වී ඇත.

2026 වසරේදී රොම් කොව්ටන් මුහුණ දෙන මෙම නීතිමය අර්බුදය ලොව පුරා විසිරී සිටින යුධ අපරාධකරුවන්ට කෙරෙන ප්‍රබල අනතුරු ඇඟවීමකි. අධිකරණ ක්‍රියාවලිය මන්දගාමී විය හැකි අතර, චූදිතයාට රටින් පලා යාමට අවස්ථාව තිබිය හැකිය. එහෙත්, තාක්ෂණය සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය එක්වූ විට යුක්තියේ හස්තයෙන් ගැලවීම එන්න එන්නම දුෂ්කර වනු ඇත.

සමාජ මාධ්‍ය හරහා තමන්ගේම ක්‍රියාවන් ලොවට හෙළි වන සහ "විශ්ව අධිකරණ බලය" ශක්තිමත් වන යුගයක, යුධ අපරාධකරුවන්ට සැඟවී සිටීමට ලෝකය තුළ තවදුරටත් ආරක්ෂිත ඉඩක් ඉතිරි වේද?