රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 18, කොළඹ LNW :
ලංකා සීනි පුද්ගලික සමාගමේ ඉහළ කළමනාකාරීත්වයේ සිදුවූ හදිසි ඉල්ලා අස්වීම් පෙළ ගැස්ම වර්තමානයේ දැඩි දේශපාලන සහ පරිපාලනමය කතිකාවකට මග පාදා ඇත.
වත්මන් රජය යටතේ පත් කළ දෙවන සභාපතිනිය ද සිය ධූරයෙන් ඉවත් වීමත් සමඟ, රාජ්ය ව්යවසායයන් තුළ “වගවීම සහ පාලනය” (Accountability and Governance) තහවුරු කිරීමට යාමේදී වෘත්තිකයන් මුහුණ දෙන ප්රායෝගික අර්බුදය නැවත වරක් කරළියට පැමිණ තිබේ. 2025 පෙබරවාරි 17 වන දින ලිඛිතව ඉදිරිපත් කළ මෙම ඉල්ලා අස්වීම් හරහා, “පද්ධති වෙනසක්” අපේක්ෂා කරන සමාජයක, දේශපාලන අධිකාරිය සහ ස්වාධීන රාජ්ය පරිපාලනය අතර පවතින ගැඹුරු ඝට්ටනය මනාව පිළිබිඹු වේ.
නීතිමය රාමුව සහ දේශපාලන බලපෑම අතර ගැටුම
ලංකා සීනි සමාගමේ හිටපු සභාපතිනී, නීතිඥ සඳමාලි චන්ද්රසේකර මහත්මිය සිය ඉල්ලා අස්වීමේ ලිපිය මගින් මතු කරන්නේ ආයතනික නීතිමය රාමුව සහ ප්රාදේශීය දේශපාලඥයන්ගේ අනිසි බලපෑම් අතර පවතින ද්වන්ධ සටනයි. විශේෂයෙන්ම, මූල්ය විනය සහ රජයේ චක්රලේඛ අභිබවා යමින් කටයුතු කිරීමට එල්ල වූ පීඩනය හමුවේ වෘත්තීය ආචාරධර්ම ආරක්ෂා කිරීම බරපතල අභියෝගයක් වී ඇති බව ඇය පෙන්වා දෙයි. ඇයගේ ලිපියෙහි ඇතුළත් මෙම ප්රකාශය සමස්ත රාජ්ය සේවයේම වෘත්තිකයන් මුහුණ දෙන ඛේදවාචකයකි.
"නීතිය, රෙගුලාසි සහ චක්රලේඛවලට පටහැනිව කටයුතු කිරීමට ප්රාදේශීය දේශපාලඥයින්ගෙන් ලැබෙන අඛණ්ඩ පීඩනය හේතුවෙන්, යහපාලනය සහ ආයතනික නීතියට අනුකූලව මගේ රාජකාරී ඉටු කිරීම දුෂ්කර වී ඇත."
මෙම තත්ත්වය හුදෙක් දේශපාලන මැදිහත්වීමක් පමණක් නොව, ආයතනයේ “නීතිමය බැඳීම්” (Legal Obligations) උල්ලංඝනය කිරීමට ගත් උත්සාහයක් ලෙස හඳුනාගත හැකිය. නීතිය පැහැදිලි කර දීමට ගත් උත්සාහයන් පවා දේශපාලන අධිකාරිය හමුවේ අසාර්ථක වීම පද්ධතියේ පවතින දුර්වලතාවයකි.
ඉහළ කළමනාකාරීත්වයේ "දම්වැල් ප්රතික්රියාවක්" බඳු ඉල්ලා අස්වීම්
මෙම ඉල්ලා අස්වීම් මාලාව තුළ පවතින කැපී පෙනෙන ලක්ෂණය වන්නේ එය එක් පුද්ගලයෙකුට සීමා වූ තීරණයක් නොවීමයි. සභාපතිනියට අමතරව සමාගමේ ප්රධාන විධායක නිලධාරිනී දීපිකා ගුණතිලක මහත්මිය ද සිය ධූරයෙන් ඉල්ලා අස්වී තිබේ.
වඩාත් සැලකිය යුතු කරුණ වන්නේ, වත්මන් රජය යටතේම මීට පෙර පත් කළ පළමු සභාපතිවරයා වූ රුක්ෂාන් ගුණතිලක මහතා ද කෙටි කලකින්ම ධූරයෙන් ඉවත් වීමයි. සඳමාලි චන්ද්රසේකර මහත්මිය යනු මෙම රජය යටතේම ඉල්ලා අස්වූ දෙවන සභාපතිනියයි. වෘත්තිකයන්ට සිය සේවා කාලය නිසි ලෙස සම්පූර්ණ කිරීමට නොහැකි වන පරිදි නිර්මාණය වන මෙම අස්ථාවරත්වය, රාජ්ය ව්යවසාය ප්රතිසංස්කරණය කිරීමේ අරමුණට එල්ල වන සෘජු බාධාවකි.
අමාත්යවරයාගේ ස්ථාවරය, කැබිනට් තීරණ සහ මතුවන පරස්පරතා
මෙම ඉල්ලා අස්වීම් සම්බන්ධයෙන් විෂයභාර අමාත්ය සුනිල් හඳුන්නෙත්ති මහතාගේ ස්ථාවරය සහ පවතින වාතාවරණය අතර පැහැදිලි පරස්පරතාවක් නිරීක්ෂණය වේ. මෙය රාජ්ය ව්යවසායන්හි සිදුකෙරෙන “සාමාන්ය වෙනස් කිරීමක්” පමණක් බව අමාත්යවරයා පවසන අතර, පෙබරවාරි 10 වන දින කැබිනට් ප්රකාශක අමාත්ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතා ද ආයතන ප්රධානීන්ගේ සාමාන්ය වෙනස්කම් ඉදිරියේදී සිදුවන බව ප්රකාශ කර තිබුණි.
කෙසේ වෙතත්, මෙහි ඇති බරපතලම පරස්පරතාව වන්නේ දේශපාලන බලපෑම් පිළිබඳ දැනුවත්භාවයයි. අමාත්යවරයා තමන් එවැනි බලපෑම් ගැන “දැනුවත් වී නැති” බව පවසන අතර, ආයතනයේ අභ්යන්තර ආරංචි මාර්ග සඳහන් කරන්නේ එල්ල වන බලපෑම් පිළිබඳව අමාත්යවරයා නිරන්තරයෙන් දැනුවත් කළ බවයි. මෙම තත්ත්වය පරිපාලනමය විනිවිදභාවය පිළිබඳ ප්රශ්නාර්ථයක් මතු කරයි.
මූල්ය විනය සහ ප්රසම්පාදන ක්රියාවලියේ නීතිමය අවදානම
ලංකා සීනි සමාගමේ අභ්යන්තර ආරංචි මාර්ගවලට අනුව, ඉල්ලා අස්වූ නිලධාරීන් මුදල් අමාත්යංශයේ මාර්ගෝපදේශ සහ නිසි “ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය” (Procurement Process) අනුගමනය කරමින් ආයතනය පියවර කිහිපයක් ඉදිරියට ගෙන ඒමට සමත්ව තිබුණි. නීත්යානුකූල නොවන දේශපාලන ඉල්ලීම් ඉටු කිරීම යනු අදාළ නිලධාරීන් සහ අධ්යක්ෂ මණ්ඩලය පුද්ගලිකව නීතිමය වගකීමට බැඳෙන කරුණකි.
ලංකා සීනි සමාගමේ මෙම ඉහළ පෙළේ ඉල්ලා අස්වීම් පෙන්නුම් කරන්නේ රාජ්ය ආයතන ස්වාධීන වෘත්තිකයන් හරහා පාලනය කිරීමට යාමේදී පවතින දේශපාලන සංස්කෘතියේ බාධකයන් ය. තනතුරු මාරුවීම් “සාමාන්ය පරිපාලන ක්රියාවලියක්” ලෙස අමාත්යංශය අර්ථ ගැන්වීමට උත්සාහ කළ ද, නිලධාරීන්ගේ ඉල්ලා අස්වීමේ ලිපි මගින් මතු කරන්නේ දේශපාලන මැදිහත්වීම් පිළිබඳ බරපතල චෝදනාවකි.
රාජ්ය සේවය සැබවින්ම ප්රතිසංස්කරණය වීමට නම්, වෘත්තිකයන්ට දේශපාලන බලපෑම්වලින් තොරව නීතිමය රාමුව තුළ ස්වාධීනව කටයුතු කිරීමේ පරිසරය තහවුරු විය යුතුය. නීතිය අකුරට ඉටුකරන නිලධාරීන්ට රැඳී සිටිය නොහැකි නම්, සැබෑ රාජ්ය සේවා ප්රතිසංස්කරණයක් සිහිනයක් පමණක් වනු ඇත්ද?
