රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 26, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
ඕනෑම ප්රජාතන්ත්රවාදී සමාජයක පැවැත්ම තීරණය වන්නේ මහජනතාව සතු තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය මතය. එම අයිතිය සුරක්ෂිත කරනු වස් ලෝකයේ අඳුරුතම ගැටුම් කලාපවල සිට සත්යය වාර්තා කරන මාධ්යවේදීන්, වර්තමානය වන විට පෙර නොවූ විරූ මාරාන්තික තර්ජනයකට මුහුණ දී සිටී.
2025 වසර ඉතිහාසයට එක්වන්නේ මාධ්ය නිදහසේ තීරණාත්මක කඩඉමක් ලෙස නොව, මාධ්යවේදීන්ගේ ජීවිතවලට එල්ල වූ ලොව බියකරුම සහ මාරාන්තිකම වසර ලෙසය. සත්යය සොයා යන ගමනේදී ඔවුන් ගෙවන මෙම මාරාන්තික වන්දිය පිටුපස ඇති පද්ධතිමය අසාර්ථකත්වය සහ කටුක යථාර්ථය විමසා බැලීම ජාත්යන්තර ප්රජාවගේ වගකීමකි.
වාර්තාගත මාරාන්තික වසර
මාධ්යවේදීන් සුරැකීමේ කමිටුව (CPJ) 1992 වසරේ සිට දත්ත වාර්තා කිරීම ආරම්භ කළ දා සිට, වසරක් තුළ වාර්තා වූ වැඩිම මරණ සංඛ්යාව 2025 වසරේදී වාර්තා වී තිබේ. මෙම වසර තුළ පමණක් මාධ්යවේදීන් සහ මාධ්ය සේවකයින් 129 දෙනෙකුට සිය ජීවිත අහිමි වී ඇත. මෙය හුදෙක් සංඛ්යාලේඛනයක් පමණක් නොව, ගෝලීය මාධ්ය නිදහස බරපතල ලෙස බිඳවැටී ඇති බවටත්, සත්යය වාර්තා කරන්නන් ඉලක්ක කිරීම සාමාන්යකරණය වී ඇති බවටත් සපයන ප්රබල සාක්ෂියකි.
ඊශ්රායලයේ වගකීම සහ අසමසම මාරාන්තිකත්වය
මෙම මාරාන්තික වසරේ වාර්තා වූ සමස්ත මරණ සංඛ්යාවෙන් තුනෙන් දෙකකට වඩා වැඩි ප්රමාණයකට ඊශ්රායලය වගකිව යුතු බව දත්ත මගින් අනාවරණය වේ. ලොව පුරා මියගිය මාධ්යවේදීන් 129 දෙනාගෙන් 84 දෙනෙකුම ඊශ්රායල ප්රහාර හේතුවෙන් ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇත. යුද්ධය ආරම්භ වූ දා සිට මේ දක්වා මියගිය සමස්ත මාධ්යවේදීන් සහ මාධ්ය සේවකයින් සංඛ්යාව 300කට ආසන්න වී ඇති බව Shireen.ps දත්ත පෙන්වා දෙයි.
CPJ ආයතනය සිය වාර්තාව මගින් ඊශ්රායලයේ ක්රියාකලාපය පිළිබඳව මෙලෙස දැඩි ස්ථාවරයක් ප්රකාශ කර ඇත.
“1992 දී CPJ වාර්තා එකතු කිරීම ආරම්භ කළ දා සිට වෙනත් ඕනෑම රජයකට වඩා වැඩි මාධ්යවේදීන් පිරිසක් ඊශ්රායලය විසින් මරා දමා ඇත.”
ඉලක්කගත ඝාතන: ‘මිනීමැරුම්’ ලෙස වර්ගීකරණය කිරීම
CPJ ආයතනය විසින් “මිනීමැරුම්” (Murder) ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති ඉලක්කගත ඝාතන සම්බන්ධයෙන් ද ඊශ්රායලයේ මැදිහත්වීම කැපී පෙනේ. ලොව පුරා වාර්තා වූ එවැනි ඉලක්කගත ඝාතන 47න් 38ක්ම සිදු කර ඇත්තේ ඊශ්රායල හමුදා විසිනි. විශේෂයෙන් අල් ජසීරා (Al Jazeera) මාධ්යවේදීන් නිරන්තරයෙන් මෙලෙස ඉලක්ක කර ඇති අතර, ගාසා නගරයේ මාධ්යවේදීන් සඳහාම වෙන් කර තිබූ කූඩාරම් (Journalist tents) වෙත එල්ල වූ ප්රහාරවලින් මාධ්යවේදීන් පිරිසක් ඝාතනය වීම මෙම තත්ත්වයේ බරපතලකම පෙන්නුම් කරයි. අනස් අල්-ෂරීෆ් සහ හොසාම් ෂබාත් වැනි මාධ්යවේදීන් මෙලෙස සැලසුම් සහගතව ඉලක්ක කරනු ලැබූවන් අතර ප්රමුඛ වේ.
ගාසා තීරයෙන් ඔබ්බට: යේමනය සහ ගෝලීය තත්ත්වය
මෙම මාරාන්තික ප්රහාර ගාසා තීරයට පමණක් සීමා නොවූ අතර ඊශ්රායල ගුවන් ප්රහාර හේතුවෙන් යේමන පුවත්පත් කාර්යාලවල සේවය කළ සේවකයින් 31 දෙනෙකුට ද සිය ජීවිත අහිමි විය. 2025 වසරේ අනෙකුත් රටවල වාර්තා වූ මරණ සංඛ්යාව සමඟ සංසන්දනය කිරීමේදී ඊශ්රායලයේ ක්රියාකලාපය කෙතරම් අසමසම ද යන්න පැහැදිලි වේ.
- සූඩානය: මරණ 09 (සිවිල් යුද්ධය)
- මෙක්සිකෝව: මරණ 06 (සංවිධානාත්මක අපරාධ)
- යුක්රේනය: මරණ 04 (රුසියානු ප්රහාර)
සූඩානය, මෙක්සිකෝව සහ යුක්රේනය යන රටවල් තුනෙහිම වාර්තා වූ සමස්ත මරණ සංඛ්යාව 19ක් වන විට, ඊශ්රායලය විසින් පමණක් මාධ්යවේදීන් 84 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සත්යය යටපත් කිරීම සඳහා වූ අතිශය දරුණු ප්රවේශයකි.
‘මාරාන්තික අපහාස’ සහ දණ්ඩමුක්තියේ සංස්කෘතිය
මරා දමන ලද මාධ්යවේදීන් සන්නද්ධ කණ්ඩායම් සමඟ සබඳතා පැවැත්වූ බවට ඊශ්රායලය නගන චෝදනා CPJ ආයතනය හඳුන්වන්නේ “මාරාන්තික අපහාස” (Deadly Smears) ලෙසය. මෙම අපහාස කිරීම් හුදෙක් චෝදනා පමණක් නොව, මාධ්යවේදීන් ඝාතනය කිරීම සාධාරණීකරණය කිරීමට යොදා ගන්නා මෙවලමකි. මෙහි ඇති වඩාත් භයානක තත්ත්වය වන්නේ වැරදිකරුවන්ට දඬුවම් නොලැබීමේ හෙවත් “දණ්ඩමුක්තියේ සංස්කෘතිය” (Culture of Impunity) යි. මෙය ජාත්යන්තර වගවීම පිළිබඳ පද්ධතිමය අසාර්ථකත්වයක් (Systemic failure of international accountability) වන අතර, නීතිමය පියවර නොගැනීම හේතුවෙන් තවදුරටත් මාධ්යවේදීන් ඝාතනය කිරීමට රජයන්ට සහ හමුදාවන්ට මංපෙත් විවර වී තිබේ.
සැඟවුණු ඇත්ත: සාක්ෂි විනාශ වීමේ අවදානම
CPJ ආයතනය අනතුරු අඟවන පරිදි, වාර්තාගත දත්තවලට වඩා සැබෑ මරණ සංඛ්යාව බෙහෙවින් වැඩි විය හැකිය. යුද වාතාවරණය සහ දැඩි වාරණ හේතුවෙන් බොහෝ මරණ වාර්තා නොවන අතර, යුද්ධය හේතුවෙන් සමකාලීන සාක්ෂි (Contemporaneous evidence) විශාල වශයෙන් විනාශ වී ඇත. මෙය හුදෙක් මරණ සංඛ්යාව ගණනය කිරීමේ ගැටලුවක් පමණක් නොව, අනාගතයේදී සිදුවිය හැකි යුද අපරාධ විමර්ශන සඳහා අවශ්ය වන අත්යවශ්ය සාක්ෂි සදහටම අහිමි වී යාමේ අවදානමකි.
2025 වසර මාධ්ය ඉතිහාසයේ කළු පැල්ලමක් ලෙස සටහන් වන්නේ සත්යය වෙනුවෙන් පෙනී සිටි හඬවල් සිය ගණනක් බලහත්කාරයෙන් නිහඬ කළ බැවිනි. සත්යය වාර්තා කරන්නන් බිය ගැන්වීම, අපහාසයට ලක් කිරීම සහ ඝාතනය කිරීම යනු සමස්ත ලෝකයටම තොරතුරු ගලා ඒම අහුරා දැමීමකි. ජාත්යන්තර ප්රජාව මෙම දණ්ඩමුක්තියට එරෙහිව ක්රියා නොකරන්නේ නම්, ලෝකයේ ඉදිරි ගමන තීරණය කරනු ලබන්නේ සත්යය විසින් නොව, ප්රචණ්ඩත්වය විසින් වනු ඇත.
“මාධ්යවේදීන්ගේ හඬ නිහඬ කරන ලෝකයක, සත්යය සුරක්ෂිතව පවතිනු ඇත්ද?”
