රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 03, කොළඹ LNW :
වර්තමාන මැද පෙරදිග කලාපය භූ-දේශපාලනික අගාධයකට ඇද දමමින්, ඉරානය, ඊශ්රායලය සහ ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය අතර පෙර නොවූ විරූ මට්ටමේ යුදමය උණුසුමක් නිර්මාණය වී තිබේ.
සාමකාමී ලෝකයක් පිළිබඳ බලාපොරොත්තු සුන් කරමින් පසුගිය ඔක්තෝබර් 28 වැනිදා ඇරඹි මෙම ගැටුම් මාලාව හමුවේ ඉරානයේ නගර 131ක් දැඩි බලපෑමකට ලක්ව ඇති අතර, මියගිය සංඛ්යාව 550 ඉක්මවා ගොස් ඇත. රතු කුරුස සංවිධානය ලක්ෂයකට අධික පිරිසක් සහන සේවා සඳහා යොදවමින් සිටින මෙම බිහිසුණු වාතාවරණය, කලාපීය බල තුලනයේ විපර්යාසයක් සනිටුහන් කරමින් පවතී.
ඉරාන ඉහළ පෙළේ නායකත්වයට එල්ල වූ මාරාන්තික ප්රහාර
ඉරානයේ දේශපාලනික සහ බුද්ධිමය මර්මස්ථාන ඉලක්ක කරගනිමින් එල්ල වූ ප්රහාර මාලාව ඉරාන රාජ්යයේ පැවැත්මට එල්ල වූ ප්රබල තර්ජනයකි. ඊසානදිග ටෙහෙරානයේ පිහිටි සිය නිවසේදී හිටපු ජනාධිපති මොහොමඩ් අහමදි-නිජාඩ් ඝාතනය වීමත්, බුද්ධි අමාත්යාංශයේ නියෝජ්ය අමාත්ය සයිඩ් යාහියා හමීඩි සහ ලාල් පෝර් හොසේන් ඇතුළු ඉහළ නිලධාරීන් පිරිසක් මියයාමත් ඉරාන පාලන තන්ත්රය දැඩි කම්පනයකට පත් කර තිබේ.
ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම්වරයා වෙත යොමු කළ ලිපියෙහි මෙසේ සඳහන් විය,
“අමෙරිකාව සහ ඊශ්රායල එක්ව ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අල් කමේනි ඝාතනය කරමින් සිදුකර ඇත්තේ බියගුළු ත්රස්ත ක්රියාවකි.”
මෙම සිදුවීම හරහා ඊශ්රායලය පෙන්වා දී ඇත්තේ සතුරාගේ ඕනෑම ආරක්ෂිත කලාපයක් විනිවිද යාමේ හැකියාව තමන් සතු බවයි.
නටාන්ස් න්යෂ්ටික මධ්යස්ථානය සහ සන්නිවේදන අවහිරතා
නූතන යුද්ධයකදී භෞතික ප්රහාර මෙන්ම තොරතුරු යුද්ධය (Information Warfare) ද තීරණාත්මක වේ. ඉරානයේ නටාන්ස් න්යෂ්ටික මධ්යස්ථානයට එල්ල වූ ප්රහාරය හුදෙක් ගොඩනැගිලි විනාශ කිරීමක් නොව, ඉරානයේ න්යෂ්ටික අභිලාෂයන්ට එල්ල කළ මාරාන්තික පහරකි. මීට සමගාමීව ඉරානය පුරා පැය 48ක කාලයක් අඛණ්ඩව අන්තර්ජාලය විසන්ධි කර තිබීම සුවිශේෂී උපායමාර්ගික ක්රියාවකි. සන්නිවේදනය අවහිර කිරීම හරහා ඉරාන හමුදාවන්ගේ ප්රතිචාර දැක්වීමේ හැකියාව අඩපණ කිරීමටත්, යුද බිමෙන් ලැබෙන තොරතුරු ලෝකයාගෙන් සැඟවීමටත් සතුරා සමත් වී ඇත. මෙය “නිහඬ යුද්ධයක” බිහිසුණු බව මොනවට කියාපායි.
ලෙබනනය සහ සයිප්රසය දක්වා පැතිරෙන යුද ගිනිදැල්
මෙම ගැටුම දැන් ඉරාන සීමාවෙන් ඔබ්බට ගොස් කලාපීය මහා යුද්ධයක පෙරනිමිති පෙන්වයි. හිටපු නායක හසන් නස්රල්ලාගේ අභාවයෙන් පසු පත් වූ නව හිස්බුල්ලා ප්රධානී නයිම් කසෙම් (Naim Qassem) දැනටමත් ඊශ්රායලයේ මීළඟ ඝාතන ඉලක්කය බවට පත්ව තිබීම තත්ත්වය තවත් උග්ර කරයි. බේරූට් අගනුවරට එල්ල වූ ප්රහාරවලින් පුද්ගලයන් 32ක් මියගොස් 150ක් තුවාල ලබා ඇති අතර, දකුණු ලෙබනනයේ ගම්මාන 53ක වැසියන්ට උන්හිටිතැන් අහිමි වී තිබේ. සයිප්රසයේ බ්රිතාන්ය කඳවුරකට එල්ල වූ ඉරාන ඩ්රෝන ප්රහාරය මගින් පෙනී යන්නේ යුද්ධයේ ව්යාප්තිය යුරෝපා සීමාවට ද ආසන්න වී ඇති බවයි.
මෙවැනි විනාශකාරී පසුබිමක පවා ඊශ්රායල කොටස් වෙළඳපොළ කැපී පෙනෙන ලෙස ඉහළ යාම ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් මවිතයට පත් කරන “ව්යාපාරික පරස්පරතාවයකි.” මෙය බොහෝ විට යුදමය ජයග්රහණ පිළිබඳ ආයෝජක විශ්වාසය පිළිඹිබු කරන්නක් විය හැකිය.
බලවතුන්ගේ බෙදීම සහ යුද සූදානම
ලෝක බලවතුන් දැන් පැහැදිලි කඳවුරු දෙකකට බෙදී අවසන්ය. බ්රිතාන්ය අග්රාමාත්ය කියර් ස්ටාමර් තම හමුදා කඳවුරු ඇමරිකානු මෙහෙයුම් සඳහා විවෘත කර ඇති අතර, ප්රංශය සහ ජර්මනිය ද ඉරානයට එරෙහිව දැඩි ආරක්ෂක පියවර ගැනීමට සූදානමින් සිටී. මීට හාත්පසින්ම වෙනස් ස්ථාවරයක සිටින චීනය, වහාම සටන් විරාමයකට එළඹෙන ලෙස ඉල්ලමින් ඉරානයේ සිටි තම පුරවැසියන් 3000ක් ඉවත් කරගෙන තිබේ.
මෙම යුද සූදානම මධ්යයේ කුවේට් අහසේදී ඇමරිකානු F-15 ජෙට් යානයක් අනතුරට පත් වීම කලාපයේ පවතින දැඩි යුදමය ආතතියේ තවත් එක් සලකුණකි. අලි අල් සලෙම් කඳවුරට ආසන්නව සිදු වූ මෙම අනතුරෙන් නියමුවන් දිවි ගලවා ගත්ත ද, එමගින් කලාපීය ගුවන් සීමාවේ පවතින අනාරක්ෂිත බව මනාව පැහැදිලි වේ.
රාජ්යතාන්ත්රික අගාධය සහ අවසාන තීරණය
ඉරාන ජාතික ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ ලේකම් අලි ලැරිජානි පවසන්නේ ඇමරිකාව සමඟ කිසිදු සාකච්ඡාවකට තමන් සූදානම් නොමැති බවයි. ඉරානය සිය ස්වෛරීභාවය වෙනුවෙන් ඕනෑම කැපකිරීමක් කිරීමට සූදානම් බව පවසන අතරතුර, ඊශ්රායලය සිය ඉලක්කගත ඝාතන මෙහෙයුම් තවදුරටත් දැඩි කරමින් සිටී. රාජ්යතාන්ත්රික විසඳුම් සඳහා වූ අවකාශය ශීඝ්රයෙන් ඇහිරී යමින් පවතින අතර, කලාපය පුරා විසිරී ඇති රටවල් රැසක අහසේ දුම් වලාවන් දැකගත හැකිය.
මැද පෙරදිග වත්මන් තත්ත්වය හුදෙක් කලාපීය ගැටුමක් නොව, ගෝලීය දේශපාලනයේ මහා පරිමාණ වෙනසක ආරම්භයකි. නායකත්වයේ ඝාතන, න්යෂ්ටික මර්මස්ථාන ඉලක්ක කිරීම සහ සන්නිවේදන අවහිරතා හරහා පෙන්නුම් කරන්නේ මෙය තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් බවයි. ලෝක බලවතුන්ගේ සෘජු මැදිහත්වීමත් සමඟ තත්ත්වය තවදුරටත් සංකීර්ණ වී ඇත.
මෙම ගැටුම තෙවන ලෝක යුද්ධයක සමාරම්භයද? නැතහොත් ලෝකය ගමන් කරමින් සිටින්නේ කිසිවෙකුටත් ජයග්රහණය කළ නොහැකි මහා විනාශයක් දෙසටද?
