රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 03,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
පුවත අසන්න මෙතැනින්..
පුවත නරඹන්න මෙතැනින්..
ඉරානයේ බල අරගලයේ නව නියමුවා: Ali Larijani
2026 පෙබරවාරි 28 වැනිදා එල්ල වූ දැවැන්ත ගුවන් ප්රහාර මාලාවත් සමඟ මැදපෙරදිග භූ-දේශපාලනික සිතියම සදහටම වෙනස් විය.
ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනියී සහ ඉරාන විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) අණදෙන නිලධාරී මොහොමඩ් පක්පූර් ඝාතනය වීමෙන් පසු, ටෙහෙරානය මෑත ඉතිහාසයේ දරුණුතම “උපායමාර්ගික රික්තයකට” මුහුණ දී සිටී. මෙම අළු මතින් නැගී එන නව නායකත්වය මෙහෙයවීමේ භාරදූර වගකීම පැවරී ඇත්තේ වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඉරාන දේශපාලනයේ “ප්රායෝගිකවාදියා” ලෙස පෙනී සිටි Ali Larijaniටය. එහෙත්, යුද ප්රහාරවලින් පසු ඔහුගේ “ප්රායෝගිකවාදී මුහුණුවර” සහමුලින්ම බිඳ වැටී ඇති අතර, දැන් ඔහු පෙනී සිටින්නේ ඇමරිකාවට සහ ඊශ්රායලයට එරෙහිව දැඩි මතධාරී පිළිවෙතක් අනුගමනය කරන උපායමාර්ගිකයෙකු ලෙසය.
අළු මතින් නැගී එන නව නායකත්වය
1979 විප්ලවයෙන් පසු ඉරානය මුහුණ දෙන දැවැන්තම පැවැත්ම පිළිබඳ අර්බුදය හමුවේ, උච්චතම ජාතික ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ලේකම් අලි ලාරිජානි ඉරාන ආරක්ෂක ව්යුහයේ කේන්ද්රස්ථානය බවට පත්ව ඇත. කමේනියීගේ ඝාතනයෙන් පසු පත් වූ ත්රෛපුද්ගල සංක්රාන්ති කවුන්සිලය තුළ ඔහු ඉටුකරන කාර්යභාරය හුදු පරිපාලනමය එකක් නොවේ. එය ඉරානයේ මීළඟ ප්රතිප්රහාරක උපාය මාර්ගය සකස් කරන "මහමොළකරුගේ" භූමිකාවයි. ලාරිජානිගේ ආගමනයත් සමඟ ඉරානයේ ආරක්ෂක ස්ථාවරය වෙනදාට වඩා ගණනය කරන ලද, එහෙත් අතිශය ප්රචණ්ඩකාරී මාවතකට අවතීර්ණ වී ඇති බව පෙනේ.
ඉරානයේ “කෙනඩි” පවුල: බලගතු දේශපාලන පරම්පරාව
අලි ලාරිජානි යනු ඉරාන බල ව්යුහය තුළ අතිශය ගැඹුරට මුල් බැසගත් පවුල් ධුරාවලියක නියෝජිතයෙකි. 2009 වසරේදී ‘ටයිම්’ සඟරාව ලාරිජානි පවුල “ඉරානයේ කෙනඩිවරු” (Kennedys of Iran) ලෙස හැඳින්වූයේ නිකම්ම නොවේ.
- පවුල් අධිකාරිය:
ඔහුගේ පියා ප්රමුඛ පෙළේ ආගමික විද්වතෙකු වූ අතර, ඔහුගේ සහෝදරයන් ඉරානයේ අධිකරණ පද්ධතියේ සහ උත්තරීතර නායකයා තෝරා පත් කර ගන්නා "ප්රවීණයන්ගේ සභාවේ" (Assembly of Experts) ඉහළම තනතුරු හොබවා ඇත. - පරස්පරතාවයන්:
ලාරිජානි පවුල බටහිර විරෝධී දේශපාලනයක නිරත වුවද, ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික තීරණ තුළ යම් සංකීර්ණත්වයක් පවතී. ඔහුගේ දියණිය වන ෆාතිමා ලාරිජානි, ඇමරිකාවේ ඔහියෝ හි 'ක්ලීව්ලන්ඩ් ස්ටේට් යුනිවර්සිටි' (Cleveland State University) හි සිය වෛද්ය විශේෂඥ පුහුණුව ලැබීම මීට කදිම නිදසුනකි. මෙය ඔහුගේ දේශපාලන ප්රතිවාදීන් විසින් නිරන්තරයෙන් ඔහුට එරෙහිව භාවිතා කරන කරුණක් වුවද, එයින් පෙන්නුම් කරන්නේ ලාරිජානි පවුල සතු ජාත්යන්තර සබඳතාවල පරාසයයි.
ගණිතඥයා, දර්ශනවාදියා සහ විප්ලවවාදියා
ලාරිජානි යනු සාමාන්ය දේශපාලනඥයෙකුට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් බුද්ධිමය පදනමක් සහිත පුද්ගලයෙකි. ෂරීෆ් තාක්ෂණ විශ්ව විද්යාලයෙන් ගණිතය සහ පරිගණක විද්යාව පිළිබඳ උපාධියක් ලබා ඇති ඔහු, ටෙහෙරාන් විශ්ව විද්යාලයෙන් බටහිර දර්ශනය පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධියක් ලබා ගත්තේය. ඔහුගේ විශේෂඥතාව වූයේ සුප්රකට ජර්මානු දර්ශනවාදී ඉමෑනුවෙල් කාන්ට් (Immanuel Kant) පිළිබඳවයි.
ඔහුගේ මෙම දාර්ශනික පසුබිම වර්තමාන දැඩි ස්ථාවරයන් සමඟ සෘජුවම බැඳී පවතින බව පෙනේ. කාන්ට්ගේ ‘නිරපේක්ෂ අණසක’ (Categorical Imperative) පිළිබඳ සංකල්පය, එනම් යම් ප්රතිපත්තියක් නිවැරදි යැයි හැඟේ නම් එය කිසිදු සම්මුතියකින් තොරව ක්රියාත්මක කළ යුතුය යන දැක්ම, ලාරිජානිගේ වර්තමාන “නොසැලෙන” තීරණ තුළින් පිළිබිඹු වේ. ඔහු දේශපාලනය දකින්නේ ගණිතමය සමීකරණයක් ලෙස වන අතර, එහිදී හැඟීම්වලට වඩා තර්කනයට සහ මූලධර්මවලට මුල් තැන දෙනු ලබයි. මෙය ඔහුව බටහිරට වඩාත් අනතුරුදායක ගනුදෙනුකරුවෙකු බවට පත් කරයි.
ප්රායෝගිකවාදියාගේ සිට දැඩි මතධාරියා දක්වා පරිවර්තනය
2015 න්යෂ්ටික ගිවිසුමට (JCPOA) සහාය දුන් ලාරිජානි, වර්තමානයේ අන්තගාමී ස්ථාවරයකට පැමිණීම උපායමාර්ගික විපර්යාසයකි. 2025 අගෝස්තු මාසයේදී ඔහු නැවතත් ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ ලේකම් ලෙස පත් වූ අතර, 2025 ඔක්තෝබර් වන විට ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය (IAEA) සමඟ පැවති සහයෝගීතාවය අවලංගු කිරීමට ඔහු පියවර ගත්තේය.
ඔහුගේ විශ්වාසය වූයේ ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ඊශ්රායලය විසින් අටවන ලද “ඊශ්රායල උගුලකට” (Israeli trap) හසු වී ඇති බවයි. වර්තමාන ප්රහාර හමුවේ ඔහු කළ ප්රකාශය ඔහුගේ අභිලාෂය මනාව පැහැදිලි කරයි.
"ඇමරිකාව සහ සියොන්වාදී පාලනය ඉරාන ජාතියේ හදවත ගිනිබත් කර ඇත. අපි ඔවුන්ගේ හදවත් දවා දමන්නෙමු. සියොන්වාදී අපරාධකරුවන්ට සහ ලැජ්ජා නැති ඇමරිකානුවන්ට ඔවුන්ගේ ක්රියාවන් ගැන පසුතැවීමට අපි සලස්වන්නෙමු."
ඇමරිකාවට ලබා දෙන “අමතක නොවන පාඩම”
ලාරිජානි දැන් ක්රියාත්මක කරමින් සිටින්නේ හුදු වාචික තර්ජන නොවේ. ඉරාන විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බලකාය විසින් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) වසා දැමීම මඟින් ලෝක ආර්ථිකයට එල්ල කළ බලපෑම ඔහුගේ උපාය මාර්ගික මෙහෙයවීමකි. රාජ්යතාන්ත්රික කවුළුව සහමුලින්ම බිඳ වැටී ඇති බව පවසන ඔහු, දැන් පවතින්නේ "හමුදාමය විකල්පය" පමණක් බව අවධාරණය කරයි.
ඔහු ඇමරිකාවට අනතුරු අඟවන්නේ, "මීට පෙර කිසිදා අත්දැක නොමැති බලයකින්" යුත් ප්රතිප්රහාරයකට සූදානම් වන ලෙසයි. කලාපීය රටවලට පහර දීමට අදහස් නොකරන නමුත්, ඇමරිකාව භාවිතා කරන ඕනෑම හමුදා කඳවුරක් ඉරානයේ සෘජු ඉලක්කයක් වන බව ප්රකාශ කිරීම තුළින් ඔහු ඇමරිකානු ආරක්ෂක ව්යුහය දැඩි පීඩනයකට ලක් කර ඇත. මීට පෙර ඔහු පැවැත්වූ වක්ර සාකච්ඡා මාර්ග දැන් සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දමා ඇති අතර, "සාකච්ඡාව යනු තර්කානුකූල මාවතක්" ලෙස ඔහු දැරූ මතය වර්තමාන මිසයිල ප්රහාර හමුවේ අහෝසි වී ඇත.
අලි ලාරිජානි යනු ඉරානය බේරා ගැනීමට පැමිණි "සංක්රාන්ති සමයේ මහමොළකරු" ද, නැතිනම් කලාපීය මහා යුද්ධයකට රට ඇද දමන නායකයා ද? කමේනියීගෙන් පසු ඉරානයේ බල අනුප්රාප්තිය ව්යවස්ථානුකූලව මෙහෙයවීමේ වගකීම ඔහු සතු වුවද, ඔහුගේ වර්තමාන ක්රියාකලාපය පෙන්නුම් කරන්නේ ඔහු ඉරානය නව යුගයකට මෙහෙයවන බවයි.ගණිතමය නිරවද්යතාවය සහ කාන්ටියානු දර්ශනයේ දැඩි මූලධර්මවාදය මුසු කළ මෙම නායකයා, ඇමරිකාවට සහ ඊශ්රායලයට එරෙහිව සිය අවසන් තුරුම්පුව භාවිත කිරීමට සූදානම් වෙමින් සිටී. ඔහු පවසන ආකාරයේ "අමතක නොවන පාඩම" ලෝක සාමයට කෙබඳු බලපෑමක් එල්ල කරනු ඇත්ද යන්න ඉදිරි සති කිහිපය තුළ තීරණය වනු ඇත.
