ආශිකා බ්රාහ්මණ
කොළඹ LNW:එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය එකාබද්ධව ඉරානයට එරෙහිව පසුගිය 28 වැනිදා ප්රහාර ආරම්භ කිරීමෙන් පසු සමස්ත මැදපෙරදිග කලාපයම යුදමය තත්ත්වයකට ඇද දැමුණු අතර ඇමරිකාවට සහ ඊශ්රායලයට එරෙහිව ඉරානයද සිය ප්රති ප්රහාරය දැඩි කර තිබේ.
ඒ අනුව ගැටුම් ආරම්භ වී සතියක් ඉක්මවා ගොස් ඇති අතර සමස්ත ලෝක අවධානය ගල්ෆ් කලාපය සහ ඇමරිකාව දෙසට යොමුව පවතියි.
කෙසේවෙතත් ගෝලීය ප්රජාවටම මෙම යුද්ධයේ බලපෑමට ලක්වීමට සිදුව ඇත.
එක්සත් ජනපද-ඊශ්රායල ප්රහාරවලින් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 1,332 ක් මිය ගොස් ඇති බව මේ වන විට වාර්තා වී තිබේ.
ඒ අනුව ඉරානයේ නවතම තත්ත්වය
මිලිටරි ප්රහාර සහ වැඩිවන ජීවිත හානි: පෙබරවාරි 28 වන දින සිට ඉරානයේ ඉලක්ක 3,000 කට වඩා පහර දී ඉරාන යුද නැව් 43 ක් විනාශ කර ඇති බව එක්සත් ජනපද හමුදාවේ මධ්යම අණදෙන නිලධාරියා පවසයි. ඉරානයේ මරණ සංඛ්යාව දැන් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 1,332 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
එක්සත් ජනපද ඉල්ලීම්: එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ඉරානයෙන් “කොන්දේසි විරහිතව යටත් වීමක්” ඉල්ලා සිටියි. එසේ නොවනේ නම් මරණය නියත බවට දිවුරා ඇත.
සමුද්රීය තර්ජන සහ චලනයන්: හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘතව පවතින බව ඉරාන හමුදාව තහවුරු කළ නමුත් ඒ හරහා යාමට උත්සාහ කරන ඕනෑම එක්සත් ජනපද හෝ ඊශ්රායල නැව් ඉලක්ක කරන බව පැහැදිලිව ප්රකාශ කළේය.
යුරෝපය ‘ඉලක්කයක්’ බවට පත්විය හැකිය: ඉරානයේ නියෝජ්ය විදේශ අමාත්යවරයා යුරෝපීය ජාතීන්ට අනතුරු අඟවා ඇත්තේ ඔවුන් ගැටුමට එක්සත් ජනපදය හා ඊශ්රායලය සමඟ එක් වුවහොත් ඉරාන පළිගැනීමේ “නීත්යානුකූල ඉලක්ක” බවට පත්වන බවයි.
රුසියානු සහාය: ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින් ඉරානයේ මරණ සඳහා ශෝකය පළ කරමින් සහ වර්ධනයන් පිළිබඳ වාර්තාවක් ලබා ගනිමින් ඉරානයේ සිය සහචරයා වන මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් සමඟ කතා කළේය. නිර්නාමිකව කතා කරන එක්සත් ජනපද නිලධාරීන්ට අනුව, රුසියාව එක්සත් ජනපද හමුදා ස්ථාන පිළිබඳ බුද්ධි තොරතුරු ඉරානයට සපයන බව ද වාර්තා වේ.
තෙල් වෙළඳාම: යුද්ධය රුසියානු බලශක්ති නිෂ්පාදන සඳහා “ඉල්ලුමේ සැලකිය යුතු වැඩිවීමක්” ඇති කර ඇති බව ක්රෙම්ලිනය පැවසීය. එය සිදු වූයේ එක්සත් ජනපදය ඉන්දියාවට දින 30 ක සහනයක් ලබා දීමෙන් දිනකට පසුවය.
ගල්ෆ් කලාපය
කටාර්, කුවේට් සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය: රටවල් තුනම ඔවුන්ගේ භූමි ප්රදේශවලට පැමිණෙන මිසයිල සහ ඩ්රෝන යානා වාර්තා කර ඇත.
පසුගය සිකුරාදා රට තුළ දියත් කරන ලද ඉරාන ඩ්රෝන යානා 10 න් නවයක්ම තම ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති විසින් අල්ලා ගත් බව කටාර් රජය පැවසීය.
සෞදි අරාබිය: එහි අගනුවර වන රියාද් අසල ඩ්රෝන යානා කිහිපයක් අල්ලා ගත් බව ද රට වාර්තා කළේය.
කුවේට්: බෝතල් කළ බොරතෙල් ගබඩා කිරීමට ඉඩ නොමැති වීමෙන් පසු සමහර තෙල් බිම්වල නිෂ්පාදනය අඩු කිරීම ආරම්භ කර ඇති බව වෝල් ස්ට්රීට් ජර්නලය වාර්තා කර තිබුණි.
එක්සත් රාජධානියේ හමුදා සහාය: එක්සත් රාජධානියේ අගමැති කීර් ස්ටාර්මර් සෞදි ඔටුන්න හිමි කුමරු මොහොමඩ් බින් සල්මාන් සමඟ කතා කළ අතර අවශ්ය නම් සෞදි අරාබිය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ප්රහාරක ජෙට් යානා, හෙලිකොප්ටර් සහ විනාශ කරන්නෙකු ඇතුළු බ්රිතාන්ය හමුදා සහාය ලබා දෙන බවට පොරොන්දු විය. ආරක්ෂක ගුවන් මුර සංචාර සඳහා සහාය වීම සඳහා අතිරේක එක්සත් රාජධානියේ ටයිෆූන් ප්රහාරක ජෙට් යානා කටාර් වෙත පැමිණීමට නියමිතය
ගුවන් සේවා සහ ඉවත් කිරීමේ යාවත්කාලීන කිරීම්: සැලකිය යුතු කලාපීය ගුවන් අවකාශය වසා දැමීම් සහ ගුවන් ගමන් අවලංගු කිරීම් වලින් පසුව, කටාර්හි හමාඩ් ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපළ කැපවූ “හදිසි මාර්ග” හරහා ගුවන් සංචාලනය අර්ධ වශයෙන් නැවත ආරම්භ කරයි.
ලන්ඩන්, පැරිස්, මැඩ්රිඩ්, රෝමය සහ ෆ්රැන්ක්ෆර්ට් යන යුරෝපීය නගර පහකට විශේෂ නැවත ගෙන්වා ගැනීමේ ගුවන් ගමන් කටාර් එයාර්වේස් විසින් නිවේදනය කර ඇත.
ඊශ්රායලය තුළ සිදුවීම්
ඉරාන ප්රහාර: ඉරානය ඊශ්රායලය පුරා ඉලක්ක වෙත ඩ්රෝන යානා සහ මිසයිල නිරන්තරයෙන් වෙඩි තබමින්, උතුරු ඊශ්රායලයේ ටෙල් අවිව් සහ නෙගෙව් කාන්තාරයේ බියර්ෂෙබා අසල පිපිරීම් සහ ගුවන් ප්රහාර සයිරන් අවුළුවා තිබේ.
ක්ෂය වන ගුවන් ආරක්ෂාව: විශ්ලේෂකයින්ට අනුව, මෙම අඛණ්ඩ ප්රහාර සමඟ ඉරානයේ පැහැදිලි උපාය මාර්ගය වන්නේ ඊශ්රායලයේ ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති දිගු කිරීම, රට සමතුලිතතාවයෙන් තොරව තබා ගැනීම සහ මිසයිල අන්තර්ග්රහක සැපයුම ක්ෂය කිරීමයි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට චෝදනා: එක්සත් ජාතීන්ගේ ඉරාන තානාපති අමීර්-සයිඩ් ඉරාවානි, ඊශ්රායලය සහ එක්සත් ජනපදය “රතු රේඛාවක් නොමැති බව” හඳුනාගෙන යුද අපරාධ සහ මනුෂ්යත්වයට එරෙහි අපරාධ සිදු කළ බවට චෝදනා කර තිබේ.
හිස්බුල්ලා පළිගැනීම: ලෙබනනයේ ඊශ්රායලයේ හමුදා මෙහෙයුම්වලට ප්රතිචාර වශයෙන්, හිස්බුල්ලා උතුරු ඊශ්රායලයේ ස්ථාන කිහිපයකට රොකට් ප්රහාර එල්ල කර ඇත
එක්සත් ජනපදය
ගැටුම්කාරී කාලරේඛා: ගැටුම කොපමණ කාලයක් පැවතිය හැකිද යන්න පිළිබඳව එක්සත් ජනපද නිලධාරීන් මිශ්ර සංඥා ලබා දී තිබේ. ධවල මන්දිරය පැවසුවේ මෙම යුද්ධය සති හතරක් හෝ හයක් පැවතිය හැකි බවත්, පෙන්ටගනය කාලරේඛාවක් ලබා දීම ප්රතික්ෂේප කර ඇති බවත්ය.
යුධ පරිමාණය: ජනාධිපති ට්රම්ප් පැවසුවේ ආරක්ෂක නිෂ්පාදකයින් ව්යාපාරය පවත්වා ගැනීම සඳහා ආයුධ නිෂ්පාදනය “හතර ගුණයකින්” වැඩි කරන බවයි. ඔපරේෂන් එපික් ෆියුරි හි පළමු පැය 100 සඳහා ඩොලර් බිලියන 3.7 ක්, දිනකට ඩොලර් මිලියන 891 ක් පමණ වැය වී ඇති බවට ගණන් බලා ඇති අතර, බොහෝ වියදම් සඳහා අයවැය වෙන් කර නොමැති බව උපායමාර්ගික හා ජාත්යන්තර අධ්යයන මධ්යස්ථානය (CSIS) පවසයි.
උපායමාර්ගික යෙදවීම්: එක්සත් රාජධානිය ආරක්ෂක මෙහෙයුම් සඳහා තම කඳවුරු භාවිතා කිරීමට එක්සත් ජනපදයට අවසර දීමෙන් පසු, එක්සත් ජනපදය සිය ප්රහාරක හැකියාවන් ශක්තිමත් කරමින් සිටින අතර, B-1 බෝම්බ හෙලන යානයක් එක්සත් රාජධානියේ ගුවන් කඳවුරකට පැමිණෙයි.
ලෙබනනය සහ ඉරාකය
නැගෙනහිර ලෙබනනයේ බෙකා නිම්නයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය ඊශ්රායල හමුදා සමඟ ගැටීම: හිස්බුල්ලා සංවිධානය තම සටන්කරුවන් සම්බන්ධ බව තහවුරු කර තිබේ.ප්රකාශයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ තම හමුදා “සිරියානු දිශාවෙන් ඊශ්රායල සතුරු හමුදා හෙලිකොප්ටර් හතරක් ආක්රමණය කිරීම නිරීක්ෂණය කළ” බවයි.
ඊශ්රායල ප්රහාර සහ ජීවිත හානි: ඊශ්රායල ජෙට් යානා දකුණු සහ නැගෙනහිර ලෙබනනයේ නගරවලට බෝම්බ හෙළන ලදී. ප්රහාර ආරම්භ වූ දා සිට පුද්ගලයින් 217 දෙනෙකු මිය ගොස් ඇති බව ලෙබනනයේ මහජන සෞඛ්ය අමාත්යාංශය පවසයි.
අවතැන්වීමේ අර්බුදය: ටයර් සහ බේරූට් හි දකුණු තදාසන්න ප්රදේශයක් වන ඩහියේ ඇතුළු ප්රදේශවලින් පදිංචිකරුවන් වැඩි වැඩියෙන් පලා ගොස් ඇත. බේරූට් හි පාසල් මේ වන විට නවාතැන් ලෙස භාවිතා කෙරේ.
රාජ්ය තාන්ත්රික ප්රතිචාරය: ලෙබනන් ජනාධිපති ජෝසප් අවුන් ප්රහාර නැවැත්වීමට උදව් කරන ලෙස මිත්ර පාක්ෂිකයින්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ප්රංශ ජනාධිපති එමානුවෙල් මැක්රොන් අවුන් සමඟ කළ ඇමතුමකදී සහයෝගය පළ කළේය.
ඉරාක කුර්දිස්තාන් කලාපයේ ඩ්රෝන ප්රහාරය: ඉරාන-පෙළගැති කණ්ඩායම් විදේශිකයන් භාවිතා කරන හෝටල්වලට පහර දිය හැකි බවට එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලය අනතුරු ඇඟවීමෙන් පසු ඩ්රෝන යානයක් එර්බිල් අර්ජාන් බයි රොටානා හෝටලයට පහර දුන්නේය.
පෙබරවාරි 28 වන දින යුද්ධය ආරම්භ වූ දා සිට සිදුවී ඇත්තේ කුමක්ද?
යුද්ධය ආරම්භ වී සතියකට පසු: ඉරානයට එරෙහි එක්සත් ජනපද-ඊශ්රායල හමුදා මෙහෙයුම සිකුරාදා එහි හත්වන දිනට පිවිසි අතර, පසුගිය සෙනසුරාදා ග්රිනිච් වේලාවෙන් 06:27 ට ආරම්භක ප්රහාර ආරම්භ වී සතියක් සනිටුහන් වේ.
වැඩිවන ජීවිත හානි: පසුගිය සතිය තුළ ඉරානයේ අවම වශයෙන් සිවිල් වැසියන් 1,332 ක් මිය ගොස් ඇති අතර, පාසල්, රෝහල් සහ අනෙකුත් යටිතල පහසුකම්වලට හානි සිදුවී ඇති බව වාර්තා වේ. ලෙබනනයේ 200 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගොස් ඇත. ඊශ්රායලයේ එකොළොස් දෙනෙකු මිය ගොස් ඇති අතර, එක්සත් ජනපද හමුදා භටයන් හය දෙනෙකු ද මිය ගොස් තිබේ.
හිස්බුල්ලා සංවිධානය එක්වෙයි: මාර්තු 2 වන දින හිස්බුල්ලා සංවිධානය ගැටුමට අවතීර්ණ වූ අතර, උතුරු ඊශ්රායලයට වෙඩි තබා ඊශ්රායලය ලෙබනනයට ප්රහාර පුළුල් කිරීමට පෙළඹුණි.
මානුෂීය අර්බුදය: උත්සන්න වන ප්රචණ්ඩත්වය හේතුවෙන් මැද පෙරදිග පුරා අවම වශයෙන් 330,000 ක් පමණ බලහත්කාරයෙන් අවතැන් වී ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ගණන් බලා තිබේ.
යුරෝපය ආකර්ෂණය කර ගනී: එක්සත් රාජධානිය, ප්රංශය සහ ස්පාඤ්ඤය ඇතුළු රටවල් තම සහචරයින්ගේ අවශ්යතා ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මිලිටරි සහාය ලබා දීමට එකඟ වී ඇත.
බලශක්ති කම්පනය: ලෝකයේ තෙල් සැපයුමෙන් සියයට 20 ක් පමණ රැගෙන යන වැදගත් ස්ථානයක් වන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ නැව්ගත කිරීමට ඇති වූ ප්රධාන බාධා මධ්යයේ තෙල් මිල ඉහළ ගොස් තිබේ.
කලාපීය ව්යාකූලත්වය: බහරේනය, කුවේට්, කටාර්, සෞදි අරාබිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය ඇතුළු එක්සත් ජනපද හමුදා කඳවුරු සඳහා සත්කාරකත්වය සපයන රටවල් ඉලක්ක කර ගනිමින් ඉරානය ගල්ෆ් හරහා මිසයිල සහ ඩ්රෝන යානා රැළි දියත් කර තිබේ.
එක්සත් ජනපද සහයෝගය: එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාව සහ නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලය යන දෙකම ඉරානයට එරෙහිව ට්රම්ප්ගේ අඛණ්ඩ මිලිටරි ව්යාපාරයට සහාය දක්වමින් ගැටුම නැවැත්වීම අරමුණු කරගත් ද්විපාර්ශ්වික යුද බලවතුන්ගේ යෝජනා ප්රතික්ෂේප කිරීමට ඡන්දය දුන්හ.
ගල්ෆ් කලාපයේ යුද ගැටුම් හි තත්ත්වය සතියක් ඉක්මවා යන විට තත්ත්වය මෙලෙස වන විට තවදුරටත් ගැටුම් විවිධ ප්රවේශ ඔස්සේ වර්ධනය වෙමින් තිබේ. යුද්ධයේ පීඩාව එම යුද කලාපවලින් ඔබ්බට යමින් ලෝකයම කම්පනයට ලකක්ර තිබෙන අතර ඉරාන හමුදාව විසින් අමෙරිකා එක්සත් ජනපදයට සහ ඊශ්රායලයට එරෙහිව නවතම ප්රතිප්රහාර මාලාවක් දියත් කර ඇත. ඉරාන හමුදාව විසින් මෙම නවතම ප්රහාරය “ටෲ ප්රොමිස් (Operation True Promise) මෙහෙයුමේ 27 වන රැල්ල” ලෙස හඳුන්වා දී තිබේ.
