රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 08, කොළඹ LNW :

ගෝලීය බලශක්ති අර්බුදයක අබියස: මැදපෙරදිග ගැටුම ඔබේ පසුම්බියට බලපාන ආකාරය

මැදපෙරදිග කලාපයේ, විශේෂයෙන්ම ඉරානය සමඟ ඇමරිකානු-ඉශ්‍රායල යුද්ධය ආරම්භ වීමත් සමඟ ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළ පෙර නොවූ විරූ අස්ථාවරත්වයකට ඇද වැටී තිබේ. පසුගිය සිකුරාදා වන විට බ්‍රෙන්ට් (Brent) වර්ගයේ බොරතෙල් මිල 9% ඉක්මවා ඉහළ යමින් බැරලයක් ඩොලර් 93 සීමාව පසු කළේය. මෙය වසර දෙකකින් පසු වාර්තා වූ ඉහළම මිල මට්ටමයි. මෙය සරළ ආකාරයේ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමක් පමණක් නොව, ලෝක ආර්ථිකයේ මර්මස්ථානයන් අඩපණ කළ හැකි මහා පරිමාණ ආර්ථික අවපාතයක පූර්ව නිමිත්තක් විය හැකි බවයි.

ඒ අනුව, ඔබේ එදිනෙදා වියදම්, ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ බලශක්ති බිල්පත් කෙරෙහි මෙම තත්ත්වය බලපාන ආකාරය පිළිබඳව ඔබ දැනගත යුතුමය.

ඩොලර් 150 තෙල් මිල සහ ගෝලීය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ (GDP) කඩා වැටීම

කටාර් බලශක්ති අමාත්‍ය සාද් අල්-කාබි (Saad al-Kaabi) විසින් මෑතකදී කරනු ලැබූ අනතුරු ඇඟවීම ලෝක ආර්ථිකයේ බිඳ වැටීමක් පිළිබඳ බරපතල සංඥාවකි. ඉරානය සමඟ පවතින මෙම ගැටුම තවත් සති කිහිපයක් ඇදී ගියහොත්, බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 150 දක්වා ඉහළ යා හැකි බවත්, එමගින් ලෝක ආර්ථිකයන් සම්පූර්ණයෙන්ම අඩපණ විය හැකි බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.

සාද් අල්-කාබි Financial Times වෙත කළ ප්‍රකාශය ලෝක ආර්ථිකයේ අනාගතය පිළිබඳව තීරණාත්මක චිත්‍රයක් මවා පෙන්වයි.

"මෙම යුද්ධය තවත් සති කිහිපයක් පැවතුනහොත්, ලොව පුරා දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ (GDP) වර්ධනයට එය බලපානු ඇත. සැමගේ බලශක්ති පිරිවැය ඉහළ යනු ඇති අතර, සමහර නිෂ්පාදනවල හිඟයක් සහ සැපයුම් අඩාල වීම හේතුවෙන් කර්මාන්තශාලා අක්‍රිය වීමේ දාම ප්‍රතික්‍රියාවක් ඇති වනු ඇත."Saad al-Kaabi

හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ අවහිරතාවය: ආසියානු ආර්ථිකයන්ට එල්ල වන මරු පහර

ලෝකයේ දෛනික තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් (1/5) ප්‍රවාහනය කරනු ලබන හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) හරහා ගමනාගමනය, ඇමරිකානු-ඉශ්‍රායල සහ ඉරාන ගැටුම හමුවේ මේ වන විට බොහෝ දුරට ඇනහිට ඇත. මෙම පටු මුහුදු මාර්ගය අවහිර වීමෙන් වැඩිම බලපෑමක් එල්ල වන්නේ බොරතෙල් ආනයනය මත දැඩි ලෙස යැපෙන චීනය, ඉන්දියාව සහ ජපානය වැනි ආසියානු රටවලටයි. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය සහ සෞදි අරාබිය සතුව විකල්ප නල මාර්ග තිබුණද, මෙම මාර්ගයේ පවතින අවදානම හේතුවෙන් ප්‍රවාහන ගාස්තු සහ රක්ෂණ පිරිවැය අහස උසට ඉහළ ගොස් ඇත.

සැපයුම යථා තත්ත්වයට පත් වීමේ කාලරාමුව සහ “Force Majeure” අවදානම

මෙම අර්බුදයේ ඇති සුවිශේෂී තත්ත්වය වන්නේ, කටාර් බලශක්ති සමාගමට (QatarEnergy) අයත් පහසුකම් වලට එල්ල වූ හමුදා ප්‍රහාරයන් හේතුවෙන් ඔවුන් සිය නිෂ්පාදන අත්හිටුවීමට තීරණය කිරීමයි. මේ නිසා ඔවුන් “Force Majeure” (අනපේක්ෂිත සිදුවීමක් හේතුවෙන් සැපයුම් වගකීම්වලින් නිදහස් වීම) ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. යුද්ධය අද දින නතර වුවද, නිෂ්පාදනය සහ සැපයුම් ජාලය සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත් කිරීමට “සති කිහිපයක සිට මාස කිහිපයක්” ගතවන බව අල්-කාබි අවධාරණය කරයි. මෙය ක්ෂණිකව විසඳිය නොහැකි, දීර්ඝකාලීන සැපයුම් අර්බුදයක පෙරනිමිත්තකි.

ගෝලීය වශයෙන් ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම දැනටමත් පාරිභෝගිකයාට දැනෙන්නට පටන් ගෙන ඇත. බ්‍රිතාන්‍යයේ RAC දත්තවලට අනුව, පසුගිය සතියේ පමණක් පෙට්‍රල් මිල පැන්ස 3.7කින් සහ ඩීසල් මිල පැන්ස 6කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය මාස 16කින් වාර්තා වූ ඉහළම අගයයි.

කෙසේ වෙතත්, ආර්ථික විශ්ලේෂකයෙකු ලෙස මා පෙන්වා දිය යුතු වැදගත් කරුණක් වන්නේ මෙහි උද්ධමන බලපෑම සියලුම ක්ෂේත්‍රවලට එක හා සමානව නොදැනෙන බවයි. උදාහරණයක් ලෙස, බ්‍රිතාන්‍යයේ ආහාර උද්ධමනයට මෙයින් එල්ල වන බලපෑම සීමිත විය හැකිය. මන්ද එම ආහාර ආනයන මාර්ග ගල්ෆ් කලාපය මත සෘජුව යැපෙන්නේ නැති බැවිනි. නමුත් බලශක්ති පිරිවැය ඉහළ යාම හේතුවෙන් නිෂ්පාදන අංශයේ “දාම ප්‍රතික්‍රියාවක්” ඇති වීම වැළැක්විය නොහැක.

නිෂ්පාදනය නතර වීමේ තාක්ෂණික හේතුව

රයිස්ටෑඩ් එනර්ජි (Rystad Energy) විශ්ලේෂක ජෝර්ජ් ලියොන් පෙන්වා දෙන පරිදි, අප මේ වන විට සිටින්නේ "ආර්ථික කාලගණකයක්" (Economic countdown) මතයි. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දැමීම නිසා අපනයනය කළ නොහැකි වන තෙල්, ගබඩා කිරීමේ ධාරිතාව ගල්ෆ් රටවල් සතුව පවතින්නේ දින කිහිපයක සිට උපරිම සති දෙකක කාලයකට පමණි. එම ගබඩා පිරුණු පසු, නිෂ්පාදනය සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කිරීමට ඔවුන්ට සිදු වේ. මෙම "සති දෙකක සීමාව" ඉක්මවා ගියහොත්, ලෝක ආර්ථිකයට සිදුවන හානිය යථා තත්ත්වයට පත් කළ නොහැකි මට්ටමකට පත්වනු ඇත.

අප දැනට පසුවන්නේ ඉතා කෙටි කාලීන බලශක්ති අර්බුදයකද, නැතහොත් ගෝලීය ආර්ථික පද්ධතිය උඩුයටිකුරු කරන මහා අවපාතයක ආරම්භයකද යන්න ඉදිරි දින කිහිපය තුළ තීරණය වනු ඇත. මිල පාලනය කිරීම සඳහා ලෝක රජයන් සතු තෙල් සංචිත මුදා හැරීමට ඉඩ ඇති නමුත්, ගැටුම දිග්ගැස්සීම හමුවේ එම පියවරයන් කොතරම් දුරට සාර්ථක වේද යන්න ගැටළු සහගතය.