රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 16,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
වර්තමාන ගෝලීය තත්ත්වය හමුවේ ලෝක බලශක්ති වෙළඳපල දැඩි අස්ථාවරත්වයකට මුහුණ දී සිටී. ලෝකයේ ප්රධානතම බලශක්ති ධමනිය ලෙස සැලකෙන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ (Strait of Hormuz) මතුව ඇති අර්බුදය හමුවේ ඉන්ධන මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත. බ්රෙන්ට් (Brent) වර්ගයේ බොරතෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 106 සීමාව ඉක්මවා යාමත් සමඟ, මෙය හුදු කලාපීය ගැටුමකින් ඔබ්බට ගිය, ගෝලීය ආර්ථිකයේ ස්ථාවරත්වය තීරණය කරන තීරණාත්මක සාධකයක් බවට පත්ව තිබේ.
ලෝක තෙල් මිල අහස උසට: 40% ක දැවැන්ත මිල ඉහළ යාම
පසුගිය පෙබරවාරි 28 වන දින ආරම්භ වූ යුධමය වාතාවරණයත් සමඟ ගෝලීය තෙල් මිල 40% ක සුවිශාල වර්ධනයක් පෙන්නුම් කර ඇත. බ්රෙන්ට් බොරතෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 106 දක්වා ඉහළ ගොස් මේ වන විට ඩොලර් 104.63 මට්ටමේ ස්ථාවරව පවතී. මෙම අසාමාන්ය මිල ඉහළ යාම ලෝක ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වීමේ සහ උද්ධමනය පාලනය කළ නොහැකි ලෙස ඉහළ යාමේ බරපතල අවදානමක් මතු කරයි.
ජාත්යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය (IEA) මෙම තත්ත්වය හඳුන්වා දී ඇත්තේ පෙර නොවූ විරූ ගෝලීය අර්බුදයක් ලෙසිනි:
"මෙය ඉතිහාසයේ ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමට එල්ල වූ විශාලතම බාධාවයි."
මුහුදු ගමනාගමනය අඩපණ වීම: දිනකට නැව් 138 සිට 5 දක්වා පහත වැටීමක්
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා සිදුවන සමුද්රීය ප්රවාහනය මේ වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ අඩපණ වී ඇත. සාමාන්යයෙන් දිනකට වාණිජ නැව් 138ක් පමණ යාත්රා කරන මෙම කලාපය හරහා මේ වන විට ගමන් කරන්නේ දිනකට නැව් 5ක් වැනි අතිශය සුළු ප්රමාණයකි. පෙබරවාරි 28 සිට මේ දක්වා අවම වශයෙන් වාණිජ නැව් 16කට ප්රහාර එල්ල වී තිබීම මෙම පරාජිත තත්ත්වයට හේතුවයි. ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් වගකියන මෙම පටු මුහුදු තීරය, අද වන විට මුහුද මැද “පාළු නගරයක්” බඳු නිහඬතාවයකට පත්ව ඇත්තේ ගෝලීය සැපයුම් දාමයට මරු පහරක් එල්ල කරමිනි.
ට්රම්ප්ගේ ඉල්ලීමට මිත්ර පාර්ශවයන්ගෙන් එල්ල වූ ප්රතිරෝධය
සමුද්ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීම සඳහා වාණිජ නැව්වලට ආරක්ෂක දායකත්වය සැපයීමට ජාත්යන්තර සන්ධානයක් පිහිටුවීමට ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් දැරූ උත්සාහය මේ වන විට දැඩි පසුබෑමකට ලක්ව ඇත. චීනය, ප්රංශය සහ එක්සත් රාජධානිය වැනි ප්රබල රටවල් මේ සම්බන්ධයෙන් නිහඬ ප්රතිපත්තියක් (muted response) අනුගමනය කරන අතර, ජපානය සහ ඕස්ට්රේලියාව සිය නාවික හමුදා යෙදවීමේ කිසිදු සැලසුමක් නොමැති බවට සෘජුවම ප්රකාශ කර ඇත. මෙම තත්ත්වය හරහා පෙනී යන්නේ සාම්ප්රදායික ගෝලීය බල තුලනය සහ ජාත්යන්තර ආරක්ෂක සහයෝගීතාවය බරපතල ලෙස බිඳවැටී ඇති බවයි.
NATO සංවිධානයේ පැවැත්ම සහ ට්රම්ප්ගේ අනතුරු ඇඟවීම
හෝමුස් අර්බුදය මැද පෙරදිගින් ඔබ්බට ගොස් උතුරු අත්ලාන්තික් සන්ධානයේ (NATO) අනාගතය පවා ප්රශ්න කිරීමට ජනාධිපති ට්රම්ප් කටයුතු කර ඇත. ෆිනෑන්ෂල් ටයිම්ස් (Financial Times) පුවත්පතට ලබා දුන් සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ඔහු අවධාරණය කළේ, ඇමරිකාවේ මෙම උපායමාර්ගික මෙහෙයුමට සහය නොදක්වන්නේ නම් දශක ගණනාවක් පැරණි මෙම යුධ සන්ධානයේ අනාගතය අතිශය අවදානම් සහගත වනු ඇති බවයි.
“මගේ යෝජනාවට කිසිදු ප්රතිචාරයක් නොලැබුණහොත් හෝ ඍණාත්මක ප්රතිචාරයක් ලැබුණහොත්, NATO සංවිධානය ඉතා නරක අනාගතයකට මුහුණ දෙනු ඇත.”
ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයෙකු විසින් මැද පෙරදිග එක් නාවික මෙහෙයුමක සාර්ථකත්වය මත සමස්ත යුරෝපීය ආරක්ෂක ව්යුහයක පැවැත්ම තීන්දු කිරීමට උත්සාහ කිරීම භූ-දේශපාලනික වශයෙන් ඉතා භයානක තත්ත්වයකි.
ඉරානයේ ප්රතිප්රහාර සහ ඇමරිකාවේ “බලා සිටීමේ” යුධෝපාය
ඉරානය විසින් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර කරනු ලැබුවේ ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය එල්ල කළ ප්රහාරයන්ට සෘජු ප්රතිප්රහාරයක් ලෙසිනි. වර්තමාන තත්ත්වය අනුව, ඇමරිකානු නාවික හමුදාව සෘජුව මැදිහත් වීමෙන් වැළකී සිටින බව පෙනේ. ට්රම්ප් පරිපාලනය දැනට අනුගමනය කරන්නේ “බලා සිටීමේ ක්රීඩාවකි” (waiting game). ටෙහෙරානයේ යුධමය ධාරිතාව (military capacity) තවදුරටත් හීන වන තෙක් සෘජු නාවික මෙහෙයුම් ප්රමාද කිරීම ඔවුන්ගේ උපායමාර්ගයයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්රමාදය හරහා පවතින අවදානම තවදුරටත් උග්ර වන අතර සුළු අත්වැරදීමකින් මහා පරිමාණ කලාපීය යුද්ධයක් ඇවිළීමේ අවදානම පවතී.
