රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 23 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

ලෝක බලශක්ති ඉතිහාසයේ 1970 දශකය යනු අතිශය තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකි. එදා ඇති වූ “තෙල් අර්බුධය ” (Oil Shocks) ගෝලීය ආර්ථිකයේ පදනම දෙදරුම් කරවීමට සමත් විය. කෙසේ වෙතත්, 2022 සිට 2025 දක්වා කාලය තුළ ක්‍රමයෙන් උත්සන්න වෙමින් පැමිණ, 2026 වසරේ අප දැන් මුහුණ දී සිටින මෙම දැවැන්ත බලශක්ති අර්බුදය, 1970 දශකයේ අර්බුදයන්ට වඩා හාත්පසින්ම දරුණු මෙන්ම විනාශකාරී ස්වභාවයක් ගනු ලබයි. ජාත්‍යන්තර බලශක්ති ඒජන්සියේ (IEA) නවතම විශ්ලේෂණයන්ට අනුව, මෙය තාවකාලික සැපයුම් හිඟයක් නොව, ලෝක ආර්ථික පිළිවෙළේ මූලික වෙනසක් සනිටුහන් කරන අවධියකි.

1970 දශකයේ අර්බුදය අභිබවා යන වත්මන් තත්ත්වය

වත්මන් බලශක්ති අර්බුදයේ බරපතලකම අවධාරණය කරන IEA ප්‍රධානියා පෙන්වා දෙන්නේ, අප අත්දකිමින් සිටින මෙම කැලඹීම මීට පෙර ලෝකය මුහුණ දුන් ඕනෑම තත්ත්වයකට වඩා සංකීර්ණ බවයි. 1970 දශකයේ ඇති වූ තෙල් කම්පනයන් තනි තනිව ගත් කල පමණක් නොව, ඒ සියල්ලේම සමුච්චිත බලපෑමටත් වඩා ප්‍රබල කම්පනයක් වර්තමානය විසින් ගෝලීය ප්‍රජාව වෙත එල්ල කර තිබේ.

මෙම අර්බුදය 1970 දශකයේ තත්ත්වයට වඩා දරුණු වීමට ප්‍රධාන හේතු කිහිපයක් බලශක්ති විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති:

• පරිමාණය (Scale): 70 දශකයේ අර්බුදය ප්‍රධාන වශයෙන් බොරතෙල් වලට සීමා වූ නමුත්, මෙවර එය ගෝලීය මට්ටමින් සෑම බලශක්ති ප්‍රභවයකටම එකවර බලපා ඇත.
• සංකීර්ණත්වය (Complexity): වර්තමාන ගෝලීය ආර්ථිකය 1970 දශකයට වඩා දැඩි ලෙස බලශක්තිය මත අන්තර්-රඳා පවතින බැවින්, ඕනෑම සුළු කම්පනයක් ඉතා වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වේ.
• ගෝලීය සැපයුම් දාම (Global Supply Chains): නූතන සැපයුම් දාමයන් අතිශය සංකීර්ණ වන අතර, බලශක්ති මිල ඉහළ යාම නිෂ්පාදන පිරිවැයේ සිට ප්‍රවාහනය දක්වා සෑම අංශයක්ම අඩපණ කරමින් පවතී.
• සහසම්බන්ධතාවය (Interconnectedness): ස්වභාවික වායු, විදුලිය සහ බොරතෙල් යන ප්‍රභවයන් එකිනෙක මත දැඩිව රඳා පවතින බැවින්, එක් ක්ෂේත්‍රයක කඩාවැටීම සමස්ත පද්ධතියම අක්‍රිය කිරීමට සමත් වේ.

"ලෝකය මේ වන විට 1970 දශකයේ ඇති වූ තෙල් කම්පනයන් සියල්ලෙහි එකතුවකටත් වඩා දරුණු බලශක්ති අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටී." — ජාත්‍යන්තර බලශක්ති ඒජන්සියේ (IEA) ප්‍රධානී.

1970 දශකයේදී ලෝකයට තෙල් වෙනුවට වෙනත් බලශක්ති ප්‍රභවයන් වෙත යොමු වීමට හෝ නව නිධි සොයා ගැනීමට යම් ඉඩක් පැවතිණි. නමුත් 2026 වසරේ අප මුහුණ දෙන සැබෑ අර්බුදය වන්නේ මෙය ‘ද්විත්ව බාධකයක්’ (Double-bind) වීමයි. එක් අතකින් සාම්ප්‍රදායික පොසිල ඉන්ධන සැපයුම කඩාවැටී ඇති අතර, අනෙක් අතින් ලෝකය හරිත බලශක්ති සංක්‍රාන්තියක් (Green Transition) සඳහා උත්සාහ කරමින් සිටියි.

මෙම ඒකාබද්ධ ස්වභාවය නිසා තෙල් මිල ඉහළ යාම පමණක් නොව, ස්වභාවික වායු සහ විදුලි බල පිරිවැය ද අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. මෙය හුදෙක් බලශක්ති හිඟයක් නොව, ගෝලීය නිෂ්පාදන සහ සේවා පද්ධතියේම ක්‍රියාකාරීත්වය අඩාල කරන පද්ධතිමය අර්බුදයකි.

මෙම වර්තමාන තත්ත්වය හුදෙක් තාවකාලික පසුබෑමක් ලෙස හැඳින්වීම තාක්ෂණිකව නිවැරදි නොවේ. අප දැන් පසුකරමින් සිටින්නේ බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ සිදුවන සංදෘෂ්ටික වෙනසක් (Paradigm Shift) හෙවත් පද්ධතිමය පරිවර්තනයකි (Systemic transformation). 1970 දශකයෙන් පසු ලෝකය අනුගමනය කළ බලශක්ති භාවිතයේ සම්මතයන් දැන් අවසන් වෙමින් පවතී.

බලශක්ති විශ්ලේෂකයෙකු ලෙස මා දකින්නේ, මෙම පරිවර්තනය හමුවේ නිසි උපායමාර්ගික වෙනස්කම් සිදු නොකරන රටවල් සහ ආයතන, දරුණු ආර්ථික මර්දනයකට හෝ බිඳවැටීමකට (Economic depression or collapse) මුහුණ දීමේ ඉහළ අවදානමක් පවතින බවයි. මෙය තවදුරටත් ඉල්ලුම සහ සැපයුම පිළිබඳ ගැටලුවක් පමණක් නොව, ලෝක බල දේශපාලනය සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය තීරණය කරන ප්‍රධානතම සාධකය බවට පත්ව ඇත. නව බලශක්ති ලෝකය තුළ පැවැත්ම තීරණය වන්නේ පැරණි සම්පත් මත නොව, නවීන තාක්ෂණය සහ තිරසාර භාවිතයන් මතය.

2026 වසරේ අප අත්දකිමින් සිටින මෙම බලශක්ති අර්බුදය ඉතිහාසයේ මෙතෙක් වාර්තා වූ බරපතලම අභියෝගයයි. 1970 දශකයේ තෙල් කම්පනයන් මෙන් නොව, වර්තමාන තත්ත්වය විසින් ලෝක ආර්ථිකයේ සෑම අංශයක්ම එකවර ප්‍රශ්න කරනු ලබයි. මෙය හුදෙක් අඳුරු කාල පරිච්ඡේදයක් නොව, නව යුගයකට පිවිසීමට පෙර අපට ඇසෙන අවදිවන සීනුවක් (Wake-up call) බඳුය.

මෙම ගෝලීය පරිවර්තනය හමුවේ අප ඉදිරියේ ඇති එකම විකල්පය වන්නේ පැරණි ක්‍රමවේදවලින් මිදී නව බලශක්ති යථාර්ථයට හැඩගැසීමයි. එසේ නොවුවහොත්, ඉතිහාසයේ දරුණුතම ආර්ථික පසුබෑමට වගකීමට අප සැමට සිදුවනු ඇත.