රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 29 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
යුද බිමක නිල් පැහැති ‘Press’ ඇඳුම යනු මරණයෙන් ගැලවීමට ඇති අවසාන බලාපොරොත්තුවයි. නමුත් ලෙබනනයේදී එම බලාපොරොත්තුව ලේවලින් තෙත් විය. යුද කලාපයක මාධ්යවේදියෙකුගේ කාර්යභාරය එක් පුවත් වාර්තාකරණයෙන් ඔබ්බට ගිය, මනුෂ්යත්වයේ ඉතිරිව ඇති අවසන් සාක්ෂිකරුගේ භූමිකාවයි. එහෙත්, මෑතකදී ලෙබනනයේදී එල්ල වූ දරුණු ප්රහාරයකින් මාධ්යවේදීන් තිදෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්වීමත් සමඟ, ජාත්යන්තර මානුෂීය නීතියේ මූලධර්ම (Principles of International Humanitarian Law) යුද පිටියේදී කෙතරම් දුරට අභියෝගයට ලක්ව තිබේද යන්න පිළිබඳ බරපතල සංවාදයක් මතු වී තිබේ.
“මාධ්යවේදියා” ද නැතිනම් “ත්රස්තවාදියා” ද?
මෙම ඛේදවාචකයේ කේන්ද්රස්ථානය වන්නේ 'අල් මනාරා' (Al Manar) රූපවාහිනී නාලිකාවේ සේවය කළ අලි ෂුයිබ් (Ali Shuaib) ය. ඊශ්රායල හමුදාව ඔහු ඉලක්ක කිරීම යුක්තිසහගත කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ ඔහුව මාධ්යවේදියෙකුට වඩා "ත්රස්තවාදියෙකු" ලෙස ලේබල් කරමිනි. ඔවුන් තර්ක කරන්නේ ඔහු මාධ්යවේදියෙකු ලෙස පෙනී සිටිමින් දකුණු ලෙබනනයේ ඊශ්රායල හමුදා රැඳී සිටින ස්ථාන හෙළි කරන බවයි.
කෙසේ වෙතත්, මාධ්යවේදීන් ආරක්ෂා කිරීමේ කමිටුව (CPJ) මෙම චෝදනා හමුවේ දැඩි විවේචනාත්මක සහ ස්ථාවර ස්ථාවරයක පසුවේ. ඕනෑම මාධ්ය ආයතනයක සේවය කළද, මාධ්යවේදීන් යනු නීත්යානුකූල ඉලක්ක නොවන බවත් ඔවුන් සිවිල් වැසියන් ලෙස සැලකිය යුතු බවත් CPJ අවධාරණය කරයි.
“විශ්වාසදායක සාක්ෂි ලබා දීමකින් තොරව මාධ්යවේදීන් සක්රීය සටන්කරුවන් සහ ත්රස්තවාදීන් ලෙස චෝදනා කිරීමේ කලබලකාරී රටාවක් අපි මෙම යුද්ධයේදී සහ පසුගිය දශක කිහිපය තුළ ඊශ්රායලය සම්බන්ධයෙන් දැක ඇත්තෙමු,” යැයි CPJ ආයතනය සිය ප්රකාශයේ සඳහන් කරයි.
ප්රහාරයෙන් පසු අල් මායඩීන් (Al Mayadeen) නාලිකාවේ මාධ්යවේදී ජමාල් අල්-ගරාබි (Jamal Al-Gharabi) සජීවී විකාශයකට එක්වෙමින් පෙන්වූ දර්ශනය මගින් යුද නීතිවල ඇති අස්ථාවරත්වය මනාව පිළිබිඹු විය. බහුවිධ මිසයිල ප්රහාරයකට ලක්ව සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වූ සිවිල් වාහනය අසල සිටි ඔහු, ඉරී ගිය “Press” ඇඳුම අතැතිව කෑගසමින් ප්රශ්න කළේය.
මාධ්යවේදියෙකු “ත්රස්තවාදියෙකු” ලෙස නම් කළ සැණින්, ඔහු පැළඳ සිටින ආරක්ෂිත ඇඳුම ආරක්ෂක සංකේතයක සිට ඉලක්කයක් දක්වා විකෘති වේ. ලෙබනන තොරතුරු අමාත්ය පෝල් මෝර්කොස් (Paul Morcos) අවධාරණය කරන පරිදි, මාධ්යවේදීන් සඳහා ඇති “ධනාත්මක වෙනස” (Positive Distinction) සහ උදාසීනත්වය (Neutrality) සුරැකීමට ඇති ජාත්යන්තර එකඟතා අවි ආයුධ හමුවේ අසරණ වී ඇත.
මෙම ප්රහාරයෙන් මියගිය ෆාතිමා ෆ්ටූනි (Fatima Ftouni) සහ ඇගේ සහෝදරයා මෙන්ම මාධ්ය සගයා වූ මොහොමඩ් ෆ්ටූනි (Mohammad Ftouni) ගේ මරණය අහම්බයක් ලෙස සැලකිය නොහැක. ෆාතිමා මීට පෙර 2024 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ද මාධ්යවේදීන් 18 දෙනෙකු ඉලක්ක කරගත් ප්රහාරයකින් අනූනවයෙන් දිවි ගලවා ගත්තාය. එදා ඇය තම කැඩී ගිය හෙල්මට් එක සහ මයික්රෆෝනය අතැතිව ප්රකාශ කළේ තම මයික්රෆෝනය යනු තමන් දරන “ආයුධය” බවයි.
මෙම ක්රමානුකූල ඉලක්ක කිරීම් සැලසුම් සහගත යුද අපරාධයක් ලෙස හඳුන්වන ලෙබනන රජය, මේ සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයට පැමිණිල්ලක් ඉදිරිපත් කිරීමට සූදානම් වේ. මාධ්යවේදියාගේ හඬ නිහඬ කිරීම සඳහා වෘත්තීය මෙවලම් පවා සටන්කාමී ආයුධ ලෙස අර්ථකථනය කිරීමේ භයානක ප්රවණතාවක් මෙහිදී දක්නට ලැබේ.
අල් මනාරා නාලිකාව සිය සගයා වූ අලි ෂුයිබ්ව හඳුන්වන්නේ "ප්රතිරෝධී මාධ්යයේ සංකේතයක්" (Icon of Resistance Media) ලෙසයි. තම දරුවන් දෙදෙනාම අහිමි වූ ෆාතිමා සහ මොහොමඩ්ගේ පියා ප්රකාශ කරන අදහස් තුළින් මෙම වෘත්තිය වෙනුවෙන් ඇති නොසැලෙන කැපවීම සහ අධිෂ්ඨානය විදහා දැක්වේ.
"ඔවුන්ගේ පියා ලෙස මම මගේ හිස උසින් තබා ගනිමි. ඇස කඳුළින් පිරී ඇත, හදවත වේදනාවෙන් පසුවේ, නමුත් මෙම අරගලයේ ගමන දිගටම පවතිනු ඇත. අපි පරාජයට පත් වන්නේ හෝ බිඳ වැටෙන්නේ නැත," යැයි ඔහු පවසා සිටියේය.
මාධ්යවේදීන් යනු යුද කලාපයක සිටින වරප්රසාද ලත් සිවිල් වැසියන්ය. ජාත්යන්තර නීතිය මගින් ඔවුන්ට ලබා දී ඇති ආරක්ෂාව හුදෙක් අනුග්රහයක් නොව, ශිෂ්ඨ ලෝකයේ නෛතික වගකීමකි. ඔවුන්ගේ හඬ නිහඬ කිරීම යනු යුද්ධයේ සැබෑ මුහුණුවර ලෝකයෙන් සැඟවීමකි.
