අප්‍රේල් මාසය අවසානයේදී රුපියල් බිලියන 105.0ක්ව පැවති රාජ්‍ය අයවැය අතිරික්තය මැයි මාසය අවසන් වන විට රුපියල් බිලියන 197.3 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. එමෙන්ම, ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 1,131.2ක් ලෙස වාර්තා වෙනවා. පසු ගිය මාස වල ඉන්ධන සහනාධාර ආදිය වෙනුවෙන් අමතර මුදල් වැය කිරීමෙන් අනතුරුවද මෙවැනි අතිරික්තයක් වාර්තා වී තිබීම විශේෂත්වයක්.
පසුගිය වසරේ පළමු මාස පහට සාපේක්ෂව බදු ආදායම් 28.3%කින් වර්ධනය වී ඇති අතර, බදු නොවන ආදායම් හා ප්‍රදාන ඇතුළුව සමස්ත ලැබීම් 30.6%කින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා. එවැනි ආදායම් වර්ධනයක් තිබියදී වියදම් වර්ධනය 7.4%කට සීමා වී තිබීම අයවැය අතිරික්තය මේ අයුරින් ඉහළ යාමට හේතු වී තිබෙනවා.
අයවැය අතිරික්තය යනු රජයේ ආදායම සහ පොලී වියදම් ඇතුළු සමස්ත වියදම් අතර වෙනසයි. ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය යනු රජයේ ආදායම සහ පොලී වියදම් හැර අනෙකුත් වියදම් අතර වෙනසයි. කෙසේ වුවද, අයවැය වියදම් වලට ණය ගෙවීම් ඇතුළත් නොවන බැවින් ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා තව දුරටත් ණය ලබා ගැනීමට සිදු වෙනවා.
සාමාන්‍ය කරුණක් ලෙස, අයවැය අතිරික්තයක් ඇති විට අලුතෙන් ණය ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය වන්නේ ගෙවිය යුතු ණය ප්‍රමාණයට වඩා තරමක් හෝ අඩුවෙනුයි. එබැවින් දේශීය ණය ලබා ගැනීම හා අදාළව කිසිදු ගැටළුකාරී තත්ත්වයක් මතු නොවන නමුත් රුපියල් වලින් ලබා ගන්නා දේශීය ණය වලින් හෝ අයවැයෙන් ඉතිරි වන රුපියල් වලින් විදේශ ණය ආපසු ගෙවීමේ හැකියාවක් නොමැති බැවින් විදේශ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා තව දුරටත් විදේශ ණය ලබා ගැනීමට සිදු වෙනවා. එසේ නැත්නම්, රුපියල් වැය කර වෙළඳපොළෙන් අවශ්‍ය ඩොලර් ප්‍රමාණය මිල දී ගත හැකි තරමේ ඩොලර් අතිරික්තයක් රට තුළ තිබීම අවශ්‍ය වෙනවා.
ඉහත සඳහන් දෙවැන්න තවමත් දුරස්ථ ඉලක්කයක්. ජංගම ගිණුමේ යම් අතිරික්තයක් තබා ගත්තේ වුවද, අවශ්‍ය පමණ සංචිත වර්ධනය කර ගන්නා අතරම විදේශ ණය ගෙවීම සඳහා රුපියල් ගෙවා ප්‍රමාණවත් තරම් ඩොලර් මිල දී ගැනීමට එම අතිරික්තය ප්‍රමාණවත් වන්නේ නැහැ. එමෙන්ම, 2022දී ණය පැහැර හරිනු ලැබීමෙන් පසුව, අඩු පොලියකට ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළෙන් වාණිජ ණය ලබා ගැනීමේ හැකියාවක්ද තවමත් ලංකාව සතුව නැහැ. මෙම තත්ත්වයන් තුළ විදේශ ණය ආපසු ගෙවීම සඳහා යොදා ගන්නට සිදු වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලෙන් සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර ආයතන වලින් ලැබෙන ණය වාරිකයි.
අයවැය තුලනය කර ගැනීම මගින් රුපියල් ප්‍රශ්නය විසඳා ගත් අයුරින්ම ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීම මගින් ඩොලර් ප්‍රශ්නයද දිගුකාලීනව විසඳා ගත හැකි වුවත්, දශක ගණනාවක් තිස්සේ එකතු වී ඇති විදේශ ණය ප්‍රමාණයේ තරම අනුව මේ සඳහා තවත් වසර ගණනාවක් එක දිගටම ජංගම ගිණුමේ ප්‍රමාණවත් අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීමට සිදු වෙනවා.
රටේ ණය තිරසාරත්වය තහවුරු වන පරිදි ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරනු ලැබ ඇති බැවින් පසුගිය වසර වල පැවති මට්ටමේ ජංගම ගිණුම් අතිරික්තයක් පවත්වා ගන්නා අතර වැඩි අපහසුවකින් තොරව ලබා ගත හැකි මට්ටමේ විදේශ ණය ප්‍රමාණයක් අලුතෙන් ලබා ගැනීම මගින් ඉදිරි වසර වලදී ගෙවිය යුතු විදේශ ණයද ප්‍රශ්නයක් නැතිව ආපසු ගෙවීමේ හැකියාවක් තිබෙන නමුත් පසුගිය මාස වල ඇති වූ ආකාරයේ කම්පනයක් ඇති වුවහොත් ජංගම ගිණුමේ අතිරික්තය ඒ සඳහා අවශ්‍ය මට්ටමේ පවත්වා ගැනීම අසීරු වෙනවා.
මෙවැනි තත්ත්වයකදී සාමාන්‍ය පිළියම වන්නේ තාවකාලිකව අඩුව පියවා ගැනීම සඳහා සංචිත යොදා ගැනීමයි. ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් මට්ටමක් දක්වා සංචිත වර්ධනය කර ගත යුතු වෙනවා. සංචිත වර්ධනය කර ගැනීම සඳහා වඩා කල් ගත වේනම්, ඉතිරි වන අනෙකුත් විකල්පය වනුයේ කෙටිකාලීන ආරක්ෂක පියවරක් ලෙස නැවත වරක් මූල්‍ය අරමුදල සමඟ වැඩ සටහනකට ඇතුළු වීමයි.
~ ඉකොනොමැට්ටා
