රෂිකා හෙන්නායක අගෝස්තු 27, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

මරණය සහ ජීවිතය අතර වූ මිලිමීටරයක පරතරය

මොළයේ සැත්කමක් යනු ලොව පවතින අතිශය තීරණාත්මක සහ සංකීර්ණ ක්‍රියාවලීන්ගෙන් එකකි. එහිදී මිලිමීටරයක තරම් වූ ඉතා සුළු වැරදීමක්, රෝගියෙකු සදාකාලික අන්ධභාවයට, ආඝාතයකට හෝ මරණයට පවා ඇද දැමීමට ප්‍රමාණවත්ය. වෛද්‍ය විද්‍යාවේ මෙම බියකරු නිරවද්‍යතාවය අභියෝගයට ලක් කරමින්, ලන්ඩනයේ 'National Hospital for Neurology and Neurosurgery' (NHNN) හි වෛද්‍යවරුන් කණ්ඩායමක් මෑතකදී විප්ලවීය සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කළහ. එය කෘතිම බුද්ධිය (AI) සහය කරගනිමින් මොළයේ ගෙඩියක් ඉවත් කිරීමේ ලොව ප්‍රථම සාර්ථක සැත්කමයි. 2026 මැයි මාසයේදී සිදු වූ මෙම ඓතිහාසික මෙහෙයුම පිළිබඳ තොරතුරු, රෝගියා පූර්ණ සුවය ලබන තෙක් රහසක් ලෙස තබා ගැනීමට වෛද්‍යවරුන් තීරණය කර තිබුණි.

මෙම සැත්කමේදී AI තාක්ෂණය , ශල්‍ය වෛද්‍යවරයාගේ ‘සහය නියමුවෙකු’ (Co-pilot) ලෙස ක්‍රියා කළේය. 48 හැවිරිදි රීස් හිබර්ට්ගේ මොළයේ පිටියුටරි ග්‍රන්ථිය අසල තිබූ මිලිමීටර 11ක ගෙඩියක් ඉවත් කිරීම මෙහි අරමුණ විය. මෙම කලාපය රුධිර වාහිනී සහ ස්නායුවලින් ඉතා තදින් පිරී පවතින බැවින් ශල්‍යකර්මය අතිශය අවදානම් සහගත විය.

මෙහිදී භාවිත වූ නව AI පද්ධතිය ශල්‍ය කැමරාවෙන් ලැබෙන සජීවී දර්ශන තත්පරයෙන් පංගුවකදී විශ්ලේෂණය කරමින්, ආරක්ෂා කරගත යුතු තීරණාත්මක ව්‍යුහයන් වර්ණ කේත මගින් තිරය මත හඳුනා ගැනීමට වෛද්‍යවරුන්ට උපකාර කළේය. මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ AI පද්ධතිය මගින් මග පෙන්වීම් ලබා දුන්නද, සැත්කමේ සම්පූර්ණ පාලනය සහ අවසන් තීරණ ගැනීමේ බලය ශල්‍ය වෛද්‍යවරුන් සතුව පැවතීමයි.

මිනිස් වසර ගණනාවක අත්දැකීම් ක්ෂණිකව ලබා දෙන AI

මෙම AI පද්ධතියේ ප්‍රබලත්වය පවතින්නේ එහි ඇති දැවැන්ත පුහුණුව මතය. ලන්ඩන් යුනිවර්සිටි කොලේජ් (UCL) හි රොබෝ විද්‍යාව සහ AI පිළිබඳ සහකාර මහාචාර්ය වෛද්‍ය සෝෆියා බැනෝ (Sophia Bano) මෙම තාක්ෂණික විප්ලවයේ ඉදිරිගාමියෙකි.

“ශල්‍ය වීඩියෝ සිය ගණනකින් ඉගෙන ගැනීමෙන්, ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙකුට සිය වෘත්තීය ජීවිතය තුළ මුහුණ දීමට වසර ගණනාවක් ගතවන විවිධ සංකීර්ණ ශල්‍ය අවස්ථාවන්ට මෙම පද්ධතිය නිරාවරණය වී ඇත. අතිශය සියුම් සැත්කම් අතරතුර තීරණාත්මක ව්‍යුහයන්, ශල්‍ය උපකරණ සහ පටක අතර සිදුවන අන්තර්ක්‍රියා (Tissue interactions) සජීවීව හඳුනා ගනිමින් වෛද්‍යවරයාට සහය වීමට මෙය නිර්මාණය කර ඇත.” – වෛද්‍ය සෝෆියා බැනෝ

සාමාන්‍ය වෛද්‍යවරයෙකුට ලැබෙන වසර ගණනාවක අත්දැකීම් AI පද්ධතියක් හරහා ක්ෂණිකව ශල්‍යගාරයට රැගෙන ඒම මෙහි ඇති සුවිශේෂීම වාසියයි.

“අංශක 360ක දර්ශනයක්”: රීස් හිබර්ට්ගේ විස්මිත සුවය

2024 වසරේ සිටම දරුණු හෝමෝන අසමතුලිතතාවයෙන් සහ පෙනීමේ දුර්වලතාවලින් පීඩා විඳි රීස් හිබර්ට්, මෙම සැත්කම සිදු නොකළේ නම් ස්ථිර ලෙසම අන්ධභාවයට පත්වීමේ අවදානමක් පැවතුණි. එහෙත් AI සහය ලත් මෙම නව්‍ය සැත්කම ඔහුගේ ජීවිතය උඩුයටිකුරු කළේය. සැත්කමෙන් සතියක් ඇතුළත කිසිදු ආධාරකයක් නොමැතිව ඇවිදීමට තරම් ඔහු සුවය ලැබීම වෛද්‍ය විද්‍යාවේ විස්මිත ජයග්‍රහණයකි.

තම සුවය ලැබීම පිළිබඳ රීස් පවසන්නේ මෙවැන්නකි:

"සැත්කමෙන් පසු පියවි සිහිය එන විටම කාමරයේ තිබූ සියල්ල මට ඉතා පැහැදිලිව පෙනුණා. මට දැන් හැඟෙන්නේ මා වටා ඇති ලෝකය අංශක 360ක පරිපූර්ණ දර්ශනයකින් (360-degree panoramic view) දකිනවා වගෙයි." – රීස් හිබර්ට්

මෙම සාර්ථකත්වය හුදෙක් අහම්බයක් නොවේ. මෙය ජාතික සෞඛ්‍ය හා රැකවරණ පර්යේෂණ ආයතනය (NIHR) මගින් අරමුදල් සපයන ලද විධිමත් සායනික පරීක්ෂණයක (Clinical trial) තීරණාත්මක ප්‍රතිඵලයකි. 1859 වසරේ ආරම්භ කරන ලද, ස්නායු රෝග සඳහාම වෙන් වූ ලොව ප්‍රථම රෝහල වන NHNN රෝහල මෙවැනි අති නවීන AI සැත්කමක් සඳහා තෝතැන්නක් වීම සැබවින්ම උචිතය. පාරම්පරික වෛද්‍ය ඉතිහාසය සහ අනාගත තාක්ෂණය එකිනෙක මුසු වූ මෙම සන්ධිස්ථානය, නවීන වෛද්‍ය විද්‍යාවේ නව පරිච්ඡේදයක් සනිටුහන් කරයි.

AI තාක්ෂණය සහ වෛද්‍ය නිපුණතාවය අත්වැල් බැඳගත් මෙම ඓතිහාසික අවස්ථාව, අනාගතයේදී ශල්‍යකර්ම ක්ෂේත්‍රය කෙතරම් ආරක්ෂිත සහ සාර්ථක වනු ඇත්දැයි අපට පෙන්වා දෙයි. මෙය තාක්ෂණික උපකරණයක් නොව, වෛද්‍යවරයාගේ නිරීක්ෂණ ශක්තිය තියුණු කරන 'අතිමනුෂ්‍ය' දෑසක් බඳුය.