රෂිකා හෙන්නායක, සැප්තැම්බර් 01, කොළඹ LNW :1
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ වෙනිසියුලාව යනු දශක ගණනාවක සිට දේශපාලන සතුරුකම්වල සහ සම්බාධකවල පැටලී සිටින රාජ්‍යයන් දෙකකි. එහෙත්, එම ඓතිහාසික ප්‍රතිවිරෝධතා වෙනස්ම මාවතකට හරවමින් , දෙරට අතර ඇති වී තිබෙන අතිශය රහසිගත ‘තෙල්’ ගනුදෙනුව මේ වන විට මුළු මහත් ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළම මවිතයට පත් කර ඇත.
මෙය වාණිජ ගිවිසුමකට එහා ගිය, ලෝක දේශපාලනයේ බල උපායමාර්ගික සමතුලිතතාවය වෙනස් කරන සිදුවීමකි. ඇමරිකානු මැදිහත්වීම මත ගොඩනැගෙන මෙම “නව තෙල් යෝධයා” සහ ඒ වටා ඇති භූදේශපාලනික කේවල් කිරීම් පිළිබඳව සාධක රැසක් බලපානු ලබයි.
ඇමරිකානු රජය නව තෙල් යෝධයාගේ 'බලැති' කොටස්කරුවෙකු වීම
සී.එන්.එන් (CNN) පුවත් සේවය උපුටා දක්වන ඇමරිකානු බලධාරීන් පවසන පරිදි, මෙම නව තෙල් සමාගමේ වටිනාකමෙන් 50%කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක්, එනම් අඩකට වඩා වැඩි කොටසක් අත්පත් කර ගැනීමට ඇමරිකානු රජය සමත්ව තිබේ. මෙය වෙනිසියුලාවේ ස්වෛරීභාවය සහ සම්පත් පාලනය පිළිබඳ බරපතල ප්‍රශ්න මතු කරන අතර, “නව යටත් විජිතවාදයේ” ලක්ෂණයක්ද යන සැකය දේශපාලන විචාරකයින් අතර මතු වී ඇත.
මෙය “අතිශය අසාමාන්‍ය රාජ්‍ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්වයක්” ලෙස හැඳින්වෙන්නේ කරුණු කිහිපයක් නිසාය.
- කොටස් වෙළඳපොළ සහභාගීත්වය හරහා තෙල් නිෂ්පාදනයෙන් සහතික කළ කොටසක් ලබා ගැනීමට ඇමරිකාවට සෘජු අයිතිය හිමි වීම.
- නිෂ්පාදන පිරිවැය සහ මිල නියම කිරීමේ තීරණාත්මක බලය (Leverage) ඇමරිකාව සතු වීම.
- මෙම නිෂ්පාදනයේ කොටසක් ඇමරිකානු උපායමාර්ගික ඛනිජ තෙල් සංචිතය නැවත පිරවීමට සහ ඇමරිකානු සන්නද්ධ හමුදාවල අවශ්‍යතා සපුරාලීමට භාවිත කිරීමට නියමිත වීම.
සෞදි ඇරම්කෝ (Saudi Aramco) සමාගමට අභියෝග කළ හැකි දැවැන්තයා
මෙම නව ඇමරිකානු මැදිහත්වීම හරහා බිහිවන සමාගම ලෝක බලශක්ති සිතියම තුළ දැවැන්ත පෙරළියක් කිරීමට සූදානම් වේ. මෙහිදී ඩොලර් සංචිත වත්කම් (Dollar Reserve Assets) අතින් මෙම නව සමාගම ලොව දෙවන විශාලතම හිමිකරු බවට පත්වනු ඇත. ඒ අනුව එය දෙවැනි වන්නේ ලොව අංක එකේ තෙල් සමාගම වන සෞදි ඇරම්කෝ (Saudi Aramco) සමාගමට පමණි.
විදේශීය තෙල් ක්ෂේත්‍රවල ඇමරිකානු රජය සෘජු ආර්ථික ආයෝජකයෙකු ලෙස පෙනී සිටීම අතිශය දුර්ලභ සිදුවීමක් වන අතර, එය “බලශක්ති රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවය” (Energy Diplomacy) තුළ ඇමරිකාව සතු බලය අසීමිත ලෙස ඉහළ නැංවීමට හේතු වනු ඇත.
සතුරන් මිතුරන් වූ දේශපාලන පෙරළිය සහ මදුරෝගේ අත්අඩංගුව
මෙම ගනුදෙනුවේ වඩාත්ම වැදගත් සහ කණගාටු සහගත පුවත වන්නේ දේශපාලන සතුරන් අතර පවතින උත්ප්‍රාසාත්මක සබඳතාවයි.
වෙනිසියුලානු ජනාධිපති නිකොලා මදුරෝ ඇමරිකානු හමුදා භාරයේ (සිරගතව) පසුවන පසුබිමක, ඔහුගේ පුත් Nicolás Maduro Guerra බෘක්ලින්හි සිට සිය පියාගේ පළමු සිරගත ඡායාරූප මාධ්‍ය වෙත නිකුත් කර ඇත.
මදුරෝ සිරගතව සිටියද, ඔහුගේ පුතා මෙම තෙල් ගිවිසුම අත්සන් කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට සහ රාජ්‍ය ලේකම් මාර්කෝ රුබියෝට සිය කෘතඥතාව පළ කර තිබේ. මෙය දෙරට අතර පවතින රහසිගත ‘දේශපාලන කේවල් කිරීමේ’ (Political Bargaining) ප්‍රබල සාක්ෂියකි. කෙසේ වෙතත්, වෙනිසියුලානු විපක්ෂය චෝදනා කරන්නේ Delcy Rodríguez ඇතුළු රජය මෙම ගිවිසුම අතිශය රහසිගතව සහ විනිවිදභාවයකින් තොරව සිදු කර ඇති බවයි.
මදුරෝගේ කොන්දේසිය….
ආයෝජනයට කැමතියි, යටත් විජිතවාදයට අකමැතියි
නිකොලා මදුරෝ සහ ප්‍රකට මාධ්‍යවේදී ඉග්නාසියෝ රාමොනෙට් අතර 2025 දෙසැම්බර් 31 වන දින පැවති අවසන් සාකච්ඡාවේදී මදුරෝ සිය දැඩි ස්ථාවරය පැහැදිලි කර තිබුණි. ඔහු පවසා සිටියේ ඇමරිකානු Chevron සමාගම මෙන් අනෙකුත් ඇමරිකානු ආයෝජන සඳහා ද වෙනිසියුලාවේ දොරටු විවෘත වුවද, එය ‘මොන්රෝ මූලධර්මය’ (Monroe Doctrine) වැනි යටත් විජිත ආකෘති යටතේ සිදු නොවිය යුතු බවයි.
ඔහුගේ එම ප්‍රකාශය මෙසේය.....
“අවසාන වශයෙන් කිව හොත් දකුණේ රටවල් කවර හෝ විදේශ බලයක යටත් විජිත සහ නව ස්වාමිවරුන්ගේ වහලුන් බවට පත් විය යුතු ආකෘතියක් තුල තවදුරටත් ජීවත් වීමට සුදානම් නොමැති බව ඇමරිකානු බලධාරීන් හා එරට ජනතාව අවබෝධ කර ගත යුතුයි.”
වෙනිසියුලානු ජනාධිපති නිකොලා මදුරෝගේ නඩු විභාගය 2027 ජුනි 1 වන දින ඇමරිකානු අධිකරණය ඉදිරියේ ආරම්භ වීමට නියමිතය. එක් පසෙකින් මදුරෝ සිරගතව සිටියදී, අනෙක් පසින් ඇමරිකානු රජය ඔහුගේ රටේ තෙල් සම්පතෙන් 50%ක ලාභයක් ලබමින් ලොව දෙවන විශාලතම තෙල් බලවතා ලෙස නැගී සිටීම දැඩි කතාබහට ලක්වන්නකි.
මෙම සිදුවීම අපට පසක් කර දෙන්නේ, ජාත්‍යන්තර දේශපාලන සටන් පාඨ කුමක් වුවත්, තදබල ආර්ථික අවශ්‍යතා හමුවේ ස්ථිර සතුරන් හෝ මිතුරන් නොමැති බවයි.
එක්සත් ජනපදය මදුරෝ අධිකරණය හමුවට පමුණුවන අතරතුර ඔහුගේ රටේ තෙල් සම්පත මත සිය ආධිපත්‍යය තහවුරු කර ගැනීම, දූරදර්ශී උපායමාර්ගයක ප්‍රතිඵලයක්ද නැතහොත් නව ආකාරයක ගෝලීය සූරාකෑමක්ද යන්න දැඩි මතවාදී ප්‍රශ්නයකි.
ආර්ථික වාසි වෙනුවෙන් දේශපාලන ප්‍රතිපත්ති පසෙක තැබීම ලෝකයේ නව සාමාන්‍යය බවට පත්වී ඇති බවද ඇතැමුන් පෙන්වා දෙති.
