සටහන – විශේෂ වාර්තාකරුවෙකු විසිනි.
පෙබරවාරි 06, LNW (කොළඹ): MV X-Press Pearl නෞකා අනතුරෙන් සිදුවූ පාරිසරික බලපෑම් ලේඛනගත කිරීමේදී ප්රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළ සාගර විද්යාඥයින් කිහිප දෙනෙකු ශ්රී ලංකා නාවික පාරිසරික ආරක්ෂණ අධිකාරිය (MEPA) ශක්තිමත් කිරීම අරමුණු කරගත් රජය විසින් මෙහෙයවන ලද මෑත කාලීන වැඩමුළුවකින් ඉවත් කර ඇති බව හෙළිවීමත් සමඟ විනිවිදභාවය සහ වගකීම් දැරීම පිළිබඳ ගැටළුකාරි තත්වයන් නැවත මතු වී තිබේ.
2026 ජනවාරි මාසයේ පැවැත්වූ මෙම වැඩමුළුව 2021 දී සිදුවූ ශ්රී ලංකාවේ ඉතිහාසයේ බරපතලම නාවික පාරිසරික අනතුරෙන් පසු පවතින තාක්ෂණික දුර්වලතා සමාලෝචනය කර ආයතනික හැකියාවන් වැඩිදියුණු කිරීම අරමුණු කරගත් එකක් විය. අනතුරට පසුව වෙරළ පරීක්ෂණ, වනජීවී පරීක්ෂණ සහ ධීවර සමීක්ෂණ සිදු කළ මුලික විශේෂඥ කමිටුවේ සාමාජිකයින් කිහිප දෙනෙකු පවසන්නේ තමන් එම වැඩමුළුවට ආරාධනා නොලැබූ බවයි.
ඔවුන්ගේ මෙම ඉවත් කිරීම සිදුව ඇත්තේ ඉතා සංවේදී අවස්ථාවකය. මෙම තත්ත්වය මතු වන්නේ සාගර පාරිසරික විද්යාඥ ආචාර්ය ඇමීලියා වෙන්ගර් විසින් මෑතකදී සිදු කළ ස්වාධීන සමාලෝචනයකින් පසුය. එම වාර්තාව MEPA විසින් ඉදිරිපත් කළ දෙවන අන්තර්කාලීන පාරිසරික හානි ඇගයීම පිළිබඳ බරපතල ප්රශ්න මතු කර ඇත. විශේෂයෙන්ම එම වාර්තාවෙන් ක්රමවේදයේ දුර්වලතා, දත්ත ලබාගැනීමේ අඩුපාඩු සහ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයට ඉදිරිපත් කළ වන්දි ඉල්ලීම් සඳහා භාවිත කළ සාක්ෂි පදනමේ දුර්වලභාවය ඉස්මතු කර ඇත.
ආචාර්ය වෙන්ගර්ගේ වාර්තාව ශ්රී ලාංකික විද්යාඥයින්ගේ කාර්ය සාධනය පිළිබඳ සැකයක් මතු නොකළ අතර කොවිඩ්–19 වසංගතය හේතුවෙන් ඇති වූ සීමා, කාල පීඩනය සහ සම්පූර්ණ දත්ත රැස් කිරීමේ අපහසුතා යටතේ ඔවුන් කටයුතු කළ බව පිළිගත්තේය. එහෙත් එම සමාලෝචනය හේතුවෙන් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කළ පාරිසරික හානි ඇස්තමේන්තු සකස් කර ඉදිරිපත් කළ ආකාරය පිළිබඳ නැවත විමර්ශනයක් ආරම්භ වී තිබේ.
දැන් වැඩමුළුවෙන් බැහැර කර ඇති බොහෝ දෙනෙක් මෙම තීරණය අවුල් සහගත එකක් ලෙස විස්තර කරමින් තමන්ගේ ප්රායෝගික අත්දැකීම් සැබෑ ආයතනික ඉගෙනුම් ක්රියාවලියකට අත්යවශ්ය බව අවධාරණය කරති. ආරම්භයේ සිට එයට සම්බන්ධ වූ විද්යාඥයින් ඉවත් කිරීම ආයතනික මතකය කඩා වැටීමටත්, අනාගත පාරිසරික අර්බුදවලට ප්රතිචාර දැක්වීම දුර්වල කිරීමටත් හේතු විය හැකි බවට ඔවුන් අනතුරු අඟවති.
මෙතෙක් රජයේ බලධාරීන් විසින් මෙම විශේෂඥයින් නොඇතුළත් කළ හේතු පිළිබඳව හෝ විවේචනාත්මක ස්වාධීන වාර්තාව මෙම තීරණයට බලපා තිබේද යන්න පිළිබඳව හෝ කිසිදු මහජන පැහැදිලි කිරීමක් ලබා දී නැත. මෙම පැහැදිලිකම නොමැතිකම හේතුවෙන් විද්යාත්මක කරුණු වෙනුවට ආයතනික සංවේදීතාවයන් පශ්චාත්-අනතුරු පාලන ක්රියාවලිය මග පෙන්වමින් ඇති බවට සැකය වැඩි වී ඇත.
එම අතරතුර නෞකා හිමිකරුවන් දිගු කලක් තිස්සේ ඉල්ලා සිටි පරිදි මෙම පියවර මුලීක හානි ඇස්තමේන්තු වඩාත් ස්වාධීනව නැවත තක්සේරු කිරීමකට රජය පෙළඹෙමින් සිටින බවටත් සමහර විශ්ලේෂකයින් අදහස් පළ කරයි. මෑතකදී ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ සිදු වූ වර්ධනයන් අනුව එවැනි ක්රියාවලියක් සඳහා ඉඩක් දැනටමත් විවෘත වී ඇත.
නෞකා මෙහෙයුම්කරුවන්ගේ ආරාධනයකට අනුව ශ්රී ලංකා–සිංගප්පූරු වෙළඳ ගිවිසුම යටතේ එකඟතා ක්රියාවලියක් අනුගමනය කිරීමට නීතිපතිවරයා කළ ඉල්ලීම ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් අනුමත කර ඇත. එය ස්වාධීන දේශීය හා ජාත්යන්තර විශේෂඥයින් සම්බන්ධ කරගනිමින් සිදු කළ හැකි නව සමාලෝචනයකට දොර විවර කරයි.
මෙම මතභේදය දිග හැරෙන්නේ මහජන අප්රසාදය තවදුරටත් වර්ධනය වන පසුබිමකය. නෞකා සමාගමෙන් ලබාගත් වන්දි මුදල් බෙදාහැරීම ප්රමාද වී ඇති බවට පාර්ලිමේන්තු නිරීක්ෂණ කමිටු නිතර විවේචනය කර ඇත. අනතුරෙන් වසර පහකට ආසන්න කාලයක් ගතව තිබියදීත් බොහෝ ධීවර පවුල් සහ වෙරළාශ්රිත ජනතාව තවමත් අර්ථවත් සහානයක් නොලැබීම පිළිබඳ දැඩි කනස්සල්ලක් ප්රකාශ කරති.
කොළඹ වරාය ප්රදේශීය පාරිභෝගික හුවමාරු මධ්යස්ථානයක් ලෙස තම ස්ථානය තහවුරු කර ගැනීමට උත්සාහ කරන අතර විවාදාත්මක විද්යාත්මක සොයාගැනීම් සහ විශේෂඥ දායකත්වය කළමනාකරණය කළ ආකාරය, ශ්රී ලංකාවේ ජාත්යන්තර විශ්වාසනීයත්වයට කෙසේ බලපානු ඇත්ද යන්න පිළිබඳ ප්රශ්න තවදුරටත් පවතී. නාවික හා පාරිසරික වෘත්තීය වටාපිටාව තුළ පැහැදිලි දුර්වලතා තිබියදී වසර ගණනාවක් තිස්සේ ආරක්ෂා කළ නිගමන, විශ්වාසය නැවත ගොඩනැගීම සඳහා දැන් නිහඬව නැවත සලකා බැලෙනු ඇති බවට විශ්වාසයක් වර්ධනය වෙමින් පවතී.
