රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 18, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
දශක ගණනාවක් පුරා ලෝක සිනමාවේ ප්රගතිශීලී සහ දේශපාලනික හඬක් ලෙස ගෞරවාදරයට පාත්ර වූ බර්ලින් ජාත්යන්තර සිනමා උළෙල (Berlinale), මෙවර සිය ඉතිහාසයේ දරුණුතම අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටී.
පෙබරවාරි 12 සිට 22 දක්වා පැවැත්වෙන මෙම උළෙල දැඩි විවේචනයට ලක්ව ඇත්තේ ගාසා තීරයේ සිදුවන මානුෂීය ඛේදවාචකය සම්බන්ධයෙන් එහි සංවිධායකයන් අනුගමනය කරන නිහඬ පිළිවෙත හේතුවෙනි.
ටිල්ඩා ස්වින්ටන් (Tilda Swinton) සහ හැවියර් බාර්ඩෙම් (Javier Bardem) වැනි ලෝක ප්රකට සිනමා තරු ඇතුළු, මෙම සිනමා උළෙල නියෝජනය කළ (Alumni) සිනමා සේවකයින් 81 දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් විවෘත ලිපියක් මගින් සිය විරෝධය පළ කර ඇත. උළෙලේ නිහඬතාවය සහ වාරණයන් හමුවේ පැන නැඟී ඇති මෙම අර්බුදය, කලාත්මක නිදහස සහ සදාචාරාත්මක වගකීම පිළිබඳ බරපතළ කතිකාවක් ලොව පුරා නිර්මාණය කර තිබේ.
සිනමාව සහ දේශපාලනය: විම් වෙන්ඩර්ස්ගේ මතයට එරෙහිව නැඟුණු විරෝධය
මෙවර උළෙලේ විනිශ්චය මණ්ඩලයේ සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කරන ප්රවීණ සිනමාකරු විම් වෙන්ඩර්ස් (Wim Wenders), ගාසා තීරයේ තත්ත්වය පිළිබඳව කළ ප්රකාශය විරෝධතාවයේ මූලික නිමිත්තක් විය. ඔහු පවසා සිටියේ සිනමාකරුවන් දේශපාලනයෙන් බැහැරව සිටිය යුතු බවත්, සිනමාකරණය යනු දේශපාලනයේ ප්රතිවිරුද්ධ පැත්ත බවත්ය.
කෙසේ වෙතත්, විරෝධතාවයට එක්වූ සිනමාකරුවන් මෙම අදහස අතිශය කනගාටුවෙන් යුතුව ප්රතික්ෂේප කරති. ඔවුන් තර්ක කරන්නේ සිනමාව සහ දේශපාලනය යනු වෙන් කළ නොහැකි ලෙස බැඳී පවතින අංග දෙකක් බවයි.
“සිනමා නිර්මාණය දේශපාලනයට ‘ප්රතිවිරුද්ධ’ දෙයක් බවට විම් වෙන්ඩර්ස් කළ ප්රකාශය සමඟ අප අතිශය කනගාටුවෙන් යුතුව එකඟ නොවන්නෙමු; සැබවින්ම ඔබට එකක් අනෙකෙන් වෙන් කළ නොහැක.”
ද්විත්ව ප්රමිතීන් පිළිබඳ ගැටලුව: යුක්රේනය, ඉරානය සහ ගාසා තීරය
බර්ලින් සිනමා උළෙල අතීතයේදී රුසියාව විසින් යුක්රේනය ආක්රමණය කළ අවස්ථාවේදී සහ ඉරානයේ මානව හිමිකම් කඩවීම් සම්බන්ධයෙන් ඉතා ප්රබල සහ පැහැදිලි ස්ථාවරයන් ගනු ලැබීය. එහෙත්, ගාසා තීරයේ සිදුවන ‘සමූලඝාතන’ සම්බන්ධයෙන් උළෙල පවත්වාගෙන යන නිහඬතාවය “පලස්තීන විරෝධී වර්ගවාදයක්” (anti-Palestinian racism) ලෙස සිනමාකරුවන් සිය ලිපිය මගින් හඳුන්වා දී ඇත. යුක්රේනය වෙනුවෙන් පෙනී සිටි එම උද්යෝගය පලස්තීනුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් සම්බන්ධයෙන් නොපෙන්වීම තුළ පවතින ද්විත්ව ප්රමිතිය මෙම කලාකරුවන්ගේ දැඩි විවේචනයට ලක්ව තිබේ.
කලාකරුවන් මර්දනය කිරීම සහ පොලිස් මැදිහත්වීම්
සිනමාකරුවන් පෙන්වා දෙන්නේ බෙර්ලින් උළෙල තුළ පලස්තීන හිතවාදී හඬවල් මර්දනය කිරීමේ ක්රියාවලියක් ක්රියාත්මක වන බවයි. මෙය ජර්මනිය තුළ පලස්තීන සහයෝගිතාව අධෛර්යමත් කිරීම සඳහා ක්රියාත්මක වන පුළුල් මර්දනකාරී රාජ්ය ප්රතිපත්තියේම දිගුවක් ලෙස හඳුනාගත හැකිය.
- නිලධාරී මර්දනය: පසුගිය වසරේ උළෙල තුළ පලස්තීනුවන්ගේ නිදහස වෙනුවෙන් කතා කළ සිනමාකරුවන්ට ජ්යෙෂ්ඨ වැඩසටහන් සම්පාදකයින් විසින් දැඩි ලෙස දොස් පවරා තිබේ.
- පොලිස් පරීක්ෂණ සහ වාරණය: ජාත්යන්තර නීතිය සහ මානුෂීය සහයෝගීතාවය පදනම් කරගෙන (Rooted in international law and solidarity) සිය අදහස් දැක්වූ එක් සිනමාකරුවෙකුට එරෙහිව පොලිස් පරීක්ෂණයක් පවා සිදු කර ඇත. ඔහුගේ එම ප්රකාශය ‘වෙනස්කොට සැලකීමක්’ ලෙස හංවඩු ගැසීමට උළෙල සංවිධායකයින් උත්සාහ කර තිබේ.
භූ දේශපාලනික සන්දර්භය: තර්මොබරික් අවි සහ ජර්මනියේ භූමිකාව
විදෙස් මාධ්ය ආයතන සිදු කළ විමර්ශනයකට අනුව, ගාසා තීරයේදී ඊශ්රායල හමුදා විසින් ඇමරිකානු නිෂ්පාදිත ‘තර්මොබරික්’ (thermobaric) ආයුධ භාවිතා කිරීම හේතුවෙන් පලස්තීනුවන් 2,842ක් පමණ “වාෂ්ප වී” (evaporated) ගොස් ඇති බව වාර්තා වේ. සෙල්සියස් අංශක 3,500ක පමණ අතිමහත් උෂ්ණත්වයක් ජනනය කරන මෙම ආයුධ, මිනිස් සිරුරක රුධිරය හෝ කුඩා මස් කැබැල්ලක් හැර අන් කිසිවක් ඉතිරි නොවන පරිදි විනාශයක් සිදු කරයි.
මෙවැනි සාක්ෂි තිබියදීත්, ජර්මනිය ඊශ්රායලයට විශාල වශයෙන් අවි අපනයනය කරන ප්රධාන රටක් ලෙස කටයුතු කිරීමත්, ඒ හා සමගාමීව බෙර්ලින් සිනමා උළෙල තුළ පලස්තීනුවන් වෙනුවෙන් නැඟෙන හඬ යටපත් කිරීමට උත්සාහ කිරීමත් බරපතළ දේශපාලන ගැටලුවක් ලෙස සිනමාකරුවන් පෙන්වා දෙයි.
ජාත්යන්තර සිනමා ලෝකයේ වෙනස් වන ස්ථාවරය
බර්ලින් උළෙලට එරෙහිව නැඟෙන මෙම විරෝධයට ජාත්යන්තර වශයෙන් විශාල සහයෝගයක් ලැබෙමින් පවතී. ප්රකට ඉන්දියානු ලේඛිකා අරුන්දතී රෝයි ද මෙවර උළෙලේ විනිශ්චය මණ්ඩල සාමාජිකයන්ගේ ප්රකාශ පිළිබඳව සිය කනගාටුව පළ කරමින් උළෙලෙන් ඉවත් වීමට තීරණය කර ඇත.
තවද, ඇම්ස්ටර්ඩෑම් වාර්තා චිත්රපට උළෙල (IDFA) වැනි ජාත්යන්තර ආයතන ඊශ්රායලයට එරෙහි සංස්කෘතික වර්ජනයක් ප්රකාශයට පත් කර ඇති අතර, ලොව පුරා සිනමා සේවකයින් 5,000කට අධික පිරිසක් ඊශ්රායල සිනමා සමාගම් සහ ආයතන සමඟ කටයුතු කිරීම ප්රතික්ෂේප කිරීමට ප්රතිඥා දී තිබේ.
සිනමා උළෙලක් යනු හුදෙක් සම්මාන ප්රදානය කරන වේදිකාවක් පමණක් නොවිය යුතුය. ලෝක ප්රජාවට පීඩා කරන අපරාධයන් හමුවේ සදාචාරාත්මක වගකීමක් (Moral duty) ඉටු කිරීම ඕනෑම කලාත්මක ආයතනයක වගකීමකි.
පලස්තීනුවන්ගේ ජීවත් වීමේ අයිතිය, ගරුත්වය සහ නිදහස වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ලෙසත්, ඊශ්රායලය විවේචනයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ (Shielding Israel from criticism) පිළිවෙත වහාම නතර කරන ලෙසත් මෙම සිනමාකරුවන් බෙර්ලින් උළෙලෙන් ඉල්ලා සිටී.
අවසාන වශයෙන්, යුක්තිය සහ මානව හිමිකම් වෙනුවෙන් හඬ නොනඟන කලාවකට, මානව වර්ගයාගේ හෘද සාක්ෂිය නියෝජනය කිරීමේ සදාචාරාත්මක අයිතියක් නොමැති බව මෙම ‘නිහඬතාවය’ බිඳ දැමූ සිනමාකරුවන් ලෝකයට සිහිපත් කර දෙයි.
