රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 21, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

වෙනිසියුලානු දේශපාලන ඉතිහාසයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක සහ සංකීර්ණ සන්ධිස්ථානයකට 2026 වසරේ පිවිස සිටී.

වසර ගණනාවක් පුරා එරට පාලනය කළ නිකොලස් මදුරෝ, ඇමරිකානු හමුදා මෙහෙයුමකින් පසු අත්අඩංගුවට ගෙන නිව්යෝර්ක් වෙත රැගෙන යාමෙන් අනතුරුව නිර්මාණය වූ නව දේශපාලන ගමන් මගෙහි තවත් විශේෂ පියවරක් පසුගියදා සනිටුහන් විය. ඒ, සිරගත කර සිටි දේශපාලන සිරකරුවන් 379 දෙනෙකුට පොදු සමාව ලබා දීමට අන්තර්කාලීන පාලනය ගත් තීරණයයි.

පොදු සමාව සහ සිරකරුවන් නිදහස් කිරීම

වෙනිසියුලානු ජාතික සභාව (National Assembly) විසින් නව පොදු සමාව දීමේ නීතිය ඒකමතිකව සම්මත කර ඇත්තේ අන්තර්කාලීන බලධාරීන්ගේ මැදිහත්වීමෙනි. මෙය වත්මන් රජය පෙරළා දැමීමට කුමන්ත්‍රණය කළ බවට චෝදනා ලැබූ සිය ගණනක් වූ සිරකරුවන් සහ ඔවුන්ගේ පවුල් වලට විශාල බලාපොරොත්තුවක් ගෙන දී තිබේ.

මෙම ක්‍රියාවලිය අධීක්ෂණය කරන ජාතික සභාවේ නියෝජිත ජෝර්ජ් අරේසා (Jorge Arreaza) අවධාරණය කරන්නේ මෙම නිදහස් කිරීම් ඉතා කඩිනමින් සිදු විය යුතු බවයි.

"මෙම සිරකරුවන් අද රාත්‍රිය සහ හෙට උදෑසන අතරතුර නිදහස් කළ යුතුය."

මේ වන විටත් පුද්ගලයින් සිය ගණනකට කොන්දේසි සහිත නිදහස හිමිව ඇති අතර, රජයේ ප්‍රකාශයන්ට අනුව මෙම ක්‍රියාවලිය ඉදිරි පැය කිහිපය තුළ තවදුරටත් වේගවත් වනු ඇත.

බලයෙන් පහකිරීම, අත්අඩංගුවට ගැනීම සහ නව පාලන තන්ත්‍රය

වෙනිසියුලාවේ වත්මන් පරිවර්තනය ආරම්භ වූයේ නිකොලස් මදුරෝ බලයෙන් පහකිරීම සහ ඇමරිකානු විශේෂ මෙහෙයුමකින් ඔහුව අත්අඩංගුවට ගැනීමත් සමඟය. මදුරෝ මේ වන විට නිව්යෝර්ක් හි රඳවා සිටින්නේ ඔහුට එරෙහිව එල්ල වී ඇති මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම් සහ වෙනත් බරපතල චෝදනා සම්බන්ධයෙන් නඩු විභාග කිරීම සඳහාය.

මදුරෝගේ නික්ම යාමෙන් පසු, හිටපු උප ජනාධිපතිනියක වූ ඩෙල්සි රොඩ්රිගස් (Delcy Rodriguez) අන්තර්කාලීන ජනාධිපති ලෙස බලයට පත් විය. මෙම බල හුවමාරුව හුදෙක් අභ්‍යන්තර වෙනසක් නොව, පූර්ණ ඇමරිකානු රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අනුග්‍රහය යටතේ සිදු වූවකි. රොඩ්රිගස්ගේ පාලනය වොෂින්ටනය නියම කරන මාවතේ ගමන් කරන්නේ නම් පමණක් ඇයට ඇමරිකානු සහාය හිමි වන බව දේශපාලන විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

සෑම දෙනාටම නිදහස හිමි නොවන 'විශේෂ වගන්ති'

මෙම පොදු සමාව දීමේ නීතිය සියලුම දේශපාලන සිරකරුවන්ට එක ලෙස විවෘත නොවේ. එහි අන්තර්ගත ඇතැම් වගන්ති හරහා රජයේ දේශපාලන ප්‍රතිවාදීන් ඉලක්ක සහගත ලෙස බැහැර කර ඇත.

• විදේශීය මැදිහත්වීම්වලට සහාය වූ හෝ සන්නද්ධ ක්‍රියා ප්‍රවර්ධනය කළ පුද්ගලයින්ට මෙම සමාව හිමි නොවේ. මෙය විපක්ෂ නායිකා මරියා කොරිනා මචාඩෝ (Maria Corina Machado) වැනි නායකයින් ඉලක්ක කර ගත් වගන්තියක් ලෙස සැලකේ.
• “ත්‍රස්තවාදී” ක්‍රියාවලට සම්බන්ධ වූ ආරක්ෂක අංශ සාමාජිකයින්ගේ නඩු ද මේ යටතේ සලකා නොබැලේ.
• හමුදා සාමාජිකයින් සම්බන්ධ නඩු කටයුතු සාමාන්‍ය අධිකරණයෙන් බැහැරව, හමුදා අධිකරණ පද්ධතිය (Military Justice System) හරහා පමණක් තීරණය කරනු ලැබේ.

ඇමරිකානු බලපෑම සහ තෙල් සම්පතේ 'ගනුදෙනුව'

වෙනිසියුලාවේ මෙම දේශපාලන ස්ථාවරත්වය ඇති කිරීමේ උත්සාහය පිටුපස දැවැන්ත ආර්ථික පරමාර්ථයක් පවතී. ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රමුඛ ඇමරිකානු රජය මේ වන විට වෙනිසියුලානු තෙල් අලෙවියේ පාලනය තම අතට ගෙන ඇත.

මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ, වෙනිසියුලානු තෙල් ලාභයෙන් කොටසක් වොෂින්ටනයට ද හිමිවන ආකාරයේ “Quid pro quo” හෙවත් අන්‍යෝන්‍ය වාසි සහිත එකඟතාවකට එළඹ තිබීමයි. ඒ අනුව, සිරකරුවන් නිදහස් කිරීමේ මානුෂීය මෙහෙයුමට වඩා, තෙල් ආදායම සහ භූ-දේශපාලනික බලය සුරක්ෂිත කර ගැනීම කෙරෙහි ඇමරිකානු මැදිහත්වීම තදින්ම බලපා ඇති බව පැහැදිලි වේ.

නිදහස 'ස්වයංක්‍රීය' නොවීම සහ පවතින අවිනිශ්චිතතාව

පොදු සමාව ප්‍රකාශයට පත් කළද, එය ක්‍රියාත්මක වීම සිරකරුවන්ට සිතන තරම් සරල නැත. NGO Foro Penal හි අධ්‍යක්ෂ ඇල්ෆ්‍රෙඩෝ රොමේරෝ (Alfredo Romero) පෙන්වා දෙන්නේ, මෙම සමාව ක්‍රියාත්මක වීම සඳහා අධිකරණ පද්ධතිය හරහා සංකීර්ණ ක්‍රියාවලියක් පසු කළ යුතු බවයි. වෙනිසියුලානු අධිකරණය තවමත් මදුරෝ පාලන සමයේ මර්දනකාරී ව්‍යුහයන්ගෙන් නිදහස් වී නැති බව ඔහු පවසයි.

දේශපාලන ක්‍රියාවලියේ පවතින අස්ථාවරත්වය පෙන්වන හොඳම උදාහරණය වන්නේ ජුවාන් පැබ්ලෝ ගුවානිපා (Juan Pablo Guanipa) ය. ඔහු මීට පෙර නිදහස් කළද, ඉතා කෙටි කලකින් නැවත අත්අඩංගුවට ගෙන නිවාස අඩස්සියේ තැබීමට බලධාරීන් කටයුතු කළේය. නව නීතිය යටතේ ඔහු දැන් “සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස්” බව ප්‍රකාශ කළද, දේශපාලන නිදහස ඕනෑම මොහොතක ආපසු හැරවිය හැකි අවදානමක් පවතින බව මෙයින් ගම්‍ය වේ.

වෙනිසියුලානු දේශපාලන සිරකරුවන් 379 දෙනෙකුට නිදහස හිමි වීම සාධනීය පියවරක් වුවද, එය රටේ ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ බරපතල ප්‍රශ්න ඉතිරි කරයි. නිකොලස් මදුරෝ අත්අඩංගුවට පත්වීමෙන් පසු නිර්මාණය වී ඇති මෙම නව පාලනය, සැබවින්ම ජනතාවගේ ජයග්‍රහණයක් ද, නැතහොත් ඇමරිකානු බලපෑම යටතේ සිදු වන තෙල් සම්පත බෙදා ගැනීමේ ගනුදෙනුවක එක් අදියරක් පමණක් ද? මෙම දේශපාලන වෙනස්කම් වෙනිසියුලාවේ අනාගත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ස්ථාවරත්වයට කෙතරම් දුරට මග පාදනු ඇත්ද යන්න ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ තීරණය වනු ඇත.