රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 18 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
අද ලෝකයේ වෙළඳසැල් රාක්ක මත ඇති භාණ්ඩ දෙස බලන සාමාන්ය පාරිභෝගිකයෙකුට, එම භාණ්ඩ තමන් වෙත ළඟා වීමට පසු කළ යුතු අතිශය බිඳෙනසුලු "සමුද්රීය මර්මස්ථාන" (Maritime Chokepoints) පිළිබඳ වැටහීමක් ඇත්තේ කලාතුරකිනි. ගෝලීය වෙළඳාමෙන් පරිමාව අනුව සියයට 80ක් සහ වටිනාකම අනුව සියයට 70කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් නෞකා මගින් ප්රවාහනය කෙරේ. ඈත බැහැර පටු මුහුදු සන්ධියක සිදුවන සුළු හෝ බාධාවක් සැපයුම් දාමයන් අඩාල කරමින් ඔබේ ගමේ කඩයේ භාණ්ඩ මිල තීරණය කිරීමට සමත් වේ.
මේ එවැනි ලෝකයේ හුස්ම නතර කළ හැකි එවැනි තීරණාත්මක මර්මස්ථාන පහකි.
මලක්කා සමුද්ර සන්ධිය: ලෝකයේ කාර්යබහුලම වෙළඳ මංසල
මලක්කා සමුද්ර සන්ධිය යනු ගෝලීය වෙළඳාමෙන් සියයට 40ක් හසුරුවන ලොව කාර්යබහුලම වෙළඳ මංසන්ධියයි. දිනකට තෙල් බැරල් මිලියන 23ක් මෙහි ප්රවාහනය කෙරෙන අතර, එය හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියටත් වඩා වැඩි තෙල් පරිමාවක් හසුරුවන ලොව කාර්යබහුලම බලශක්ති සංක්රමණික මංසන්ධිය බවට පත්ව තිබේ. එහි පටුම ස්ථානයේ පළල කිලෝමීටර් 2.8ක් (නාවික සැතපුම් 1.5ක්) පමණක් වීම මෙහි පවතින උපායමාර්ගික අවදානම (Strategic Vulnerability) මැනවින් පසක් කරයි. විශේෂයෙන්ම චීනයේ තෙල් ආනයනයෙන් සියයට 80ක්ම මෙම මාර්ගය මත රඳා පවතින බැවින්, මලක්කා සන්ධියේ ආරක්ෂාව නැගෙනහිර ආසියානු ආර්ථිකයන්හි ස්ථාවරත්වයට සෘජුවම බලපායි.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය: ගෝලීය බලශක්ති හෘද ස්පන්දනය
ලෝක තෙල් සහ ස්වභාවික වායු (LNG) සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් ගලා යන එකම නාවික මාර්ගය හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියයි. එහි පටුම ස්ථානය කිලෝමීටර් 39ක් (නාවික සැතපුම් 21ක්) පමණි. වර්තමානයේ පවතින ඇමරිකානු-ඊශ්රායල සහ ඉරාන ගැටුම්කාරී තත්ත්වය හමුවේ මෙම මාවත භූ-දේශපාලනික “උණුසුම් කලාපයක්” බවට පත්ව ඇත. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම ලෝකයේ බලශක්ති ආරක්ෂාවට එල්ල කරන බලපෑම සුළුපටු නොවේ.
“ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් සියයට 20ක් පමණ ගලා යන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීමෙන් පසු, බලශක්ති සැපයුම පවත්වාගෙන යාමේදී ලෝකය සැලකිය යුතු අභියෝගයකට මුහුණ දී සිටී.”
තායිවාන සමුද්ර සන්ධිය: චිප්ස් සහ තාක්ෂණයේ තීරණාත්මක මාවත
මෙම සමුද්ර සන්ධිය වාර්ෂිකව වටිනාකම අනුව ගෝලීය සමුද්රීය වෙළඳාමෙන් සියයට 20කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් හසුරුවයි. හෝමුස් සහ මලක්කා වැනි මර්මස්ථාන මගින් ඉන්ධන වැනි භාණ්ඩ ප්රවාහනය කළද, තායිවාන සමුද්ර සන්ධිය යනු ලෝකයේ "බුද්ධිමය ප්රාග්ධනය" (Intellectual Capital) හුවමාරු වන මාවතයි. ලොව සමස්ත බහාලුම් නෞකා සමූහයෙන් අඩකට ආසන්න ප්රමාණයක් සහ ලොව වඩාත්ම දියුණු අර්ධ සන්නායක (semiconductors) ප්රවාහනය කෙරෙන්නේ කිලෝමීටර් 130ක පළලකින් යුතු මෙම පටු මාවත හරහාය. මෙය නූතන තාක්ෂණික ලෝකයේ ස්නායු පද්ධතිය බඳු අතිශය නවීන මර්මස්ථානයකි.
සූවස් ඇල සහ බැබ් අල්-මන්ඩෙබ්: කෙටි මාර්ගයේ අවදානම
සූවස් ඇල යනු ආසියාව සහ යුරෝපය අතර ගමන් මග කිලෝමීටර් 8,900කින් (නාවික සැතපුම් 5,500කින්) කෙටි කරන මහා පරිමාණ කෙටි මාර්ගයයි. එය ඉන්දියන් සාගරයට සම්බන්ධ වන්නේ කිලෝමීටර් 32ක පළලකින් යුත් "ශෝකයේ දොරටුව" ලෙස හැඳින්වෙන බැබ් අල්-මන්ඩෙබ් සමුද්ර සන්ධිය මගිනි. ලෝක වෙළඳාමෙන් සියයට 12ක් දිනපතා මෙම මාවත භාවිතා කරයි. 2021 වසරේ "එවර්ග්රීන්" (Evergreen) නෞකාව සිරවීමෙන් මෙම මාර්ගයේ ඇති භෞතික බිඳෙනසුලු බව පෙනී ගිය අතර, හූති ප්රහාර වැනි වත්මන් ගැටුම් හේතුවෙන් ගෝලීය සැපයුම් ජාලයන්ට සම්පූර්ණයෙන්ම නව මාවත් සොයා යාමට බල කර ඇත.
අප්රිකාවේ සුබ පැතුම් තුඩුව: මිල අධික විකල්පය
මැද පෙරදිග පවතින අස්ථාවරත්වය සහ මර්මස්ථාන අවහිර වූ විට ඇති එකම ප්රායෝගික විකල්පය වන්නේ අප්රිකාව වටා ඇති මෙම දීර්ඝ මාර්ගයයි. එසේම සූවස් ඇල හරහා යාමට නොහැකි තරම් අතිවිශාල නෞකා සඳහා (ships too large for the Suez Canal) ඇති එකම මාවතද මෙයයි. කෙසේ වෙතත්, මෙය “Plan B” ලෙස භාවිතා කිරීමේදී ගමනට දින 10 සිට 14 දක්වා අමතර කාලයක් සහ නාවික සැතපුම් 3,000 සිට 4,000 දක්වා අමතර දුරක් එකතු වේ. මෙම අමතර පිරිවැය සහ කාලය අවසානයේ පාරිභෝගික භාණ්ඩවල මිල ඉහළ යෑමට හේතු වේ.
මෙම ප්රධාන සමුද්රීය මර්මස්ථාන එකිනෙකට තදින්ම බැඳී පවතින අතර, ලෝක වෙළඳාමේ රිද්මය තීරණය කරන්නේ මෙම පටු මංසන්ධීන් විසිනි. භූ-දේශපාලනික නොසන්සුන්තාවන් සහ යුධමය ගැටුම් උච්චතම අවස්ථාවකට පැමිණ ඇති නූතන යුගයක, ලෝකයේ පැවැත්ම තීරණය කරන භාණ්ඩ ප්රවාහනය මෙවැනි පටු ස්ථාන කිහිපයක් මත පමණක් රඳා පැවතීම කෙතරම් දුරට ප්රායෝගිකද යන්න ලෝක ආර්ථිකය තේරුම් ගැනීමට කාලය පැමින ඇත.
