රෂිකා හෙන්නායක අප්රේල් 03 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
සාම්ප්රදායික යුධෝපායන්හිදී අප සාමාන්යයෙන් අපේක්ෂා කරන්නේ හමුදා බලඇණි සහ යුද ටැංකි අතර සිදුවන සෘජු ගැටුම් වුවද, වත්මන් ඉරාන-ඇමරිකානු ගැටුම මින් ඔබ්බට ගිය, දෙමුහුන් යුද තත්ත්වයක (Hybrid Warfare) ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරයි. යුද්ධය ආරම්භ වී සති පහකට ආසන්න කාලයක් ගතවන විට, මෙය හමුදාමය ඉලක්කවලින් මිදී සිවිල් යටිතල පහසුකම් සහ ගෝලීය සෞඛ්ය සුරක්ෂිතතාව සෘජුවම අඩාල කරන භූ-දේශපාලනික අර්බුදයක් බවට පත්ව ඇත. වර්තමාන සිදුවීම් දෙස බලන විට පෙනී යන්නේ, යුද්ධය යනු හමුදාවන් පරාජය කිරීම පමණක් නොව, ජාතියක සිවිල් ජීව ගුණය සහ අනාගත සංවර්ධන බලාපොරොත්තු බිඳ දැමීමේ උපක්රමයක් බවට පත්ව ඇති ආකාරයයි.
සිවිල් යටිතල පහසුකම් යුද ඉලක්ක බවට පත්වීම
ටෙහෙරානය සහ කරාජ් නගර යා කරමින් ඉදි කර තිබූ, ඉරානයේ උසම පාලම ලෙස සැලකෙන B1 පාලමට එල්ල වූ ප්රහාරය හමුදාමය මෙහෙයුමකට වඩා එහා ගිය සිවිල් ව්යසනයකි. මෙම වසරේ විවෘත කිරීමට නියමිතව තිබූ, තවමත් වැඩ නිම වෙමින් පැවති මෙම ව්යුහය ඉලක්ක කිරීමෙන් පුද්ගලයින් 8 දෙනෙකු මියගොස් තවත් 95 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. වැඩ නිම වෙමින් පවතින සංවර්ධන ව්යාපෘති ඉලක්ක කිරීම යනු ජනතාව තුළ මනෝවිද්යාත්මකව බිය සහ අනාගතය පිළිබඳ අවිනිශ්චිතභාවය ඇති කිරීම සඳහා භාවිතා කරන මූලෝපායික මෙවලමකි.
ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් මෙම ප්රහාරය උත්කර්ෂයට නංවමින් සිය සමාජ මාධ්ය ජාලයේ මෙවැනි සටහනක් තබා තිබුණි:
“ඉරානයේ විශාලතම පාලම ඇද වැටෙමින් පවතිනවා, එය නැවත කිසිදා භාවිතා කිරීමට නොහැකි වනු ඇත – තවත් බොහෝ දේ ඉදිරියට පැමිණීමට නියමිතයි!” (The biggest bridge in Iran comes tumbling down, never to be used again – Much more to follow!)
ගෝලීය සෞඛ්ය සුරක්ෂිතතාවයට එල්ල වූ මාරාන්තික පහර
මෙම ගැටුමේ වඩාත්ම අශුභවාදී ලක්ෂණය වන්නේ ජාත්යන්තර සෞඛ්ය සේවයේ කුළුණක් බඳු වූ වසර සියයක ඉතිහාසයක් ඇති ඉරානයේ ‘පාස්චර් ආයතනය’ (Pasteur Institute of Iran) වෙත එල්ල වූ ප්රහාරයයි. කොලරාව සහ කොවිඩ් වැනි මාරාන්තික රෝග මර්දනයට සෘජුව දායක වූ මෙම මධ්යස්ථානය විනාශ කිරීම “ජාත්යන්තර සෞඛ්ය සුරක්ෂිතතාවයට එල්ල වූ සෘජු ප්රහාරයක්” ලෙස ඉරාන සෞඛ්ය අමාත්යාංශය හඳුන්වයි.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ දත්තවලට අනුව, මාර්තු 1 වැනිදා සිට මේ දක්වා ඉරානයේ සෞඛ්ය මධ්යස්ථාන වෙත ප්රහාර 20කට වඩා එල්ල වී ඇත. මීට අමතරව දෙලාරම් සිනා මානසික රෝහල (Delaram Sina Psychiatric Hospital) සහ තොෆිග් දාරු ඖෂධ නිෂ්පාදන මධ්යස්ථානය (Tofigh Daru) වැනි ආයතන වෙත එල්ල වූ ප්රහාර ද ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ ප්රධානී ටෙඩ්රොස් අද්නාම් ගෙබ්රෙයෙසුස්ගේ දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක් විය.
යුද්ධයේ ගිනිදැල් දැන් ඉරාන දේශසීමාවෙන් ඔබ්බට ගොස් අබුඩාබි හි වානේ කර්මාන්තශාලා සහ බහරේනයේ ඇලුමිනියම් නිෂ්පාදන මධ්යස්ථාන වැනි කලාපීය ආර්ථික මධ්යස්ථාන කරා පැතිරී ඇත. ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) විසින් කුවේටය, සෞදි අරාබිය සහ ජෝර්දානය වැනි රටවල ප්රධාන පාලම් ඉලක්ක කරන බවට අනතුරු අඟවා තිබීම ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළ තවදුරටත් අර්බුදයකට ලක් කරයි.
භූ-දේශපාලනික වශයෙන් වඩාත්ම තීරණාත්මක වන්නේ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ (Strait of Hormuz) පවතින තත්ත්වයයි. මෙම ජල තීරය විවෘත කිරීම සඳහා “ආරක්ෂක ක්රමවේද” (Defensive means) භාවිතා කිරීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය තුළ යෝජනාවක් සම්මත කර ගැනීමට දරන උත්සාහය, කලාපීය යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය වීමේ අවදානමක් පවතී.
ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරාග්චි (Abbas Araghchi) පෙන්වා දෙන්නේ සිවිල් යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කිරීම ජාත්යන්තර නීතියේ උල්ලංඝනයක් පමණක් නොව, එය ප්රතිපක්ෂයේ “සදාචාරාත්මක බිඳවැටීමක්” (Moral Collapse) බවයි.
ඔහුගේ ප්රකාශයට අනුව:
"වැඩ නිම නොකළ පාලම් ඇතුළු සිවිල් ව්යුහයන්ට පහර දීමෙන් ඉරාන ජාතිකයන් යටත් කර ගැනීමට නොහැකි වනු ඇත. මෙවැනි ක්රියාවලින් පෙන්නුම් කරන්නේ සතුරාගේ පරාජය සහ සදාචාරාත්මක බිඳවැටීමයි."
මෙම තත්ත්වය තුළ පෙනී යන්නේ යුද සදාචාරය සහ නෛතික රාමු බිඳ වැටෙන විට, තාක්ෂණික යුද ශක්තිය මත පමණක් රඳා පැවතීමේ ප්රවණතාවක් නිර්මාණය වන බවයි.
අධි-තාක්ෂණික අවි සහ මිසයිල තාක්ෂණයේ ආධිපත්යය
වර්තමාන ගැටුම සාම්ප්රදායික ගොඩබිම් සටන්වලින් බැහැරව උසස් ගුවන් සහ මිසයිල තාක්ෂණය මත පදනම් වී ඇත. මධ්යම ඉරානයට ඉහළින් පියාසර කළ දෙවන ඇමරිකානු F-35 ප්රහාරක යානය ද වෙඩි තබා බිම හෙළූ බවට ඉරානය කරන ප්රකාශය මගින් පෙනී යන්නේ ආරක්ෂක පද්ධතිවල පවතින දියුණුවයි. එමෙන්ම ඊශ්රායලයේ තෙල් අවිව් නුවර දුම්රිය ස්ථාන වෙත එල්ල වූ මිසයිල ප්රහාර මගින් යුද්ධය ඉතා වේගයෙන් සිවිල් මධ්යස්ථාන කරා ළඟා වීමේ හැකියාව තහවුරු කර ඇත.
ඉහත කරුණු විශ්ලේෂණය කිරීමේදී පැහැදිලි වන්නේ මෙම ගැටුම හමුදාමය ජයග්රහණයකට වඩා සිවිල් ජන ජීවිතය අඩාල කිරීමේ දිශාවට තල්ලු වෙමින් පවතින බවයි. පාලම්, රෝහල් සහ ඖෂධ නිෂ්පාදන මධ්යස්ථාන විනාශ කිරීමෙන් ඇති වන මානුෂීය සහ ආර්ථික බලපෑම වසර ගණනාවක් පවතිනු ඇත.
