රෂිකා හෙන්නායක ජුනි 09 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

ඩොලර් බිලියන 119ක මාරාන්තික ආයෝජනය: ලෝකය විනාශය සඳහා මෙතරම් මුදලක් වැය කරන්නේ ඇයි?

දේශගුණික විපර්යාස සහ ගෝලීය වසංගත වැනි මානව වර්ගයාගේ පැවැත්මට තර්ජනයක් වන අර්බුද ජය ගැනීම සඳහා ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව විසඳුම් සොයමින් සිටින බව මතුපිටින් පෙනෙන්නට තිබුණද, තිරය පිටුපස සිදු වන ක්‍රියාවලිය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස්ය. න්‍යෂ්ටික අවි තුරන් කිරීම සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර ව්‍යාපාරය (ICAN) විසින් නිකුත් කරන ලද නවතම වාර්තාවකට අනුව, 2025 වසරේදී පමණක් ලොව පුරා න්‍යෂ්ටික අවි සඳහා වැය කර ඇති මුදල ඩොලර් බිලියන 119ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. මෙම මාරාන්තික ආයෝජනය, සාමය සහ තිරසාරත්වය පිළිබඳ ගෝලීය පොරොන්දු සහ ප්‍රායෝගික ක්‍රියාකාරකම් අතර පවතින බරපතල පරස්පර විරෝධය මැනවින් විදහා දක්වයි.

2025 වසරේ වාර්තාගත දත්ත පෙන්වා දෙන්නේ ගෝලීය න්‍යෂ්ටික පිරිවැය පෙර වසරට වඩා ඩොලර් බිලියන 16.8කින් ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. මෙම දැවැන්ත පිම්ම හුදෙක් නඩත්තු කටයුතු සඳහා පමණක් නොව, තම අවි ගබඩාවන් “සක්‍රීය නවීකරණය” (Active Modernization) සඳහා න්‍යෂ්ටික බලවතුන් දක්වන උනන්දුව පිළිබිඹු කරන්නකි. පසුගිය පස් වසර තුළ පමණක් මෙම න්‍යෂ්ටික සන්නද්ධ රාජ්‍යයන් නවය සාමූහිකව ඩොලර් බිලියන 471ක් වෙන් කර තිබීමෙන් පෙනී යන්නේ, ගෝලීය ආරක්ෂක ප්‍රමුඛතාවන් මානුෂීය සුබසාධනයෙන් බැහැර වී ඇති බවයි.

න්‍යෂ්ටික අවි සඳහා වන පිරිවැය කළමනාකරණයේදී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය අසමසම ආධිපත්‍යයක් පවත්වාගෙන යයි. 2025 වසරේදී ඔවුන් වැය කර ඇති ඇස්තමේන්තුගත මුදල ඩොලර් බිලියන 69.2කි—මෙය අනෙකුත් සියලුම න්‍යෂ්ටික බලවතුන්ගේ සාමූහික පිරිවැයට වඩා වැඩි අගයකි. ඇමරිකාවේ මෙම දැවැන්ත මූල්‍යකරණය (ඩොලර් බිලියන 12.6ක වාර්ෂික වැඩිවීමක් සමග), ලොව පුරා “ආරක්ෂක උභතෝකෝටිකයක්” (Security Dilemma) නිර්මාණය කර ඇති අතර, එය අනෙකුත් රටවලටද තම වියදම් ඉහළ නැංවීමට බලපෑම් කරයි.

2025 වසරේ ප්‍රධාන පිරිවැය දරන්නන්ගේ ව්‍යුහය පහත පරිදි වේ:

ප්‍රධාන ගෝලීය බලවතුන්:

• චීනය: ඩොලර් බිලියන 13.5
• එක්සත් රාජධානිය: ඩොලර් බිලියන 12.6
• රුසියාව: ඩොලර් බිලියන 9.5
• ප්‍රංශය: ඩොලර් බිලියන 7.7

ප්‍රාදේශීය න්‍යෂ්ටික බලවතුන්:

• ඉන්දියාව: ඩොලර් බිලියන 2.8
• ඊශ්‍රායලය සහ පකිස්ථානය: (බිලියන ගණනක පරාසයක පවතින සැලකිය යුතු ආයෝජනයන්)
• උතුරු කොරියාව: ඩොලර් මිලියන 656

ICAN වාර්තාව පෙන්වා දෙන්නේ, ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව “ගෝලීය පොදු යහපත” (Global Commons) වෙනුවෙන් කළ යුතු ආයෝජන සැලකිය යුතු ලෙස කප්පාදු කර ඇති බවයි. දේශගුණික විපර්යාසයන්ට අනුගත වීමේ ගිවිසුම්වලින් පසුබෑම සහ බහුපාර්ශ්වික රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකභාවය මගින් යුද්ධය වැළැක්වීමට අපොහොසත් වීම මෙහි පවතින උපායමාර්ගික බිඳවැටීමයි.

“මෙම අධික වියදම් පැමිණෙන්නේ රටවල් ගෝලීය පොදු යහපත සඳහා කරන ආයෝජන සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කරමින් සිටින මොහොතකය… මානව වර්ගයා බේරා ගැනීම වෙනුවට ඔවුන් විනාශ කිරීමේ මෙවලම් පර්යේෂණය කිරීමට, සංවර්ධනය කිරීමට සහ මූල්‍යකරණය කිරීමට ඇති කැමැත්ත මෙයින් පෙන්නුම් කරයි.”

ලෝකය මේ වන විට පසුවන්නේ ජාත්‍යන්තර ආයුධ පාලන රාමුව (Arms Control Framework) බිඳ වැටුණු අනතුරුදායක අවධියකය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ රුසියාව අතර පැවති අවසන් ප්‍රධාන ද්විපාර්ශ්වික සම්මුතිය වන ‘New START’ ගිවිසුම, 2026 පෙබරවාරි මාසයේදී කිසිදු අනුප්‍රාප්තික එකඟතාවයකින් තොරව අවසන් වීම ගෝලීය ස්ථාවරත්වයට එල්ල වූ මාරාන්තික පහරකි.

න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීමේ ගිවිසුමට (TPNW) රටවල් 99ක් අත්සන් කර තිබුණද, න්‍යෂ්ටික සන්නද්ධ එකදු රාජ්‍යයක් හෝ ඊට එකඟ නොවීම තුළින් පෙනී යන්නේ නිරායුධකරණය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පොරොන්දු “සමුද්‍ර සන්ධියක” සිරවී ඇති බවයි. ස්ටොක්හෝම් ජාත්‍යන්තර සාම පර්යේෂණ ආයතනය (SIPRI) අනතුරු අඟවන පරිදි, ලෝක බලවතුන් නිරායුධකරණ කැපවීම් පසෙකලා තම අවි ගබඩාවන්හි ගුණාත්මක සහ ප්‍රමාණාත්මක වර්ධනය සඳහා වැඩි නැඹුරුවක් දක්වයි.

අද වන විට ලොව පුරා න්‍යෂ්ටික යුද ශීර්ෂ 12,000කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් පවතින අතර, ඉන් බහුතරයක් ඇමරිකාව සහ රුසියාව සතුව ඇත. ලෝක නායකයන්ගේ ප්‍රමුඛතාවන් සාමූහික ආරක්ෂාවෙන් බැහැරව මිලිටරිමය බල ව්‍යාපෘතීන් දෙසට යොමු වීම, මානව වර්ගයාගේ අනාගතය අවිනිශ්චිතතාවයට ඇද දමන්නකි.