නියඟය හමුවේ හංගේරියාවේ එකම න්‍යෂ්ටික බලාගාරය වසා දමයි…

රෂිකා හෙන්නායක අගෝස්තු 02, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

සාමාන්‍යයෙන් පරමාණුක බලශක්තිය යනු කාලගුණයෙන් ස්වාධීන, ඕනෑම අන්තගාමී තත්ත්වයකදී වුවද නොසැලී ක්‍රියාත්මක වන බලශක්ති ප්‍රභවයක් ලෙස සැලකේ. එහෙත්, දේශගුණික විපර්යාසයන්හි දරුණු බලපෑම හමුවේ එවැනි තාක්ෂණික බලකොටු පවා අසරණ වන ආකාරය පිළිබඳව හංගේරියාවෙන් අතිශය බරපතළ පුවතක් වාර්තා වේ.

ඒ, එරට සමස්ත විදුලි අවශ්‍යතාවයෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සපයන පෑක්ස් (Paks) පරමාණුක බලාගාරය, එහි වසර 44ක ඉතිහාසය තුළ ප්‍රථම වරට සම්පූර්ණයෙන්ම අක්‍රීය කිරීමට සිදුව තිබේ.

පරමාණුක බලාගාර යනු තාක්ෂණයේ ජයග්‍රහණයක් පමණක් නොව, ඒවායේ පැවැත්ම සඳහා ස්වභාවික සම්පත් මත දැඩි ලෙස යැපෙන පද්ධති විශේෂයකි. පෑක්ස් බලාගාරය යනු සෝවියට් සමයේ ඉදි කරන ලද රියැක්ටර් හතරකින් යුත් පද්ධතියකි. මෙහි ඇති රියැක්ටර් සිසිල් කිරීම සඳහා ඩැනියුබ් නදියේ ජලය විශාල වශයෙන් ඇද ගැනීම සිදු කරයි.

කෙසේ වෙතත්, නදියේ ජල මට්ටම ප්‍රමිතිගත දත්ත මට්ටමට වඩා සෙන්ටිමීටර ඍණ 134 (minus 134cm) දක්වා පහත වැටීමත් සමඟ බලාගාරයේ ජල පොම්පවලට අවශ්‍ය ජලය ලබා ගැනීමට ඇති හැකියාව ඇහිරී ගොස් ඇත. තාක්ෂණිකව කෙතරම් දියුණු වුවද, නැවුම් ජලය වැනි මූලික ස්වභාවික සම්පතක් නොමැතිව පරමාණුක බලශක්තිය වුවද ක්‍රියා විරහිත වන බව මෙයින් මනාව පැහැදිලි වේ.

ජාතික බලශක්ති සැපයුමට එල්ල වන මරු පහර

හංගේරියාවේ බලශක්ති ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් ගත් කල මෙම බලාගාරය එරට හදවත බඳුය. එහි සාමාන්‍ය උත්පාදන ධාරිතාව මෙගාවොට් 2,000ක් වුවද, පවතින අර්බුදය හමුවේ එය දැවැන්ත බිඳ වැටීමකට ලක්ව තිබේ. දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීමේදී පෙනී යන්නේ බලාගාරයේ ධාරිතාව මෙගාවොට් 240 දක්වා ඇද වැටී ඇති බවයි. මෙය සියයට 88ක පමණ දැවැන්ත ධාරිතා හානියකි.

හංගේරියානු අගමැති පීටර් මැග්යාර් (Peter Magyar) මෙම තත්ත්වයේ බරපතළකම මෙසේ විස්තර කළේය…

“බලශක්ති නිෂ්පාදනය සිකුරාදා වන විට මෙගාවොට් 965 දක්වාත්, රාත්‍රී කාලයේදී මෙගාවොට් 240 දක්වාත් පහත වැටුණා.”

2018 වාර්තාවත් අභිබවා ගිය දරුණු නියඟය

මෙවර නියඟය තාවකාලික කාලගුණික වෙනසක් නොව, දත්ත අනුව අතිශය විනාශකාරී වාර්තාවකි. මීට පෙර 2018 වසරේදී වාර්තා වූ සෙන්ටිමීටර ඍණ 98 (-98cm) යන අවම ජල මට්ටම පවා අභිබවා යමින්, මෙවර ජල මට්ටම සෙන්ටිමීටර ඍණ 144 (-144cm) දක්වා තවදුරටත් පහත වැටෙනු ඇති බවට පුරෝකථනය කර ඇත.

කාලගුණික සිදුවීම් පිළිබඳ විද්‍යාත්මක විශ්ලේෂණ සපයන ‘World Weather Attribution’ (ආරෝපණ විද්‍යාව පිළිබඳ විශේෂඥයින්) කණ්ඩායම පෙන්වා දෙන්නේ මෙය ස්වභාවික චක්‍රයක් නොව, “මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසා ඇති වූ දේශගුණික විපර්යාසයක” (human-caused climate change) සෘජු ප්‍රතිඵලයක් බවයි. පෘථිවිය උණුසුම් වීම හමුවේ මෙවැනි අසාමාන්‍ය නියඟයන් අනාගතයේදී සාමාන්‍ය තත්ත්වයන් බවට පත්වීමේ අවදානමක් පවතී.

4. බලාගාරයෙන් ඔබ්බට විහිදෙන ආර්ථික බලපෑම

වසර ගණනාවක මන්දගාමී ආර්ථික වර්ධනයකින් (sluggish growth) පීඩා විඳින හංගේරියාවට මෙම බලශක්ති අර්බුදය මාරාන්තික පහරකි. නියඟය නිසා ඩැනියුබ් නදියේ ජල මට්ටම පහත වැටීමෙන් නාවික ගමනාගමනය, සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ කෘෂිකර්මාන්තය අඩාල වී ඇත. දැනටමත් නගර 100කට අධික සංඛ්‍යාවකට ජල සීමා පනවා ඇති අතර, විශාල වශයෙන් ජලය පරිභෝජනය කරන සමාගම්වලින් ස්වේච්ඡාවෙන් තම භාවිතය අඩු කරන ලෙස රජය ඉල්ලා ඇත.

මෙම අර්බුදය භූ-දේශපාලනික වශයෙන්ද අවධානයට ලක්ව ඇති අතර, අසල්වැසි සලෝවැකියාවේ අගමැති රොබට් ෆිකෝ (Robert Fico) ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ තම රට මෙම බලශක්ති තත්ත්වය සමීපව නිරීක්ෂණය කරන බවත්, අවශ්‍ය වුවහොත් සහය වීමට සූදානම් බවත්ය.

හංගේරියාවේ මෙම අත්දැකීම ලෝකයටම දෙන අනතුරු ඇඟවීමකි. දේශගුණික විපර්යාස හමුවේ අප විශ්වාස කළ ‘ස්ථාවර’ බලශක්ති පද්ධති පවා තවදුරටත් සුරක්ෂිත නොවන බව මෙයින් පැහැදිලි වේ. වසර 44ක් පුරා නොනැවතී ක්‍රියාත්මක වූ බලාගාරයක් වසා දැමීමට සිදුවීම හුදෙක් තාක්ෂණික දෝෂයක් නොව, අපගේ ජාතික ආරක්ෂාවට එල්ල වූ ප්‍රබල දේශගුණික තර්ජනයකි.