රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 13, කොළඹ LNW :
ඓතිහාසික මිත්‍රත්වයක වෙනස් වන රැල්ල
අතීතයේදී ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු අතර පැවැති දැඩි හා සමීප දේශපාලන සබඳතාව ජාත්‍යන්තරයේ දැඩි අවධානයට ලක්වූවකි. නෙතන්යාහු සැමවිටම තමන්ව හඳුන්වා දුන්නේ ඇමෙරිකාව සමඟ පවතින ඊශ්‍රායලයේ වැදගත්ම රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතාව හොඳින්ම මෙහෙයවිය හැකි එකම නායකයා ලෙසයි.
කෙසේ වෙතත්, 2026 ඔක්තෝබර් 27 වන දින පැවැත්වීමට නියමිත ඊශ්‍රායල මැතිවරණය ආසන්නයේදී මෙම ඓතිහාසික සබඳතාවයේ නුහුරු මන්දගාමී බවක් සහ දුරස්ථභාවයක් දක්නට ලැබේ. අතීතයේදී මෙන් නෙතන්යාහුට සෘජු සහයෝගය පළ කිරීමට ට්‍රම්ප් දක්වන මැලිබව, ජාත්‍යන්තර භූ-දේශපාලනික විශ්ලේෂකයින්ගේ දැඩි අවධානයට ලක්වී ඇත.
දීර්ඝකාලීන උපකාරවලින් පසු ට්‍රම්ප්ගේ නොසිතූ පසුබැසීම
ට්‍රම්ප් ජනාධිපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළ කාලය පුරාම ඊශ්‍රායලයට සහ නෙතන්යාහුගේ දේශපාලන ගමනට දැවැන්ත දේශපාලනික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සහයෝගයක් ලබා දුන්නේය.
- ඇමෙරිකානු තානාපති කාර්යාලය ජෙරුසලමට ගෙන යාම: තෙල් අවීව් හි තිබූ ඇමෙරිකානු තානාපති කාර්යාලය ජෙරුසලම වෙත ගෙන යාමට පියවර ගැනීම.
- ගෝලාන් කඳුකරයේ බලය පිළිගැනීම: ඊශ්‍රායලය විසින් ගෝලාන් කඳුකරය ඈඳා ගැනීම ඇමෙරිකාව විසින් නිල වශයෙන් පිළිගැනීම.
- ඉරාන න්‍යෂ්ටික ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීම: 2015 ඉරාන න්‍යෂ්ටික ගිවිසුමෙන් ඇමෙරිකාව ඉවත් කර ගැනීම සහ අරාබි රටවල් සමඟ සබඳතා යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ ‘ඒබ්‍රහම් ගිවිසුම්’වලට නායකත්වය දීම.
- අවි ආයුධ සැපයීම සහ ජාත්‍යන්තර ආයතන වෙත බලපෑම් කිරීම: ගාසා තීරයේ සිදුවන ජනසංහාරය හමුවේ වුවද දැවැන්ත ලෙස අවි ආයුධ සැපයීම, ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයට (ICC) එරෙහිව දැඩි පියවර ගැනීම සහ ඉරානය සමඟ පැවැති යුද්ධයට සෘජුව මැදිහත් වීම.
- අතිමහත් පෞද්ගලික සහයෝගය: 2025 ජනවාරි මාසයේදී නැවත ධුරයට පත්වීමෙන් පසු නෙතන්යාහු අවම වශයෙන් 7 වතාවක් ශ්වේත භවන වෙත කැඳවා ඇති අතර – එය වෙනත් ඕනෑම ලෝක නායකයෙකුට වඩා වැඩිය – නෙතන්යාහුට එරෙහිව පවතින දූෂණ චෝදනා නඩුවෙන් ඔහුව නිදහස් කරන ලෙසද ට්‍රම්ප් ප්‍රසිද්ධියේ ඉල්ලා සිටියේය.
මෙම දැවැන්ත අතීත සහයෝගයන් පැවතුණද, මෑතකදී Time සඟරාව සමඟ පැවැති සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ට්‍රම්ප්, නෙතන්යාහු වෙත සෘජුව නිල සහයෝගය පළ කිරීම තුන් වරක්ම මඟහැර සිටියේය. එමෙන්ම නෙතන්යාහුගේ ලිකුඩ් (Likud) පක්ෂයට එරෙහිව ප්‍රධාන තර්ජනයක් වී සිටින ‘යාෂාර්’ (Yashar) පක්ෂයේ නායක ගාඩි අයිසන්කොට් (Gadi Eisenkot) ගැන අදහස් දක්වමින් ට්‍රම්ප් පැවසුවේ, “මම ඔහු ගැන නරක දෙයක් අසා නැත” යනුවෙනි.
ට්‍රම්ප් පාලනාධිකාරිය සහ රිපබ්ලිකන් පක්ෂය තුළ ඇතිවී තිබෙන අභ්‍යන්තර මතභේද
ට්‍රම්ප් නෙතන්යාහුගෙන් යම් දුරස්ථභාවයක් තබා ගැනීමට ප්‍රධාන හේතුවක් වී ඇත්තේ ඇමෙරිකාවේ ඉදිරියේදී පැවැත්වෙන මධ්‍යවාර මැතිවරණය හමුවේ රිපබ්ලිකන් පක්ෂය සහ ට්‍රම්ප් පාලනාධිකාරිය තුළ ඇතිවී තිබෙන අභ්‍යන්තර මතභේදයන්ය. විශේෂයෙන්ම, ඉරානයට ප්‍රහාර එල්ල කිරීම සඳහා ඇමෙරිකාව තල්ලු කිරීමට නෙතන්යාහු දැරූ උත්සාහයට එරෙහිව උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් (JD Vance) වැනි ප්‍රබලයින් දැඩි ලෙස අදහස් දක්වා තිබේ.
මෑත කාලීන ජනමත විචාරණවලට අනුව, රිපබ්ලිකන් පාක්ෂිකයින් සහ විශේෂයෙන්ම ඇමෙරිකානු තරුණ පරපුර අතර ඊශ්‍රායලය සහ නෙතන්යාහු කෙරෙහි පවතින විශ්වාසය අඩුවෙමින් පවතී. වොෂින්ටන් ඩී.සී. හි අරාබි මධ්‍යස්ථානයේ (Arab Center Washington DC) යූසෙෆ් මුණායර් (Yousef Munayyer) පෙන්වා දෙන්නේ ට්‍රම්ප් අතීතයේදී දැක්වූ දැඩි සබඳතාවයට වඩා වෙනස්ව මෙවර පැහැදිලි දුරස්ථභාවයක් පවත්වා ගන්නා බවයි. ඉන්ටර්නැෂනල් ක්‍රයිසිස් ගෲප් (International Crisis Group) හි ජ්‍යෙෂ්ඨ විශ්ලේෂිකා මයිරාව් ဇොන්සේන් (Mairav Zonszein) සඳහන් කරන්නේ ඉරාන යුද්ධයේ ප්‍රතිඵල සහ ට්‍රම්ප් පාලනාධිකාරිය තුළ පවතින මතභේද මෙම පිළිවෙතට ප්‍රධාන වශයෙන් බලපා ඇති බවයි.
නෙතන්යාහුගේ මැතිවරණ උපායමාර්ගයේ වෙනස - "මිතුරන්ට වඩා සතුරන්"
පෙර මැතිවරණවලදී ට්‍රම්ප් සහ තමන් එකට සිටින ඡායාරූප සහිත විශාල ප්‍රචාරක පුවරු (billboards) භාවිතා කළ නෙතන්යාහු, මෙවර මැතිවරණ ප්‍රචාරණයේදී සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් මඟක් ගෙන ඇත. මෙවර ඔහු ට්‍රම්ප්ගේ රූප වෙනුවට ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රධාන සතුරන් ලෙස සැලකෙන පුද්ගලයින්ගේ රූප ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා යොදා ගනී.
හිස්බුල්ලා නායක නයිම් කාසෙම් (Naim Qassem), තුර්කි ජනාධිපති රෙජෙප් තෙයිප් එර්ඩොගාන් (Recep Tayyip Erdogan) සහ නිව්යෝර්ක් නගරාධිපති සොහ්රාන් මම්දානි (Zohran Mamdani) ඒ අතර වෙති. මේ මගින් නෙතන්යාහු උත්සාහ කරන්නේ මිතුරන් වෙනුවට තමන්ගේ සතුරන් ඉස්මතු කරමින් ඡන්දදායකයින්ගේ අවධානය දිනා ගැනීමටයි.
“නෙතන්යාහු මෙවර ප්‍රමුඛත්වය ලබා දෙන්නේ තමන්ගේ මිතුරන්ට වඩා තමන්ගේ සතුරන් ඉස්මතු කිරීමටයි.” — මයිරාව් ဇොන්සේන්, ජ්‍යෙෂ්ඨ විශ්ලේෂිකා, ඉන්ටර්නැෂනල් ක්‍රයිසිස් ගෲප් (International Crisis Group)
ට්‍රම්ප් කෙරෙහි ඊශ්‍රායල ජනතාවගේ විශ්වාසය පළුදු වීම
ඊශ්‍රායල ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතනය (Israeli Democracy Institute) විසින් සිදුකරන ලද ජනමත විචාරණ දත්තවලට අනුව, ට්‍රම්ප් කෙරෙහි ඊශ්‍රායල ජනතාව තුළ තිබූ විශ්වාසය සැලකිය යුතු ලෙස අඩුවී ඇත.
- මාර්තු මාසයේදී: යූදෙව් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන්ගෙන් 61% ක් විශ්වාස කළේ ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රධාන ප්‍රමුඛතාවය ඊශ්‍රායලයේ ආරක්ෂාව බවයි.
- ජූනි මාසයේදී: මෙම ප්‍රතිශතය 44% දක්වා පහත බැස ඇත.
ලෙබනනය තුළ ඊශ්‍රායල හමුදා මෙහෙයුම් සීමා කිරීමට ඇමෙරිකාව මැදිහත් වීම වැනි කරුණු හේතුවෙන්, ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රමුඛතාවය ඊශ්‍රායලයේ ආරක්ෂාවමද යන්න පිළිබඳව ඊශ්‍රායල ජනතාව තුළ සැකය වර්ධනය වී තිබේ.
විපක්ෂයේ ජයග්‍රහණයකින් වුවද විශාල වෙනසක් සිදු නොවීම
ගාඩි අයිසන්කොට්ගේ ‘යාෂාර්’ පක්ෂය ප්‍රමුඛ විපක්ෂය ජයග්‍රහණය කළද, ඇමෙරිකා-ඊශ්‍රායල සබඳතාවයේ විශාල වෙනසක් සිදු නොවනු ඇත. DAWN ආයතනයේ මයිකල් ඕමර්-මෑන් (Michael Omer-Man) පෙන්වා දෙන පරිදි, ට්‍රම්ප් යනු තදින්ම යථාර්ථවාදී (realist) දේශපාලනඥයෙකි. තමන් කැමති ජාත්‍යන්තර අපේක්ෂකයින් මැතිවරණ දිනනවා මෙන්ම පරදින ආකාරයද ඔහු අත්දැක ඇත. එම නිසා, නෙතන්යාහු පරාජය වීමට පවතින ඉඩකඩ හමුවේ පරාජිතයෙකු පිට පන්දු ඇල්ලීමේ දේශපාලන අවදානම ගැනීමට ට්‍රම්ප් සූදානම් නැත.
අයිසන්කොට්ගේ රජයක් යටතේ බටහිර තීරයේ පදිංචිකරුවන්ගේ ප්‍රචණ්ඩත්වය පාලනය කිරීම හෝ ගාසා තීරයට වැඩි මානුෂීය ආධාර ප්‍රමාණයක් ඇතුළු කිරීමට ඉඩ දීම වැනි යම් යම් ලිහිල් කිරීම් සිදුවිය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, එවැනි වෙනස්කම් මගින් යුරෝපීය ආණ්ඩු සහ ගෝලීය ජනතාව අතර ඊශ්‍රායලයේ තත්ත්වය යහපත් කර ගැනීමට උත්සාහ කළද, ඇමෙරිකාව සමඟ පවතින සබඳතාවයට එයින් ලොකු බලපෑමක් සිදු නොවේ. මන්දයත්, දැනටමත් ගෙන ඇති ප්‍රධාන රාජ්‍යතාන්ත්‍රික තීරණ කිසිවක් ආපසු හැරවීමට විපක්ෂය කටයුතු නොකරන බැවිනි.
මෙම තත්ත්වය මගින් පැහැදිලි වන්නේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලනය තුළ පුද්ගලික මිත්‍රත්වයන්ට වඩා දේශපාලනික වාසි, අභ්‍යන්තර මහජන මතය සහ යථාර්ථයන් මූලික වන බවයි. ට්‍රම්ප් සහ නෙතන්යාහු අතර දීර්ඝකාලීන සබඳතාවයක් පැවතියද, දෙරටේම වෙනස් වන දේශපාලන වටපිටාව හමුවේ නායකයින් දෙදෙනාම තම තමන්ගේ පැවැත්ම වෙනුවෙන් වඩාත් යථාර්ථවාදී මාවතක් තෝරාගෙන ඇත.
