රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 18, කොළඹ LNW :
නැගෙනහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයක් වන කෙන්යාවෙන් හදිසියේම ඉබෝලා ආසාදිතයන් 4 දෙනෙකු අලුතින් වාර්තා වීමත් සමඟ එරට සමස්ත තහවුරු වූ ඉබෝලා රෝගීන් සංඛ්‍යාව 7 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. මෙම වර්ධනයත් සමඟ කෙන්යාව තුළ රෝගය පැතිරීමේ දැඩි අවදානමක් මතු වී ඇති අතර සෞඛ්‍ය බලධාරීන්ගේ දැඩි අවධානය ඊට යොමු වී ඇත.
මෙම නව ව්‍යාප්තිය පසුගිය මැයි මාසයේ සිට ඩෙමොක්‍රටික් රිපබ්ලික් ඔෆ් කොංගෝ (DRC) රාජ්‍යයේ පැතිර යන බරපතල ඉබෝලා වසංගතය සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වේ. කොංගෝ රාජ්‍යය තුළ මේ වන විට ආසාදිතයන් 9,000 කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් සහ මරණ 4,300 කට වඩා වාර්තා වී ඇති පසුබිමක, කෙන්යාවෙන් මතු වූ මෙම තත්ත්වය සමස්ත කලාපයටම බලපාන මහජන සෞඛ්‍ය අභියෝගයක් බවට පත්ව තිබේ.
එන්නත් හෝ නිශ්චිත ප්‍රතිකාර නොමැති බුන්ඩිබුගියෝ (Bundibugyo) ප්‍රභේදය
කෙන්යාවේ දැනට පැතිර යන ඉබෝලා ව්‍යාප්තිය පිටුපස ඇති ප්‍රධාන වෛරස් ප්‍රභේදය වන්නේ ‘බුන්ඩිබුගියෝ’ (Bundibugyo) ප්‍රභේදයයි. දැනට මෙම ප්‍රභේදය සඳහා අනුමත කරන ලද කිසිදු එන්නතක් හෝ නිශ්චිත ඖෂධීය ප්‍රතිකාරයක් නොමැති වීම මෙම තත්ත්වය පාලනය කිරීම දැඩි ලෙස අභියෝගාත්මක කිරීමට ප්‍රධාන හේතුවක් වී ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රභේදයට එරෙහිව සාර්ථක එන්නතක් සංවර්ධනය කිරීම සඳහා මේ වන විට විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සිදුකෙරෙමින් පවතින අතර, ඉන් එන්නත් කිහිපයක්ම මනුෂ්‍යයන් යොදාගනිමින් සිදුකෙරෙන පරීක්ෂණවල මුල් අදියරවල පසුවේ.
වැදගත් තොරතුර කෙන්යාවේ ව්‍යාප්ත වන ප්‍රධාන ඉබෝලා ප්‍රභේදය වන ‘බුන්ඩිබුගියෝ’ (Bundibugyo) සඳහා දැනට කිසිදු අනුමත එන්නතක් හෝ ප්‍රතිකාරයක් නොමැති අතර, එය වසංගත පාලන ක්‍රියාවලිය වඩාත් සංකීර්ණ කරයි.
ඉදිරිපෙළ සෞඛ්‍ය සේවකයින් දැඩි අවදානමක
අලුතින් තහවුරු වූ ඉබෝලා රෝගීන් 4 දෙනාගෙන් 3 දෙනෙකුම, කෙන්යාවෙන් වාර්තා වූ ප්‍රථම ඉබෝලා රෝගියාට ප්‍රතිකාර කළ සෞඛ්‍ය සේවකයින් වන අතර අනෙක් රෝගියා එකී ප්‍රථම රෝගියාගේ ආසන්න ඥාතියෙකි (එම ඥාතියා ඔක්තෝබර් 6 වන දා සිට හුදකලා කර සිටි අයෙකි).
ඉබෝලා යනු ඉතා වේගයෙන් පැතිරෙන රෝගයක් වන අතර, ආසාදිත පුද්ගලයෙකුගේ ලේ සහ වමනය වැනි ශරීර ද්‍රව සමඟ සෘජුව ස්පර්ශ වීමෙන් හෝ වෛරසයෙන් දූෂිත වූ ඇඳුම් පැළඳුම් සහ ඇඳ ඇතිරිලි වැනි ද්‍රව්‍ය හරහා එය පහසුවෙන් සංක්‍රමණය වේ. නොසිතූ මොහොතක පැමිණි මුල් රෝගියා වෙනුවෙන් සේවය කිරීමේදී ආරක්ෂිත ක්‍රමවේදවල පැවැති සියුම් හිඩැස් හේතුවෙන් ඉදිරිපෙළ සෞඛ්‍ය කාර්ය මණ්ඩලය මෙලෙස දැඩි අවදානමකට ලක් වූ අතර, දේශසීමා මට්ටමින් රෝගියා හඳුනාගැනීමට අපොහොසත් වීම සෘජුවම සෞඛ්‍ය සේවකයින්ගේ සුභසාධනයට බලපෑ ආකාරය මෙයින් පැහැදිලි වේ.
ගුවන්තොටුපළ පරීක්ෂණ මඟහැරීම සහ රට තුළ සිදුවූ මුල්ම සංක්‍රමණය
කොංගෝ රාජ්‍යයේ මාසයක් තිස්සේ රෝගීව සිටි මුල් රෝගියා (Index patient) ඔක්තෝබර් 3 වන දා නයිරෝබි වෙත පියාසර කර ඇති අතර, ඔක්තෝබර් 5 වන දා මරණයට පත් විය. දේශසීමා සෞඛ්‍ය පරීක්ෂණ දැඩි කර තිබියදීත්, මාසයක් පුරා රෝගීව සිටි පුද්ගලයෙකුට ගුවන්තොටුපළ සෞඛ්‍ය පරීක්ෂණ මඟහැර නයිරෝබි වෙත පැමිණීමට සහ පසුව සෞඛ්‍ය සේවකයින් ඇතුළු විශාල පිරිසක් සමඟ සමීපව ගැවසීමට හැකිවීම පිළිබඳව බරපතල ප්‍රශ්නාර්ථයක් නැගී ඇත.
මෙය කෙන්යාව තුළදී එක් පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් අයෙකුට වෛරසය සංක්‍රමණය වූ බවට වාර්තා වූ ප්‍රථම අවස්ථාව වන බැවින්, දේශසීමා ආරක්ෂණ පද්ධතිවල පවතින මෙවැනි සෞඛ්‍යමය සිදුරු සමස්ත ප්‍රජාවම අවදානමකට හෙළන ආකාරය මෙයින් පෙනී යයි.
ජාත්‍යන්තර මට්ටම අභිබවාගිය කෙන්යාවේ හුදකලා කිරීමේ සාර්ථකත්වය
වසංගතයක් පැතිරීමේදී වෛරසයේ සංක්‍රමණ දාමය බිඳහෙළීම (break the chain of transmission) සඳහා ජාත්‍යන්තර වශයෙන් අනුගමනය කෙරෙන සම්මතය වන්නේ ආශ්‍රිතයන්ගෙන් අවම වශයෙන් 85% ක් හඳුනාගෙන හුදකලා (Quarantine) කිරීමයි. මන්දයත්, ප්‍රජා සංසරණය වැළැක්වීමේ එකම විද්‍යාත්මක මඟ ආශ්‍රිතයන් සමාජයෙන් වෙන්කර තැබීම වන බැවිනි.
මෙම අභියෝගය හමුවේ කෙන්යානු සෞඛ්‍ය බලධාරීන් ප්‍රථම රෝගියාගේ සමීප ආශ්‍රිතයන් 130 දෙනාගෙන් 128 දෙනෙකුම, එනම් 98.5% ක්ම හුදකලා කිරීමට සමත් වී ඇති අතර මෙය ජාත්‍යන්තර සම්මතය සැලකිය යුතු ලෙස අභිබවා යාමකි. සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයට අනුව, දැනට ප්‍රජාව අතර වෛරසය පැතිරී ඇති බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැත. කෙන්යාව පරීක්ෂණ දැඩි කිරීම සහ ක්ෂණික දුරකථන ඇමතුම් සේවාවක් (hotline) ආරම්භ කරමින් ක්ෂණිකව ක්‍රියාත්මක වීම හරහා වසංගත පාලනයට ප්‍රශංසනීය පියවර ගෙන ඇත.
සංක්‍ෂිප්තව දක්වන්නේ නම්, අනුමත එන්නතක් නොමැති බුන්ඩිබුගියෝ ප්‍රභේදය හමුවේ වුවද, කෙන්යාව සිය සෞඛ්‍ය ආශ්‍රිතයන් හඳුනාගැනීමේ ක්‍රියාවලිය 98.5% ක සාර්ථකත්වයකින් සිදු කරමින් සංක්‍රමණ දාමය බිඳහෙළීමට සහ ප්‍රජා ව්‍යාප්තිය වැළැක්වීමට දැඩි උත්සාහයක නිරත වේ. කෙසේ වෙතත්, සෞඛ්‍ය සේවකයින් ආසාදනය වීම සහ දේශසීමා ආරක්ෂණ පද්ධති මඟහැරී යාම ඉදිරි පාලන කටයුතුවලදී දැඩි අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.
