ඉරානයට පහර දුන්නොත් ‘කලාපීය යුද්ධයක්’ ඇති වන බවට කමේනි ඇමරිකාවට අනතුරු අඟවයි!

රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 01, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

ඉරාන උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි විසින් ඇමරිකානු ප්‍රහාරයක් එල්ල වුවහොත් එය කලාපීය යුද්ධයකට මග පාදනු ඇති බවට කළ අනතුරු අඟවා ඇති බව විදෙස් මාධ්‍ය උපුටා දක්වයි.

මෑතකදී එරට ඇති වූ දරුණු ප්‍රතිරෝධතා සහ නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වයන් විදේශීය කුමන්ත්‍රණයක් ලෙස රජය හඳුන්වන අතර, එහිදී සිදුවූ විශාල ජීවිත හානි පිළිබඳව විවිධ පාර්ශවයන් මතභේද පළ කරයි.

ඒ අනුව, ඉරාන ආර්ථිකයේ කඩාවැටීම සහ පෞද්ගලික නිදහස සීමා කිරීම සම්බන්ධයෙන් ජනතාව සිය විරෝධය පළ කරන බව විදෙස් වාර්තා වල දැක්වේ.

එසේම, යුරෝපා සංගමය විසින් ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායමක් ලෙස නම් කිරීමත් සමඟ දෙපාර්ශවය අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අර්බුදය තවදුරටත් උග්‍ර වී ඇත.

ඉරාන රජය සිය හමුදා ශක්තිය ප්‍රදර්ශනය කරමින් විප්ලවයේ සංවත්සරය සැමරීමට කටයුතු කරන බව වැඩිදුරටත් විදෙස් මාධ්‍ය පෙන්වා දේ.

ඉරානය සහ ඇමරිකාව අතර පවතින වත්මන් ගැටුමේ මූලික හේතු මොනවාද?

• ස්වභාවික සම්පත් පාලනය කිරීමේ උත්සාහය: ඉරාන උත්තරීතර නායක අලි කමේනි (Ali Khamenei) චෝදනා කරන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ අරමුණ වන්නේ ඉරානයේ පවතින විශාල තෙල් සහ ස්වභාවික වායු සම්පත් අත්පත් කර ගැනීම බවයි. ඔහුට අනුව ඇමරිකාව ඉරානය “ගිල දැමීමට” (devour) උත්සාහ කරයි.
• හමුදාමය ක්‍රියාකාරකම් සහ යුද තර්ජන: ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් මැද පෙරදිග කලාපය තුළ සිය හමුදා ශක්තිය තර කරමින් සිටින අතර, මෙයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් කමේනි අනතුරු අඟවා ඇත්තේ තම රටට එල්ල වන ඕනෑම ප්‍රහාරයක් “කලාපීය යුද්ධයක්” (regional war) දක්වා වර්ධනය වනු ඇති බවයි.
• අභ්‍යන්තර විරෝධතා සහ විදේශීය මැදිහත්වීම්: ඉරානය තුළ මෑතකදී ඇති වූ රජයට එරෙහි විරෝධතා පිටුපස විදේශීය නියෝජිතයන් සිටින බවට ඉරාන රජය චෝදනා කරයි. මෙම විරෝධතා රාජ්‍ය විරෝධී කුමන්ත්‍රණයකට සමාන බව පවසන කමේනි, ඇමරිකාව සහ ඉශ්‍රායලය විසින් සන්නද්ධ කරන ලද සහ මුදල් සපයන ලද “ත්‍රස්තවාදීන්” මෙම සමූහ ඝාතනවලට වගකිව යුතු බව පවසයි.
• ආර්ථික සම්බාධක: ඇමරිකාව සහ එහි මිත්‍ර පාර්ශවයන් විසින් පනවා ඇති ආර්ථික සම්බාධක හේතුවෙන් ඉරාන ආර්ථිකය වේගයෙන් කඩා වැටීම සහ ඉරාන රියාල් මුදල් ඒකකය අවප්‍රමාණය වීම මෙම ගැටුම්කාරී තත්ත්වය තවත් තීව්‍ර කර ඇත. මෙම තත්ත්වය ඉරානය තුළ මහජන නොසන්සුන්තාවන් ඇති කිරීමට ද හේතු වී තිබේ.
• විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) සම්බන්ධ අර්බුදය: යුරෝපා සංගමය විසින් ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) “ත්‍රස්තවාදී” සංවිධානයක් ලෙස නම් කිරීමට පියවර ගැනීමත් සමඟ තත්ත්වය වඩාත් නරක අතට හැරී ඇත. මෙයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඉරාන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරුන් “ඇමරිකාවට මරණය” (Death to America) යනුවෙන් සටන් පාඨ ඉදිරිපත් කරමින් විරෝධය පෑහ.
• ඓතිහාසික පසුබිම: 1979 ඉරාන විප්ලවය හරහා ඇමරිකානු සහාය ලැබූ මොහොමඩ් රීසා ෂා පහ්ලවි (Mohammad Reza Shah Pahlavi) නෙරපා හැරීමේ සිට පවතින දීර්ඝකාලීන දේශපාලනික සහ මතවාදී ගැටුම ද මෙයට පදනම වී ඇත.

මෙම ආර්ථික, හමුදාමය සහ දේශපාලනික කරුණු වත්මන් ගැටුමේ මූලික මූලයන් ලෙස ක්‍රියා කරන්ස් බවද විදෙස් මාධ්‍ය පෙන්වා දෙයි.