රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 10, කොළඹ LNW :
පුවත ඇසීමට මෙතනින් පිවිසෙන්න..
පුවත බැලීමට මෙතනින් පිවිසෙන්න..
ශ්රී ලංකා ආර්ථිකය මුහුණ දුන් මෑතකාලීන දරුණුතම බිඳවැටීම, ඉන් අනතුරුව ක්රියාත්මක වූ සාර්ව ආර්ථික ස්ථායීකරණ ක්රියාවලිය සහ වර්තමාන පුනර්ජීවන ප්රවණතා පිළිබඳ තාක්ෂණික ඇගයීමක් ඉදිරිපත් කිරීම සුදුසු යැයි සිතමි.
ඒ අනුව, ශ්රී ලංකාව මුහුණ දුන් දරුණුතම ආර්ථික අර්බුදය සහ එහි බිඳවැටීම පිළිබඳව, ලබා දී ඇති මූලාශ්රය සහ පසුගිය දශක දෙකක ආර්ථික ප්රවණතා පිළිබඳ දැනුම පදනම් කරගෙන පහත සංඛ්යාත්මක හා විග්රහාත්මක කරුණු ඉදිරිපත් කළ හැකිය.
ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකය බිඳවැටීමට මූලික වශයෙන් බලපෑවේ ව්යුහාත්මක දුර්වලතා සහ අහිතකර ප්රතිපත්තිමය තීරණ සමුදායක එකතුවකි. මෙම බිඳවැටීම සංඛ්යාත්මකව මෙසේ විග්රහ කළ හැකිය..
ආර්ථික වර්ධනය ඍණාත්මක වීම
2022 වසරේදී ශ්රී ලංකා ඉතිහාසයේ දරුණුතම ආර්ථික පසුබෑම වාර්තා කරමින් ආර්ථික වර්ධන වේගය ඍණ 7.8% (-7.8%) දක්වා පහත වැටුණි (මෙය මූලාශ්රවලින් බැහැර පොදු සංඛ්යාත්මක දත්තයකි). රට බංකොලොත් රාජ්යයක් ලෙස නිල වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කිරීමට මෙය ප්රධාන හේතුවක් විය.
අධි-උද්ධමනය (Hyper-inflation)
ආහාර සහ ඉන්ධන ඇතුළු අත්යවශ්ය ද්රව්යවල මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යාම නිසා 2022 වසරේ සැප්තැම්බර් මාසය වන විට උද්ධමනය 70% කට වඩා වැඩි අගයක් ගත්තේය. මෙය සාමාන්ය ජනතාවගේ ක්රය ශක්තිය (Purchasing Power) දරුණු ලෙස පහත හෙලීමට හේතු විය.
විදේශ සංචිත ක්ෂය වීම
2019 වසරේදී ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 7.5 ක් පමණ වූ විදේශ සංචිත ප්රමාණය, 2022 මැද භාගය වන විට භාවිතා කළ හැකි මට්ටම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 50 ට වඩා අඩු අගයක් දක්වා දිය වී ගියේය. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස රටට අත්යවශ්ය ඖෂධ, ඉන්ධන සහ ගෑස් ආනයනය කිරීමට නොහැකි තත්ත්වයක් උදා විය.
රාජ්ය ණය බර
රටේ සමස්ත ණය ප්රමාණය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) 120% ඉක්මවා ගිය අතර, විදේශීය ණය පියවා ගැනීමට නොහැකි වීම නිසා 2022 අප්රේල් මාසයේදී ශ්රී ලංකාව සිය ණය වාරික ගෙවීම තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට (Default) තීරණය කළේය.
රුපියල අවප්රමාණය වීම
ඇමරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව රුපියලේ අගය රුපියල් 200 මට්ටමේ සිට කෙටි කලක් තුළ රුපියල් 360 ඉක්මවා ක්ෂය වීම, ආනයනික භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාමට සෘජුවම බලපෑවේය.
ඒ අනුව , මෙම බිඳවැටීමෙන් පසු රට යළි ස්ථාවර කිරීම සඳහා ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) සමඟ එක්ව දැඩි මූල්ය ප්රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දී ඇත.
ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදය: බිඳවැටීමේ සිට පුනර්ජීවනය දක්වා වූ විධිමත්විග්රහය මෙසේය
1. ආර්ථික අර්බුදයේ මූලාරම්භය සහ පසුබිම (Background and Origins of the Crisis)
ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදය යනු දශක කිහිපයක් තිස්සේ ගොඩගැසුණු නිවුන් හිඟයන් (Twin Deficits), එනම් අයවැය හිඟය සහ ජංගම ගිණුමේ හිඟය මත පදනම් වූ ව්යුහාත්මක දුර්වලතාවල උච්චතම අවස්ථාවයි. අත්තනෝමතික බදු කප්පාදුව මඟින් රාජ්ය ආදායම බිඳවැටීම සහ ණය තිරසාරභාවය ගිලිහී යාම හේතුවෙන් ජාත්යන්තර මූල්ය වෙළඳපොළට ප්රවේශ වීමට තිබූ හැකියාව අහිමි විය.
අර්බුදයේ ස්වභාවය විදහා දක්වන ප්රධාන සාධක
- නිල සංචිත වත්කම්වල දැඩි අඩුවීම: විදේශීය ආනයන සඳහා ගෙවීමට සහ ණය සේවාකරණයට අවශ්ය ද්රවශීලතාව නොමැති වීමෙන් නිල සංචිත අවම මට්ටමකට ළඟා වීම.
රාජ්ය මූල්ය අසමතුලිතතාව: දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට සාපේක්ෂව රාජ්ය ආදායම දැඩි ලෙස පහත වැටීම සහ ණය බර දරාගත නොහැකි මට්ටමට ඉහළ යාම.අධි-උද්ධමනකාරී පරිසරය:සැපයුම් දාම බිඳවැටීම සහ මුදල් අච්චු ගැසීම හේතුවෙන් උද්ධමනය වාර්තාගත මට්ටමකට ඉහළ යමින් ජනතාවගේ ක්රය ශක්තිය හීන වීම.ව්යුහාත්මක පසුබෑම:කෘෂිකාර්මික හා කාර්මික නිෂ්පාදනය අඩාල වීම මඟින් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධන වේගය සෘණ අගයක් ගැනීම.- සමාජීය සහ ප්රතිපත්තිමය අස්ථාවරත්වය: මූලික අවශ්යතා සපුරා ගැනීමට නොහැකි වීම නිසා ඇති වූ සමාජ අසහනය සහ ඉන් අනතුරුව සිදු වූ දේශපාලනික වෙනස්කම්.
2. ප්රධාන ආර්ථික දර්ශකයන්ගේ සංඛ්යාත්මක විශ්ලේෂණය (Quantitative Analysis of Key Economic Indicators)
ආර්ථිකය බිඳවැටීමේ සිට වර්තමාන ප්රකෘතිමත් වීම දක්වා වූ ගමන් මග පහත දැක්වෙන සාර්ව ආර්ථික දත්ත මඟින් පැහැදිලි කෙරේ.
| ආර්ථික දර්ශකය | අර්බුදයේ උච්චතම අවස්ථාව (2022/2023) | වර්තමාන ප්රගතිය (2024 වන විට) |
| දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ (GDP) වර්ධනය | -7.8% (සෘණ වර්ධනයක්) | 1.6% (Q3) සහ 4.5% (Q4) ධන වර්ධනයක් |
| උද්ධමන වේගය (Inflation Rate) | 70% දක්වා ඉහළ යාම | 5.9% දක්වා පහළ බැසීම |
| නිල සංචිත වත්කම් (Official Reserves) | ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 50 ට අඩු (භාවිත කළ හැකි) | ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 4.4 ක් දක්වා වර්ධනය වීම |
තාක්ෂණික විග්රහය: ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් අනුගමනය කරන ලද සංකෝචන මුදල් ප්රතිපත්තිය (Contractionary Monetary Policy) සහ ඉහළ පොලී අනුපාත පවත්වාගෙන යාම මඟින් අධි-උද්ධමනය සාර්ථකව පාලනය කර ඇත. මූලික වශයෙන් සෘණ අගයක පැවති ආර්ථික වර්ධනය 2023 වසරේ තෙවන හා සිව්වන කාර්තු වලදී පිළිවෙළින් 1.6% සහ 4.5% ලෙස ධන අගයක් ගැනීමෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ ආර්ථිකය ක්රමයෙන් ප්රසාරණය වීමේ අදියරකට එළඹ ඇති බවයි. නිල සංචිත වත්කම් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 4.4 දක්වා වර්ධනය වීම විදේශීය ගෙවුම් ශේෂයේ ස්ථාවරත්වය තහවුරු කරන්නකි.
3. සමාජ-ආර්ථික බලපෑම සහ ජන ජීවිතය (Socio-Economic Impact)
ආර්ථික බිඳවැටීම සමස්ත සමාජ ව්යුහය කෙරෙහිම සෘජු බලපෑමක් එල්ල කළේය.
ජීවන මට්ටම සහ ක්රය ශක්තිය:උද්ධමනය හේතුවෙන් ජීවන පිරිවැය ඉහළ යාම නිසා මධ්යම සහ අඩු ආදායම්ලාභී පවුල්වල පරිභෝජන මට්ටම දැඩි ලෙස පහත වැටුණි.ව්යාපාරික ක්ෂේත්රයේ පීඩනය:ඉහළ නිෂ්පාදන පිරිවැය, බලශක්ති අර්බුදය සහ ආනයන සීමා කිරීම් හමුවේ සුළු හා මධ්ය පරිමාණ ව්යවසායකයන් (SMEs) දරුණු ලෙස පීඩාවට පත් විය.
ජන ජීවිතයේ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව (National Resilience): අර්බුදය හමුවේ ශ්රී ලාංකීය ජනතාව ප්රදර්ශනය කළ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සුවිශේෂී වේ. විශේෂයෙන් කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන කෙරෙහි නැඹුරු වීම සහ ප්රජා මූලික සහයෝගීතා ජාල හරහා අත්යවශ්ය ආහාර අවශ්යතා සපුරා ගැනීමට ජනතාව උත්සුක විය. “අස්වැසුම” වැනි සමාජ ආරක්ෂණ ජාල ක්රියාත්මක කිරීම මඟින් වඩාත් අවදානමට ලක්විය හැකි ජන කොටස් ආරක්ෂා කිරීමට රජය මැදිහත් වීම මෙහිදී තීරණාත්මක සාධකයක් විය.
4. යථා තත්ත්වයට පත්වීම සඳහා ගෙන ඇති ක්රියාමාර්ග (Recovery and Policy Interventions)
ආර්ථිකය ස්ථාවර කිරීම සඳහා ක්රියාත්මක කරන ලද ප්රතිපත්තිමය මැදිහත්වීම් ව්යුහාත්මක ප්රතිසංස්කරණ කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත.
- ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) සමඟ සහයෝගීතාවය: විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම (EFF) යටතේ මූල්ය විනය ස්ථාපිත කිරීම සහ ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ක්රියාවලිය ආරම්භ කිරීම.
- මූල්ය ගැලපුම් (Fiscal Adjustments): රාජ්ය ආදායම ඉහළ නැංවීම සඳහා වැට් (VAT) බදු අනුපාත සංශෝධනය කිරීම සහ බදු පදනම පුළුල් කිරීම.
- මූල්ය පද්ධතියේ ස්ථායීතාව: බැංකු පද්ධතියේ ප්රාග්ධන සපලතාව තහවුරු කිරීම සහ විදේශ විනිමය වෙළඳපොළ පාලනයෙන් බැහැරව ඉල්ලුම සහ සැපයුම මත තීරණය වීමට ඉඩ හැරීම.
විවේචනාත්මක විශ්ලේෂණය: මෙම ප්රතිපත්තිමය පියවරයන් මඟින් සාර්ව ආර්ථික දර්ශක ස්ථායීකරණය කිරීමට හැකි වුවද, මූල්ය ගැලපුම් සහ ඉහළ බදු බර හේතුවෙන් සමාජයේ ඇතැම් කොටස් මත පැටවී ඇති පීඩනය අවම කිරීම අභියෝගාත්මක වී ඇත. රාජ්ය වියදම් කළමනාකරණය සහ සමාජ ආරක්ෂණ ජාලවල කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම අතර පවතින තුලනය (Trade-off) පිළිබඳව තවදුරටත් අවධානය යොමු කළ යුතුය.
5. අනාගත දැක්ම සහ නිගමනය (Future Outlook and Conclusion)
ශ්රී ලංකා ආර්ථිකය බිඳවැටීමේ අගාධයෙන් මිදී ස්ථාවර වර්ධන මාවතකට පිවිසෙමින් පවතී. කෙසේ වෙතත්, ණය තිරසාරභාවය අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීම සහ විදේශීය ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ක්රියාවලිය සාර්ථකව නිම කිරීම ඉදිරි කාලයේදී තීරණාත්මක වනු ඇත.
තිරසාර ආර්ථික වර්ධනයක් පවත්වා ගැනීම සඳහා ආර්ථික මූලාශ්ර අවධාරණය කරන ප්රධාන යෝජනා 3ක්
- රාජ්ය පරිපාලන පද්ධතිය ඩිජිටල්කරණය කිරීම සහ දූෂණය පිටුදැකීමට අදාළ පාලන ව්යුහයන් (Governance Reforms) ශක්තිමත් කිරීම.
- අපනයන විවිධාංගීකරණය සහ සෘජු විදේශ ආයෝජන (FDI) ආකර්ෂණය කර ගැනීම සඳහා ව්යුහාත්මක බාධක ඉවත් කිරීම.
- සමාජ ආරක්ෂණ ජාල තවදුරටත් විධිමත් කරමින් ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණවල පිරිවැය අවම ආදායම්ලාභීන් මත පැටවීම වැළැක්වීම.
මෙම ක්රමානුකූල ප්රතිසංස්කරණ මඟින් ශ්රී ලංකාවට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සහිත තිරසාර සහ සියලු දෙනා ඇතුළත් කරගත් ආර්ථික වර්ධනයක් ළඟා කර ගත හැකිය.
