රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 10, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
අමෙරිකානු එක්සත් ජනපදයේ Meta සහ YouTube වැනි ප්රධාන සමාජ මාධ්ය ආයතනවලට එරෙහිව ගොනු කර ඇති ඓතිහාසික නඩු විභාග පිළිබඳව විදෙස් මාධ්යා වාර්තා කරයි.
මෙහි ප්රධාන චෝදනා ලෙස ළමුන්ගේ මානසික සෞඛ්යයට හානි කිරීම, වේදිකාවන් ඇබ්බැහි වන ලෙස නිර්මාණය කිරීම සහ ලිංගිකමය වශයෙන් නුසුදුසු අන්තර්ගතයන්ගෙන් බාලවයස්කරුවන් ආරක්ෂා කිරීමට අපොහොසත් වීම පෙන්වා දිය හැකිය.
ලාභය වෙනුවෙන් පරිශීලක ආරක්ෂාව නොසලකා හැර ඇති බවට පැමිණිලිකරුවන් තර්ක කරන අතර, අදාළ සමාගම් එම චෝදනා තරයේ ප්රතික්ෂේප කරයි.
මෙම නඩු තීන්දුවල ප්රතිඵල මත අනාගතයේදී අන්තර්ජාලය නියාමනය කිරීම සහ සමාජ මාධ්ය ජාලවල වගකීම් සහගතභාවය තීරණය වනු ඇත. මෙය ලොව පුරා තාක්ෂණික සමාගම්වල ක්රියාකාරීත්වයට විශාල බලපෑමක් එල්ල කළ හැකි තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.
මෙම නඩු මගින් සමාජ මාධ්ය සමාගම්වල අනාගතයට ඇතිවන බලපෑම
මෙම නඩු විභාගවල ප්රතිඵලය සමාජ මාධ්යවල අනාගතය තීරණය කරන අතිශය තීරණාත්මක සාධකයක් විය හැකිය.
පරිශීලකයින්ට සිදු වූ හානිය සම්බන්ධයෙන් සමාගම් වගකිව යුතු බවට තීරණය වුවහොත්, ඔවුන්ට ගෙවීමට සිදුවන වන්දි මුදල එම සමාගම් සතු මුළු ධනයටත් වඩා වැඩි විය හැකි බව නීති විශාරදයින් පවසති. මෙය අදාළ සමාගම්වල පැවැත්මට පවා තර්ජනයක් විය හැකි “පැවැත්ම පිළිබඳ ප්රශ්නයක්” (existential question) ලෙස හැඳින්වේ. තම සේවාවන් තුළ අන්තර්ගත විය යුතු දේ සහ තම ප්රේක්ෂකයින්ට වඩාත් සුදුසු දේ පිළිබඳව තීරණ ගැනීමට සමාගම්වලට ඇති බලය (editorial control) මෙයින් අහිමි විය හැකිය. ඒ වෙනුවට, එම තීරණ ගැනීමේ බලය නඩු පවරන්නන් හෝ නීතිඥයින් අතට පත්වීමේ අවදානමක් පවතී.
දරුවන් ඇබ්බැහි කරවීම සඳහා භාවිතා කරන ලද සැලසුම් සහ ඇල්ගොරිතම (algorithms) පිළිබඳව මෙම නඩුවලදී ප්රශ්න කෙරේ. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, ලාභය සහ පරිශීලක සහභාගීත්වය ඉහළ නැංවීමට වඩා දරුවන්ගේ ආරක්ෂාව සහ මානසික සෞඛ්යයට ප්රමුඛතාවය දෙන ලෙස සමාගම්වලට තම තාක්ෂණික සැලසුම් වෙනස් කිරීමට බලපෑම් එල්ල වනු ඇත. නිදසුනක් ලෙස, මෙටා (Meta) සමාගම දැනටමත් තම AI චැට්බොට් (chatbots) සඳහා දෙමාපිය පාලනයන් එක් කර ඇත. මෙම නඩුවලදී ඉදිරිපත් වන නීතිමය තර්ක සාර්ථක වුවහොත්, ඒවා වීඩියෝ ක්රීඩා (video games) සහ උත්පාදක කෘතිම බුද්ධිය (generative AI) වැනි අනෙකුත් අංශවලට එරෙහිව ද භාවිතා කළ හැකි බැවින් සමස්ත අන්තර්ජාලයේම අනාගතය මෙයින් වෙනස් විය හැකිය.
ඒ අනුව, මෙම නඩු මගින් සමාජ මාධ්ය සමාගම් මෙතෙක් භුක්ති විඳි ස්වාධීනත්වය සහ ඔවුන්ගේ ව්යාපාරික ආකෘතීන් දැඩි වෙනස්කම්වලට ලක් වීමේ හැකියාවක් පවතී.
මෙම නීතිමය ක්රියාමාර්ග වලදී මෙටා සහ ගූගල් ආයතන ඉදිරිපත් කරන තර්ක මොනවාද?
මානසික සෞඛ්ය ගැටලු සඳහා සමාජ මාධ්ය පමණක් වගකිව යුතු නොවන බව: නව යොවුන් වියේ පසුවන්නන්ගේ මානසික සෞඛ්ය ගැටලු සඳහා සමාජ මාධ්ය සමාගම්වලට පමණක් දොස් පැවරීම මගින් බරපතල ප්රශ්නයක් සරල කර දක්වන බව මෙටා සමාගම පවසයි. මානසික සෞඛ්යය යනු ඉතා සංකීර්ණ සහ බහුවිධ කරුණක් බවත්, අධ්යාපනික පීඩනය, පාසල් ආරක්ෂාව පිළිබඳ ගැටලු, සමාජ-ආර්ථික අභියෝග සහ මත්ද්රව්ය භාවිතය වැනි තරුණ පරපුරට බලපාන අනෙකුත් පීඩනයන් නොසලකා හැරීම විද්යාත්මක පර්යේෂණවලට පටහැනි බවත් ඔවුන් තර්ක කරයි.
ආරක්ෂිත පියවර ක්රියාත්මක කර ඇති බව: තම නිෂ්පාදන මගින් ළමයින්ට හානි වන බවට එල්ල වන චෝදනා ප්රතික්ෂේප කරමින්, ඔවුන් වසර ගණනාවක් පුරා තම වේදිකාවන්ට ආරක්ෂිත පියවර (safeguards) රාශියක් එක් කර ඇති බව පෙන්වා දෙයි. තරුණ පිරිස් සඳහා ආරක්ෂිත සහ සෞඛ්ය සම්පන්න අත්දැකීමක් ලබා දීම සැමවිටම තම කාර්යයේ මූලික අංගයක් වූ බව ගූගල් ප්රකාශකයෙකු සඳහන් කර ඇත.
තෙවන පාර්ශවයන්ගේ අන්තර්ගතයන් සඳහා වගකීම: ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිවල තෙවන පාර්ශවයන් විසින් පළ කරනු ලබන අන්තර්ගතයන් (content) සම්බන්ධයෙන් තමන් වගකිව යුතු නොවන බව මෙම සමාගම් තර්ක කරයි.
චෝදනා අසත්ය බව: යූටියුබ් (YouTube) සම්බන්ධයෙන් එල්ල වී ඇති චෝදනා “සම්පූර්ණයෙන්ම අසත්ය” බව ගූගල් සමාගම ප්රකාශ කර ඇති අතර, තරුණ තරුණියන්ට සහයෝගය දැක්වීම සඳහා තමන් දිගුකාලීනව කැපවී සිටින බව පෙන්වීමට අවශ්ය සාක්ෂි තමන් සතු බව මෙටා සමාගම පවසයි.
සමාජ මාධ්ය නිසා දරුවන්ගේ මානසික සෞඛ්යයට සිදුවන බලපෑම
සමාජ මාධ්ය භාවිතය නිසා දරුවන්ගේ මානසික සෞඛ්යයට සිදුවන බලපෑම සම්බන්ධයෙන් දැනට ලෝකයේ ප්රධාන පෙළේ තාක්ෂණික සමාගම්වලට එරෙහිව බරපතල චෝදනා සහ නඩු රැසක් එල්ල වී තිබේ. Meta (Facebook සහ Instagram) සහ YouTube වැනි වේදිකා, දරුවන් ඒවාට ඇබ්බැහි කරවන අයුරින් හිතාමතාම නිර්මාණය කර ඇති බවට චෝදනා එල්ල වී ඇත. මේ සඳහා ඔවුන් සූදු යන්ත්ර (slot machines) සහ සිගරට් කර්මාන්තයේ භාවිතා කරන ආකාරයේ මනෝවිද්යාත්මක සහ ස්නායු ජීව විද්යාත්මක ශිල්පීය ක්රම භාවිතා කරන බව නඩුවල සඳහන් වේ.කුඩා කල සිටම සමාජ මාධ්යවලට ඇබ්බැහි වීම නිසා දරුවන් තුළ විෂාදය (depression) සහ සියදිවි නසාගැනීමේ සිතිවිලි (suicidal thoughts) ඇති වීමට හෝ පවතින තත්ත්වයන් තවත් උග්ර වීමට බලපාන බව නිරීක්ෂණය වී ඇත.
දරුවන් ලිංගිකව ප්රකාශිත (sexually explicit) ද්රව්යවලට සහ ලිංගික ඇසුර ඉලක්ක කරගත් Chatbots වැනි අහිතකර අන්තර්ගතයන්ට නිරාවරණය වීම ඔවුන්ගේ මානසික සහ සමාජීය වර්ධනයට තර්ජනයක් වේ.
