රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 25, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
පුවත අසන්න මෙතැනින්..
පුවත නරඹන්න මෙතැනින්..
2026 පෙබරවාරි 22 වැනිදා මෙක්සිකෝවේ යුද ඉතිහාසයේ සහ ජාත්යන්තර අපරාධ විද්යාවේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් විය. දශකයකට වැඩි කාලයක් ලොව පුරා බලධාරීන් හඹා ගිය, එහෙත් අල්ලා ගැනීමට නොහැකි වූ 'එල් මෙන්චෝ' (El Mencho) නමැති රුදුරු මත්ද්රව්ය නායකයාගේ අවසානය එදින සිදු විය.
මෙම මෙහෙයුම හුදෙක් එක් අපරාධකරුවෙකු මරා දැමීමක් පමණක් නොව, එය මෙක්සිකෝවේ රාජ්ය ස්වෛරීභාවය සහ සංවිධානාත්මක අපරාධවල අනාගතය පිළිබඳ බරපතල කියවීමක් අප වෙත ඉදිරිපත් කරයි.
දශකයක මෙහෙයුමක තීරණාත්මක නිමාව
නෙමේසියෝ ඔසෙගුවේරා සර්වාන්ටෙස්, හෙවත් ‘එල් මෙන්චෝ’ මියගියේ ඔහුගේ බලකොටුවක් ලෙස සැලකෙන හාලිස්කෝ (Jalisco) ප්රාන්තයේ ටපල්පා (Tapalpa) නමැති කඳුකර ප්රදේශයේදීය. ඇමෙරිකානු බුද්ධි අංශවල තාක්ෂණික සහාය ඇතිව මෙක්සිකානු හමුදාව දියත් කළ මෙම වැටලීමේදී ඇති වූයේ දරුණු වෙඩි හුවමාරුවකි. මෙම ගැටුමේදී එල් මෙන්චෝගේ සන්නද්ධ සාමාජිකයන් සිව්දෙනෙකු මියගිය අතර, හමුදා සෙබළුන් තිදෙනෙකු ද තුවාල ලැබූහ. වෙඩි ප්රහාර හමුවේ බරපතල තුවාල ලැබූ එල් මෙන්චෝ අත්අඩංගුවට ගෙන මෙක්සිකෝ සිටි වෙත රැගෙන යාමට උත්සාහ කළද, ප්රවාහනය අතරතුර ඔහු මියගියේය.
වසර දහයකට අධික කාලයක් ඔහු නීතියෙන් බේරී සිටීමට සමත් වූයේ හුදෙක් භූ විෂමතාවය නිසාම නොවේ; ඔහුගේ අතිශය ශක්තිමත් ආරක්ෂක ජාලය සහ රාජ්ය යාන්ත්රණයට පවා අභියෝග කළ හැකි බුද්ධි තොරතුරු පද්ධතියක් ඔහු වටා ගොඩනැගී තිබීම ඒ සඳහා ප්රධාන වශයෙන් බලපෑවේය.
අලිගැටපේර වතුයායේ සිට ගෝලීය ජාවාරම් ජාලය දක්වා
1966 දී මිචෝකාන් (Michoacán) හි අන්ත දරිද්රතාවය මැද උපන් එල් මෙන්චෝ, සිය ජීවිතය ආරම්භ කළේ අලිගැටපේර වතුවල කුලී කම්කරුවෙකු ලෙසය. 80 දශකයේදී ඇමෙරිකාවට ඇතුළු වී වසර පහක සිරදඬුවමක් විඳ නැවත මෙක්සිකෝවට පිටුවහල් කරන ලද ඔහු, පසුව ‘මිලේනියෝ කාටලය’ (Milenio Cartel) සමඟ සන්ධානගත විය. එම සබඳතා සහ පසුව ඇති වූ අභ්යන්තර බෙදීම් උපයෝගී කරගනිමින් ඔහු 2010 දී ‘හාලිස්කෝ නිව් ජෙනරේෂන් කාටලය’ (CJNG) පිහිටුවීය.
ඔහු මිය යන විට CJNG කල්ලිය හුදෙක් ප්රාදේශීය කල්ලියක් නොව, මහාද්වීප හතරක් (ඇමෙරිකාව, යුරෝපය, ආසියාව සහ අප්රිකාව) පුරා විහිදුණු සැපයුම් ජාලයක් සහිත බහු-ජාතික අපරාධ ව්යාපාරයක් බවට පත්ව තිබුණි. ඔහුගේ පෞද්ගලික වත්කම ඩොලර් මිලියන 500 සිට බිලියන 1 දක්වා වන බව ගණන් බලා ඇති අතර, සමස්ත සංවිධානයේ වත්කම් ඩොලර් බිලියන දහස් ගණනක් දක්වා විහිදෙයි.
මෙක්සිකෝවේ මත්ද්රව්ය යුද්ධයෙන් උගත යුතු පාඩම්
එල් මෙන්චෝගේ පාලන සමය සහ ඔහුගේ වැටීම විශ්ලේෂණය කිරීමේදී ජාත්යන්තර ප්රජාවට සහ ආරක්ෂක අංශවලට උගත හැකි ප්රධාන පාඩම් පහකි:
1. අපරාධ කල්ලි අර්ධ හමුදාමය ඒකක (Paramilitary) බවට පරිණාමය වීම: සාමාන්ය මත්ද්රව්ය කල්ලි මෙන් නොව, CJNG කල්ලිය සතු වූයේ රාජ්ය හමුදාවකට සමාන අවි බලයකි.
“2015 වසරේදී එල් මෙන්චෝගේ කල්ලි සාමාජිකයන් විසින් මෙක්සිකානු හමුදා හෙලිකොප්ටරයක් වෙඩි තබා බිම හෙළීම, සංවිධානාත්මක අපරාධකරුවන් සතු යුදමය ශක්තිය ලොවටම හෙළි කළ තීරණාත්මක සිදුවීමක් විය.”
2. මත්ද්රව්ය ජාලයන්හි ගෝලීය භූ-දේශපාලනික බලපෑම: කොකේන් සහ මෙතම්පෙටමින් ඉක්මවා යමින් CJNG කල්ලිය ලොව පුරා ‘ෆෙන්ටැනයිල්’ (Fentanyl) අර්බුදය නිර්මාණය කිරීමෙහිලා ප්රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළේය. මෙය හුදෙක් මෙක්සිකෝවට පමණක් නොව, ගෝලීය මහජන සෞඛ්යයට සහ ජාතික ආරක්ෂාවට එල්ල වන සෘජු තර්ජනයකි.
3. අනදඬුවම් ලැබීමේ සංස්කෘතිය සහ රාජ්ය ස්වෛරීභාවය: දශකයකට වැඩි කාලයක් එල් මෙන්චෝ නීතියෙන් බේරී සිටීමෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ රාජ්ය ආයතන තුළ පවතින දුර්වලතා සහ දූෂණයයි. අපරාධකරුවෙකුට ලැබෙන මෙම ‘අනදඬුවම් ලැබීමේ නිදහස’ (Impunity) අවසානයේදී රාජ්යයක ස්වෛරීභාවයට එල්ල කරන්නේ මරු පහරකි.
4. මනෝවිද්යාත්මක යුද උපක්රමයක් ලෙස ‘Narco-blockades’: එල් මෙන්චෝ විසින් ප්රචලිත කළ මාර්ග බාධක සහ වාහන ගිනිබත් කිරීමේ ක්රමවේදය හුදෙක් පලායාම සඳහා කළ උපක්රමයක් නොවේ. එය මුළු රටක් භීතියෙන් අඩපණ කරමින් රජයට තම බලය පෙන්වීමට භාවිතා කළ මනෝවිද්යාත්මක යුධ උපක්රමයකි.
5. නායකත්ව රික්තකය සහ බල අරගලයේ අනතුර: නායකයෙකු ඉවත් කිරීම සැමවිටම ප්රචණ්ඩත්වය අවසන් නොකරයි. එල් මෙන්චෝගේ පුත්රයා වන ‘එල් මෙන්චිටෝ’ ඇමෙරිකාවේ සිරගතව සිටීම නිසා ඇති වී තිබෙන නායකත්ව හිස්තැන, කල්ලිය අභ්යන්තරයේ තවත් රුදුරු බල අරගලයකට සහ භේදනයකට මග පාදනු ඇත.
ක්ෂණික ප්රතිචාරය: ප්රාන්ත 20ක පැතිරුණු ගින්න
එල් මෙන්චෝගේ මරණයෙන් පසු පැය කිහිපයක් ඇතුළත ඔහුගේ අනුගාමිකයන් විසින් මෙක්සිකෝව පුරා දැවැන්ත ප්රචණ්ඩත්වයක් මුදා හැරීය. මෙක්සිකෝවේ ප්රාන්ත 20කට අධික සංඛ්යාවක බස් රථ, ලොරි සහ පෞද්ගලික වාහන ගිනිබත් කරමින් මාර්ග අවහිර කෙරිණි.
මෙම දරුණු ගැටුම්වලදී පුද්ගලයන් 62ත් 73ත් අතර සංඛ්යාවක් මියගිය අතර, ඒ අතර ජාතික ආරක්ෂක බලකායේ (National Guard) සාමාජිකයන් 25 දෙනෙකු ද වූහ. එක් පුද්ගලයෙකුගේ මරණය මුළු රටකම පාසල් සහ පොදු ප්රවාහනය අඩපණ කිරීමට සමත් වීමෙන් පෙනී යන්නේ, මෙම අපරාධ ජාලය මෙක්සිකෝවේ සමාජ ස්ථරය තුළ කොතරම් ගැඹුරට මුල් බැස තිබේද යන්නයි.
එල් මෙන්චෝගේ වැටීම මෙක්සිකෝ රජය ලැබූ සංකේතාත්මක සහ මූලෝපායික ජයග්රහණයකි. එය නීතියේ ආධිපත්යය තහවුරු කිරීමට ගත් වැදගත් පියවරක් වුවද, භූ-දේශපාලනික විශ්ලේෂණයකට අනුව මෙය මත්ද්රව්ය යුද්ධයේ අවසානය නොව, නවතම සහ වඩාත් සංකීර්ණ පරිච්ඡේදයක ආරම්භය විය හැකිය.
නායකත්වය අහිමි වූ CJNG කල්ලිය කුඩා කණ්ඩායම් වලට කැඩී යාමෙන් ඇති වන ‘බල රික්තය’ (Power Vacuum), මීට පෙර පැවති ප්රචණ්ඩත්වයට වඩා දරුණු වූ මනුෂ්ය ඝාතන සහ කප්පම් ගැනීම් රැල්ලකට මග පාදනු ඇත්ද යන්න ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ තීරණය වනු ඇත. මෙක්සිකෝව ජයගෙන ඇත්තේ එක් සටනක් පමණි; සැබෑ යුද්ධය තවමත් පවතින්නේ මත්ද්රව්ය ජාල විසින් ගිලගෙන ඇති රාජ්ය යාන්ත්රණය සහ සමාජ ක්රමය මුදා ගැනීම තුළය.
