රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 28, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
රුසියා-යුක්රේන යුද්ධය ආරම්භ වී දැන් වසර හතරකට ආසන්න කාලයක් ගතවී තිබේ. හරියටම පවසතොත්, අද (2026 පෙබරවාරි 28 වනදා) ගෙවී යන්නේ මෙම දරුණු ගැටුමේ 1,465 වන දිනයයි.
ආරම්භයේදී හුදෙක් කලාපීය ගැටුමක් ලෙස දිස් වුවද, අප අද අභිමුවෙහි පවතින්නේ මුළු මහත් ලෝකයේම භූදේශපාලනික සහ ආර්ථික ගමන් මඟ තීරණය කරන තීරණාත්මක බල අරගලයකි. යුද බිමේ වෙඩි හඬට එහා ගිය, ගෝලීය දේශපාලන උපාය මාර්ග සහ ආර්ථිකමය බලපෑම් පිළිබඳව අප ගැඹුරින් වටහා ගත යුතු කරුණු කිහිපයක් මෙසේ විග්රහ කළ හැකිය.
අප්රිකානු තරුණයින් යුද බිමට ඇද ගැනීම
මෙම යුද්ධයේ මානුෂීය බලපෑම දැන් යුරෝපීය සීමාවන් ඉක්මවා ගොස් අප්රිකානු මහද්වීපයට ද තදින්ම දැනෙන්නට පටන් ගෙන ඇත. ඝානාවේ විදේශ අමාත්ය සැමුවෙල් ඔකුඩ්සෙටෝ අබ්ලක්වා අනාවරණය කරන දත්තවලට අනුව, රුසියාව වෙනුවෙන් යුක්රේන පෙරමුණේ සටන් වැදුණු ඝානා ජාතිකයින් 55 දෙනෙකු මේ වන විට ජීවිතක්ෂයට පත්ව තිබේ. තවත් ඝානා වැසියන් 272 දෙනෙකු පමණ රුසියාව වෙනුවෙන් සටන් කිරීමට විවිධ උපක්රම මගින් රවටා ගෙන ඇති බවට සැක කෙරේ.
විශ්ලේෂණය: මෙය හුදෙක් ශ්රමිකයින් බඳවා ගැනීමක් නොව, රුසියාව විසින් ක්රියාවට නංවන “සමාන්තර යුද උපක්රම” (Parallel war tactics) වල කොටසකි. ගෝලීය දකුණේ (Global South) පවතින ආර්ථික අස්ථාවරත්වය සහ දුප්පත්කම උපයෝගී කරගනිමින්, රුසියාව සිය ශ්රම බලකා හිඟය පියවා ගැනීමටත් මානව පලිහවල් නිර්මාණය කිරීමටත් කටයුතු කරයි. මෙවැනි තත්ත්වයන් හරහා මෙම ගැටුම ජාත්යන්තර මානුෂීය අර්බුදයක් දක්වා තවදුරටත් පුළුල් වී තිබේ.
සෙලෙන්ස්කිගේ න්යෂ්ටික ප්රකාශය සහ වර්ධනය වන අවිශ්වාසය
බ්රිතාන්යය සහ ප්රංශය එක්ව යුක්රේනයට න්යෂ්ටික අවි ලබා දීමට උත්සාහ කරන බවට රුසියානු බුද්ධි අංශ එල්ල කළ චෝදනාවත් සමඟ යුද බිමේ උණුසුම තවත් ඉහළ ගියේය. මේ සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපති වොලොඩිමියර් සෙලෙන්ස්කි සිදු කළ ප්රකාශය ලෝක දේශපාලනයේ දැඩි කතාබහට ලක්ව තිබේ.
"මට එවැනි නිල යෝජනාවක් ලැබී නැත. නමුත් බ්රිතාන්යයෙන් හෝ ප්රංශයෙන් එවැනි ආරාධනයක් ලැබුණහොත් මම එය මහත් අභිරුචියෙන් යුතුව පිළිගනිමි." - ජනාධිපති වොලොඩිමියර් සෙලෙන්ස්කි
මෙවැනි ආන්දෝලනාත්මක ප්රකාශ මගින් පෙනී යන්නේ දෙපාර්ශවය අතර පවතින රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටී ඇති බවයි. යුදමය වශයෙන් මෙවැනි න්යෂ්ටික වාචික ප්රහාර (Nuclear rhetoric) එල්ල වීම, ලෝකය නොසිතන අන්දමේ මහා විනාශයක් කරා ගෙන යාමට ඇති අවදානම ඉහළ නංවයි.
බලශක්ති අර්බුදය සහ 'Adria' නල මාර්ගයේ තීරණාත්මක බව
න්යෂ්ටික අවි පිළිබඳ වාචික ප්රහාර මධ්යයේ, සැබෑ ආර්ථික යුද්ධය ක්රියාත්මක වන්නේ බලශක්ති නල මාර්ග තුළය. යුක්රේනය හරහා වැටී ඇති ‘Druzhba’ තෙල් නල මාර්ගයට එල්ල වූ ප්රහාරයක් හේතුවෙන් හංගේරියාව සහ ස්ලොවැකියාවට රුසියානු තෙල් සැපයුම ඇණහිට ඇත. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ හංගේරියාව සහ ස්ලොවැකියාව යනු තවමත් රුසියානු තෙල් ආනයනය කරන එකම යුරෝපා සංගම් (EU) රටවල් දෙක වීමයි.
හංගේරියානු අගමැති වික්ටර් ඕර්බන්, සිය රටේ බලශක්ති අවශ්යතා සපුරා ගැනීම සඳහා හංගේරියානු සහ ස්ලොවැකියානු පරීක්ෂකවරුන්ට නල මාර්ග අලුත්වැඩියා කිරීමට ඉඩ දෙන ලෙස යුක්රේනයෙන් ඉල්ලා සිටී. මේ අතර, ක්රොඒෂියාව හරහා රුසියානු තෙල් සැපයිය හැකි ‘Adria’ නල මාර්ගයේ (Adria pipeline) නීතිමය හැකියාව පිළිබඳව ද යුරෝපා කොමිසමේ අවධානය යොමු වී ඇත.
විශ්ලේෂණය: මෙය “රාජ්ය තාන්ත්රික අස්ථාවරත්වය” (Diplomatic instability) පිළිබඳ කදිම නිදසුනකි. යුද්ධය අතරතුර පවා සතුරු රටවල් අතර පවතින බලශක්තිමය රඳා පැවැත්ම, යුරෝපයේ දේශපාලන තීරණ කෙතරම් දුෂ්කර කර ඇත්දැයි මෙයින් මනාව පැහැදිලි වේ.
ආර්ථික පරිහානිය සහ ප්රතිසංස්කරණයේ දැවැන්ත පිරිවැය
යුද්ධය නිසා සිදුව ඇති විනාශය ප්රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා අවශ්ය පිරිවැය දැන් අතිවිශාල වී ඇත. ලෝක බැංකුවේ නවතම ඇස්තමේන්තුවලට අනුව, යුක්රේනය යළි ගොඩනැගීමට ඩොලර් බිලියන 588ක මුදලක් අවශ්ය වේ. ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) විසින් දැනටමත් ඩොලර් බිලියන 8.1ක සිව් අවුරුදු ණයක් අනුමත කර ඇති අතර, එය ඩොලර් බිලියන 136.5ක සමස්ත ජාත්යන්තර ආධාර පැකේජයක කොටසකි.
අනෙක් අතට, රුසියාව ද දරුණු ආර්ථික අර්බුදයකට මුහුණ දෙමින් සිටී. අධික යුද වියදම් හේතුවෙන් රුසියානු ආර්ථිකය තුළ ඉහළ උද්ධමනයක් සහ දරුණු ශ්රම හිඟයක් ඇති වී තිබේ. යුද්ධය අවසන් වුවද, දෙරටේම ආර්ථික ස්ථාවරත්වය ඇති කිරීමට තවත් දශක කිහිපයක් ගතවනු ඇති බව පැහැදිලිය.
රාජ්ය තාන්ත්රික පරස්පරතාවය (Diplomatic Paradox)
සාමය සඳහා වන උත්සාහයන් ජිනීවා නුවරදී ක්රියාත්මක වෙමින් පවතී. යුක්රේනයේ ප්රධාන සාකච්ඡාකරු වන රුස්ටෙම් උමෙරොව් (Rustem Umerov), ඇමරිකාව සහ ස්විට්සර්ලන්තය සමඟ එක්ව රුසියාව ද සම්බන්ධ කරගත හැකි විසඳුමක් සෙවීමට වෙහෙසෙමින් සිටී. ඔවුන්ගේ අරමුණ වන්නේ ඊළඟ වටයේදී රුසියාව සමඟ සෘජු හා හරවත් සාකච්ඡාවකට එළඹීමයි.
කෙසේ වෙතත්, වත්මන් ජර්මානු චාන්සලර් ෆ්රීඩ්රිච් මර්ස් (Friedrich Merz) පවසන්නේ දැනට පවතින තත්ත්වය තුළ “රාජ්ය තාන්ත්රිකභාවය සාර්ථක විය නොහැකි” බවයි. ඔහු අවධාරණය කරන්නේ සාකච්ඡාවලට වඩා යුක්රේනයේ ආරක්ෂාව තර කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතු බවයි.
විශ්ලේෂණය: මෙහිදී අප දකින්නේ “රාජ්ය තාන්ත්රික පරස්පරතාවයකි”. එක් පසෙකින් සාමය සඳහා දොරටු විවෘත කිරීමට උත්සාහ කරන අතරම, අනෙක් පසින් යුද සූදානම ඉහළ නැංවීමට සිදුවීම මගින් පෙනී යන්නේ ජාත්යන්තර දේශපාලනය කෙතරම් අවිනිශ්චිත මාවතක ගමන් කරමින් සිටිනවාද යන්නයි.
දින 1,465ක් පුරා ඇදී යන රුසියා-යුක්රේන යුද්ධය, අද වන විට මනුෂ්ය ජීවිත බිලිගන්නා යුද බිමක සිට ගෝලීය බලශක්ති සහ ආර්ථික ව්යුහයන් වෙනස් කරන සංකීර්ණ අර්බුදයක් දක්වා පරිවර්තනය වී ඇත. රාජ්ය තාන්ත්රික සාකච්ඡා සහ යුද පෙරමුණේ වර්ධනයන් අතර පවතින මෙම ගැටුම, ඉදිරි කාලය මුළු මහත් ලෝකයටම තීරණාත්මක එකක් වනු ඇති බවට අනාවැකි පළ කරයි.
