රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 01, කොළඹ LNW :
දශක තුනක නිහඬ පාලනය
1989 වසරේ සිට අද දක්වා ඉරානයේ ඉරණම තීරණය කරන එකම සහ ප්රධානතම බලකණුව වන්නේ අයතුල්ලා අලි කමේනි ය. 1979 ඉස්ලාමීය විප්ලවයෙන් පසු එරට ඉතිහාසයේ බිහිවූ දෙවන උත්තරීතර නායකයා වන ඔහු, දශක තුනකට වැඩි කාලයක් පුරා මැදපෙරදිග දේශපාලනයේ තීරණාත්මක සාධකයක් බවට පත්ව තිබුණි.
වර්තමාන ඉරානයේ වෙසෙන බහුතරයක් තරුණ පරම්පරාව ඔහුගේ පාලනයෙන් බැහැර වූ රාජ්ය තන්ත්රයක් පිළිබඳ අත්දැකීම් නොමැති අය වීම විශේෂත්වයකි. ලෝක දේශපාලන කරළියේ නිරන්තර කතාබහට ලක් වුවද, ඔහුගේ පෞද්ගලික ජීවිතයේ අභ්යන්තරය සහ ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයන් රාජ්ය බලය මෙහෙයවන 'සෙවනැලි' ස්වභාවය පිළිබඳ තොරතුරු බොහෝමයක් ලෝකයාගෙන් වසන් වී පැවතුණි.
අසීමිත බලය සහ 'නිෂේධ' හැකියාව
ඉරානයේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත ව්යුහය තුළ උත්තරීතර නායකයා සතු බලය අසීමිතය. ඔහු හුදෙක් ආගමික නායකයෙකු පමණක් නොව, රාජ්යයේ සියලු තීරණාත්මක ප්රතිපත්ති සම්බන්ධයෙන් අවසාන තීන්දුව ප්රකාශ කරන ‘නිෂේධ බලය’ (Veto Power) සහිත පාලකයා වේ. ඕනෑම රජයක ප්රතිපත්තියක් අවහිර කිරීමටත්, විවිධ දේශපාලන බල කණ්ඩායම් තුලනය කරමින් රාජ්ය තනතුරු සඳහා පුද්ගලයන් තේරීමේදී තීරණාත්මක මැදිහත්වීමක් කිරීමටත් ඔහුට පරම බලය හිමිව තිබුණි.
එපමණක් නොව, ඔහු ඉරාන විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) ඇතුළු සමස්ත සන්නද්ධ හමුදාවල සේනා විධායකයා ලෙස කටයුතු කළේය. මෙම තනතුර හරහා ඔහු රටේ ආරක්ෂක සහ විදේශ ප්රතිපත්තිය සෘජුවම මෙහෙයවන අතර, ඉරානයේ දේශපාලන සහ මිලිටරි යාන්ත්රණයන් හසුරුවන ‘නොපෙනෙන හස්තය’ බවට පත්ව තිබුණි.
සිරගෙදරින් උත්තරීතර පදවියට - අරගලකාරී ඉතිහාසය
අලි කමේනිගේ ජීවිත කතාව යනු දැඩි දේශපාලන අරගලයක සහ පරිවර්තනයක ප්රතිඵලයකි. 1939 වසරේ මෂාඩ්හි උපත ලැබූ ඔහු, පූජක පවුලක දරුවන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ දෙවැන්නා විය. වයස අවුරුදු 11 වැනි කුඩා අවධියේදීම පූජකයෙකු වීමට සුදුසුකම් ලැබූ ඔහු, සිය අධ්යාත්මික භූමිකාව දේශපාලනික අරගලයක් සමඟ මුසු කළේය.
1979 විප්ලවයට පෙර ෂා රජුගේ පාලන සමයේදී ඔහු දැඩි මර්දනයකට ලක් විය. ෂාගේ රහස් පොලිසිය (SAVAK) විසින් ඔහු හය වතාවක් අත්අඩංගුවට ගත් අතර, වසර ගණනාවක් සිරගතව සිටීමටත්, වධහිංසා සහ අභ්යන්තර පිටුවහල් කිරීම්වලට ලක්වීමටත් ඔහුට සිදු විය. ඔහුගේ දේශපාලන ජීවිතයේ සිදු වූ එක් තීරණාත්මක සිදුවීමක් ඔහුගේ ශරීරය තුළ අදටත් සලකුණක් ඉතිරි කර ඇත.
"1980 ගණන්වල ඝාතන උත්සාහයකින් ඔහුගේ දකුණු අත භාවිත කිරීමට නොහැකි තත්ත්වයට පත් විය."
මෙම ආබාධිත තත්ත්වය නොතකා, ඔහු 1981 දී ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් වූ අතර, 1989 දී අයතුල්ලා රුහොල්ලා කොමේනිගේ අභාවයෙන් පසු රටේ උත්තරීතර නායක පදවියට පත් විය.
‘සෙවනැලි නායකයා’ – මොජ්තාබා කමේනිගේ බලපෑම
අලි කමේනිගේ පුතුන් සිව්දෙනා අතුරින් මොජ්තාබා කමේනි වඩාත් බලගතු චරිතය ලෙස සැලකෙන්නේ ඔහු තම පියාගේ ‘සෙවනැලි නායකයා’ ලෙස කටයුතු කරන බැවිනි. 2004 ජනාධිපතිවරණයේදී මහමුද් අහමඩිනෙජාඩ්ගේ ජයග්රහණය වෙනුවෙන් ඔහු රහසිගතව මැදිහත් වූ බවට එල්ල වූ චෝදනා හරහා ඔහුගේ දේශපාලන බලපෑම ලෝකයට හෙළි විය.
ව්යවස්ථාපිත ආයතන අභිබවා යන, උත්තරීතර නායකයාගේ නිල කාර්යාලය (Beit-e Rahbari) තුළ මොජ්තාබාට හිමිව ඇති බලය අතිමහත්ය. විශේෂයෙන්ම ඔහු සහ ඔහුගේ වැඩිමහල් සහෝදරයා වන මුස්තාෆා, 1980 ගණන්වල ඉරාන-ඉරාක යුද්ධයේදී පෙරමුණේ සේවය කර තිබීම ඔවුන්ගේ මිලිටරි සහ දේශපාලන නීත්යානුකූලභාවය තහවුරු කරන්නක් වී ඇත. ඔහු මීළඟ උත්තරීතර නායකයා ලෙස පත්වීමට ඇති ඉඩකඩ පිළිබඳව විවිධ මත පැවතියද, ඔහුගේ පියාගේ දැඩි මතධාරී කවය තුළ ඔහුට ඇති බලපෑම සුළුකොට තැකිය නොහැකිය.
පරස්පර විරෝධී ජීවන රටාව - කවි, ගෙවතු වගාව සහ සරල බව
ලෝකයේ බලවත්ම රාජ්ය නායකයෙකු වුවද, අලි කමේනි ටෙහෙරානයේ මධ්යම ප්රදේශයේ සරල නිවාස සංකීර්ණයක සිය බිරිඳ සමඟ ජීවත් වූ බව වාර්තා වේ. මෙය ඔහුගේ දැඩි දේශපාලන ප්රතිරූපයට හාත්පසින්ම වෙනස්, ආගමික සරල බව (Zuhd) ප්රදර්ශනය කිරීමේ උපායමාර්ගික ප්රවේශයක් ලෙසද ඇතැම් විශ්ලේෂකයෝ දකිති.
ඔහුගේ විනෝදාංශ වන්නේ කවි ලිවීම සහ ගෙවතු වගාවයි. එසේම, ඉරාන ආගමික නායකයෙකුගෙන් බලාපොරොත්තු නොවන කරුණක් වන ඔහුගේ තරුණ වියේ දුම් පානය කිරීමේ පුරුද්ද වැනි තොරතුරු ඔහුගේ චරිතයේ ඇති මානුෂීය සහ පරස්පර පැතිකඩයන් හෙළි කරයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම සරල බව පිටුපස ඔහු සිය පාලනය යටතේ පවතින දැවැන්ත ආර්ථික පදනම් (Bonyads) සහ රාජ්ය දේපළ පාලනය කිරීමේ අසීමිත බලය සඟවා ගෙන සිටි අයෙකි.
විවාහ සබඳතා
.
කමේනිගේ බලය තහවුරු වී ඇත්තේ හමුදාමය ශක්තිය මත පමණක් නොව, ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයන් ඉරානයේ බලගතු පවුල් සමඟ ඇති කරගෙන තිබෙන සංකීර්ණ විවාහ සබඳතා මගිනි. ඔහුගේ දරුවන් විවාහ වී සිටින්නේ එරට ආගමික, දේශපාලනික සහ මූල්ය ක්ෂේත්රයේ ප්රමුඛයන් සමඟය.
| දරුවා | විවාහ සබඳතාවය සහ භූමිකාව |
| මුස්තාෆා (වැඩිමහල් පුත්) | දැඩි ගතානුගතික පූජක අසිසොල්ලා කොෂ්වාග්ට්ගේ දියණිය සමඟ විවාහ විය. යුද අත්දැකීම් සහිත පූජකයෙකි. |
| මොජ්තාබා | ප්රසිද්ධ ගතානුගතිකයෙකු වන ගෝලාම්-අලි හඩාඩ්-අඩෙල්ගේ දියණිය සමඟ විවාහ විය. පියාගේ කාර්යාලයේ ප්රබලයා වේ. |
| මසූඩ් | කොම් සෙමනේරියේ ගතානුගතික පූජක මොහ්සෙන් කරාසිගේ දියණිය සමඟ විවාහ විය. පියාගේ කෘති සංරක්ෂණය හා ප්රකාශනය භාරව සිටී. |
| මේයිසම් | ධනවත් හා බලගතු වෙළෙන්දෙකු වූ මහමුද් ලොලාචියන්ගේ දියණිය සමඟ විවාහ විය. පියාගේ කෘති ප්රකාශන අංශයේ සේවය කරයි. |
| බුෂ්රා | උත්තරීතර නායක කාර්යාලයේ මාණ්ඩලික ප්රධානියා වන ගොල්පයෙගානිගේ පුත්රයා සමඟ විවාහ විය. |
| හෝඩා | ඉමාම් සාදික් විශ්ව විද්යාලයේ විද්වතෙකු වන මෙස්බා අල්-හෝඩා බගෙරි කානි සමඟ විවාහ විය. |
හෙට දවසේ ඉරානය
අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ පාලනය දශක තුනකට වැඩි කාලයක් තිස්සේ ඉරානයේ සමාජ, දේශපාලන සහ භූ-දේශපාලනික ගමන්මග හැඩගස්වා ඇත. ඉරානයේ අනාගතය තීරණය වනුයේ කමේනි විසින් දශක තුනක් තිස්සේ ගොඩනැගූ මෙම ‘නොපෙනෙන’ බලකණු ඉදිරියේදී ක්රියාත්මක වන ආකාරය මතය.
