රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 04,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
පුවත නරඹන්න මෙතැනින්..
දශක තුනකට අධික කාලයක් ඉරානයේ උත්තරීතර නායකත්වයේ සෙවණැල්ල ලෙස සිටිමින්, එම රාජ්ය තන්ත්රයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක බල කවයන් මෙහෙයවූ පුද්ගලයා වන්නේ මොජ්තාබා ඛමේනි ය.
ඒ අනුව ඉරානයේ හිටපු උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ පුත්රයා වන මොජ්තාබා කමේනි, ඔහුගේ පියාගේ අභාවයෙන් පසු ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායකයා ලෙස පත් කර ඇති බව වාර්තා වේ.
අයතුල්ලා අලි ඛමේනිගේ දෙවන පුත්රයා වන ඔහු, හුදෙක් උරුමයෙන් හිමි වූ බලයට එහා ගිය, ආරක්ෂක අංශ සහ රහසිගත මූල්ය ජාලයන් මත ගොඩනැගූ දැවැන්ත ආධිපත්යයක් සහිතව ක්රියා කළේය. වසර ගණනාවක් තිස්සේ "තිරය පිටුපස සිට බලය මෙහෙයවූ නායකයා" ලෙස හැඳින්වුණු ඔහුගේ දේශපාලන ජීවිතය සහ 2026 වසරේදී වාර්තා වූ ඔහුගේ පියාගේ අනපේක්ෂිත අභාවය පිළිබඳ පුවත මැදපෙරදිග භූ-දේශපාලනය උඩුයටිකුරු කිරීමට සමත්ව තිබේ.
මිලිටරි අත්දැකීම් සහ 2009 විරෝධතා මර්දනයේ භූමිකාව
මොජ්තාබා ඛමේනිගේ බලයට ඇති සබඳතාව හුදෙක් දේශපාලනික එකක් නොවේ; එය ආරක්ෂක අංශ සමඟ ගැඹුරින් බද්ධ වූවකි. 1987-1988 වකවානුවේ ඉරාන-ඉරාක යුද්ධය පැවති සමයේදී ඔහු ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බළකායේ (IRGC) 27 වන ‘මොහොමඩ් රසුලුල්ලා’ බලඇණිය යටතේ සක්රීයව සේවය කළේය. මෙම මිලිටරි පදනම ඔහුට ඉරාන ආරක්ෂක උපකරණය තුළ නොසැලෙන පිළිගැනීමක් ලබා දුන්නේය.
2009 මතභේදාත්මක ජනාධිපතිවරණයෙන් පසු ඇති වූ 'හරිත විප්ලවය' (Green Revolution) මර්දනය කිරීමේදී මොජ්තාබා ප්රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළ බව විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. නිල මට්ටමින් රාජ්ය තනතුරක් නොදැරුවද, ඔහු 'බසිජ්' (Basij) මිලීෂියා කණ්ඩායම් සිය පාලනයට නතු කර ගනිමින් විරෝධතාකරුවන් මර්දනය කිරීමට උපදෙස් ලබා දුන් බව වාර්තා වේ.
ගෝලීය දේපළ අධිරාජ්යය සහ සම්බාධකවලට මැදි වූ මූල්ය ජාලය
මොජ්තාබා ඛමේනිගේ බලයට එල්ල වූ ප්රධානතම විවේචනයක් වූයේ ඔහු සතු අතිවිශාල රහසිගත වත්කම් ප්රමාණයයි. 2026 ජනවාරි මාසයේදී Bloomberg ආයතනය කළ විශේෂ පරීක්ෂණයකින් අනාවරණය වූයේ, අලි අන්සාරි (Ali Ansari) වැනි අතරමැදියන් සහ සංකීර්ණ සමාගම් ජාලයන් හරහා ඔහු ලන්ඩනයේ ‘The Bishops Avenue’ හි ප්රභූ දේපළ, ජර්මනියේ හෝටල් ව්යාපෘති සහ ඩුබායි හි මූල්ය වත්කම් පාලනය කළ බවයි.
මෙම වත්කම් ඉරාන තෙල් ආදායමෙන් උපයාගත් බවට එල්ල වූ චෝදනා හමුවේ, 2019 වසරේදී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඔහුට එරෙහිව සම්බාධක පැනවීය. විශේෂයෙන්ම, ඔහු ‘කුඩ්ස්’ (Quds) බලකාය සමඟ සමීපව කටයුතු කරමින් හමාස්, හෙස්බොල්ලා සහ තලිබාන් වැනි සංවිධාන වෙත මූල්ය පහසුකම් සැපයීමට සම්බන්ධ වූ බවට වූ චෝදනා ඔහුගේ දේශපාලන ගමන් මඟෙහි කැපී පෙනෙන සන්ධිස්ථානයක් විය.
සාම්ප්රදායික බැංකු පද්ධතිය හරහා පනවා ඇති ජාත්යන්තර සම්බාධක මඟහැරීම සඳහා මොජ්තාබාගේ මැදිහත්වීමෙන් රහසිගත මූල්ය හුවමාරු ජාලයක් ක්රියාත්මක වූ බවට 2026 වසරේ මුල් භාගයේදී තොරතුරු අනාවරණය විය. ඇමරිකානු භාණ්ඩාගාර දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්ත සහ ඊශ්රායලයේ ‘Channel 14’ වාර්තා උපුටා දක්වමින් හෙළි වූයේ, ඩුබායි හි ගිණුම් වෙත ඩොලර් බිලියන 1.5ක ක්රිප්ටෝ මුදල් (Cryptocurrency) යවා ඇති බවයි. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ, එම මුළු මුදලින් ඩොලර් මිලියන 328ක්ම සෘජුවම මොජ්තාබා ඛමේනිගේ මැදිහත්වීමෙන් සිදු වූ ගනුදෙනු ලෙස හඳුනා ගැනීමයි. මෙම හෙළිදරව්ව ඉරාන පාලන තන්ත්රය තුළ මෙන්ම ජාත්යන්තර මූල්ය ක්ෂේත්රය තුළද මහත් ආන්දෝලනයක් ඇති කළේය.
මොජ්තාබා සිය පියාගෙන් පසු උත්තරීතර නායකයා වනු ඇතැයි බොහෝ කලක සිට අනාවැකි පළ වුවද, ඔහු ඉදිරියේ විශාල දේශපාලන සහ ආගමික බාධක පැවතුණි. ඔහු ‘කොම්’ (Qom) සෙමනේරියේ දේවධර්මය ඉගැන්වූ අයෙකු වුවද, උත්තරීතර නායකයෙකු වීමට අවශ්ය ඉහළම ආගමික සුදුසුකම් (Theological status) ඔහු සතු නොවන බව විවේචකයෝ පෙන්වා දුන්හ.
මීට අමතරව, ඉරාන විප්ලවයේ මූලධර්ම අනුව ‘අනුප්රාප්තික උරුමය’ (Hereditary succession) හෙවත් පවුල් පාලනයකට එරෙහිව පවතින මතවාදය ඔහුට විශාල අභියෝගයක් විය. ඇතැම් වාර්තා වලට අනුව, අයතුල්ලා අලි ඛමේනි පවා තම පුත්රයාව පත් කිරීමට එරෙහිව මතයක් දරා ඇත. මෙම තත්ත්වය ඉරාන දේශපාලන ප්රභූන් අතර දැඩි අභ්යන්තර ගැටුම් නිර්මාණය කිරීමටද හේතු විය.
