රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 06,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

ඉරානයේ නව හමුදාපති:  Ahmad Vahidi

වර්තමානයේ මැදපෙරදිග කලාපය පෙර නොවූ විරූ මට්ටමේ යුධමය ගිනිජාලාවකින් වෙළී පවතී. විශේෂයෙන්ම 2026 පෙබරවාරි 28 වන දින ඉරාන ඉතිහාසයේ දරුණුතම කම්පනය වාර්තා කරමින්, එරට උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඊශ්‍රායල සහ අමෙරිකානු ඒකාබද්ධ ප්‍රහාර හමුවේ ජීවිතක්ෂයට පත් විය. මෙම දැවැන්ත “හිස ගසා දැමීමේ” ප්‍රහාරයත් සමඟ ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) නායකත්වය දැඩි අස්ථාවරත්වයකට ලක්ව ඇති අතර, එහි නව ප්‍රධානියා ලෙස පත් කර ඇත්තේ ‘මරණයේ සෙවණැල්ල’ නිරන්තරයෙන් සැරිසරන තනතුරක් භාර ගැනීමට නිර්භය වූ බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරාල් අහමඩ් වහිදි (Ahmad Vahidi) ය.

දැනටමත් දහසකට අධික පිරිසක් මියගොස් ඇති පූර්ණ පරිමාණ යුද්ධයක් මධ්‍යයේ, ඉරානයේ ඉරණම තීරණය කිරීමේ භාරදූර වගකීම කරට ගත් මෙම අද්භූත නායකයා Ahmad Vahidi යනු කවුද?

ලොව මාරාන්තිකම රැකියාව

අහමඩ් වහිදි භාරගෙන ඇත්තේ ලොව පවතින අවදානම් සහගතම සහ මාරාන්තිකම රැකියාවයි. ඔහුට පෙර මෙම තනතුර සහ මෙයට අනුබද්ධිත ඉහළ පෙළේ හමුදා තනතුරු දැරූ නායකයින්ට අත් වූ ඉරණම මගින් පෙනී යන්නේ ඉරාන හමුදා ධුරාවලියේ ඉහළම පුටුවක් යනු ඝාතක ඩ්‍රෝන යානයකට නිරන්තරයෙන් විවෘත වූ ඉලක්කයක් බවයි.

• කාසෙම් සුලෙයිමානි: 2020 දී අමෙරිකානු ප්‍රහාරයකින් ඝාතනය විය.
• හොසේන් සලාමි: 2025 ජුනි මාසයේ පැවති දින 12ක යුද්ධයේදී ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරයකින් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.
• මොහොමඩ් පක්පූර්: සලාමිගෙන් පසු පත් වූ ඔහු ද 2026 පෙබරවාරි 28 වන දින එල්ල වූ ඒකාබද්ධ ප්‍රහාර හමුවේ, උත්තරීතර නායකයා සමඟම ජීවිතක්ෂයට පත් විය.

මෙම කෙටි කාලය තුළ සිදුවූ නායකත්ව අනුප්‍රාප්තිය මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ ඉරාන හමුදාව අත්විඳින දැවැන්ත නායකත්ව හිස්තැනයි. වහිදි හමුවේ ඇති ප්‍රධානතම අභියෝගය වන්නේ මෙම මාරාන්තික ප්‍රහාර හමුවේ තවදුරටත් ජීවත්ව සිටිමින් හමුදාව මෙහෙයවීමයි.

2. රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු සහ සෙබළෙකුගේ සංකලනය

වහිදි යනු හුදෙක් සටන් බිමේ අත්දැකීම් ඇති හමුදා නිලධාරියෙකු පමණක් නොවේ. ඔහු IRGC බලකායේ ආරම්භක යුගයේ සිටම එහි ප්‍රබල භූමිකාවක් හෙබවූවෙකි. බොහෝ දෙනෙක් නොදන්නා කරුණක් වන්නේ, පසුකාලීනව ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිරූපයක් බවට පත් වූ කාසෙම් සුලෙයිමානිට පෙර, එනම් 1988 සිට 1997 දක්වා ප්‍රභූ ‘කුඩ්ස් බලකායේ’ (Quds Force) නායකත්වය දැරුවේ වහිදි බවයි.

ඔහු හිටපු ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයෙකු මෙන්ම හිටපු අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යවරයෙකු ලෙසද කටයුතු කළ දක්ෂ පරිපාලකයෙකි. මැදපෙරදිග කටයුතු පිළිබඳ විශේෂඥයෙකු වන අලි අල්ෆෝන් (Ali Alfoneh) වහිදිව හඳුන්වන්නේ “දක්ෂ නිලධාරියෙකු” (capable bureaucrat) ලෙසයි. යුද්ධය හමුවේ රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය බිඳ වැටෙමින් පවතින මොහොතක, හමුදා මෙහෙයුම් සහ සිවිල් පරිපාලනය යන දෙකම කළමනාකරණය කිරීමට ඔහු සතු මෙම ද්විත්ව අත්දැකීම ඉරානයට ඉතා තීරණාත්මක වනු ඇත.

අතීතයේ සැඟවුණු රහස් සහ මතභේදාත්මක භූමිකාව

අහමඩ් වහිදි යනු ජාත්‍යන්තරය හමුවේ බරපතල චෝදනාවලට ලක් වූ අයෙකි. 1994 දී ආර්ජන්ටිනාවේ බුවනෝස් අයර්ස් නුවර යුදෙව් ප්‍රජා මධ්‍යස්ථානයකට එල්ල වූ බෝම්බ ප්‍රහාරයට සම්බන්ධ බවට ඔහුට එරෙහිව ඉන්ටර්පෝල් (Interpol) රතු නිවේදනයක් පවා නිකුත් කර ඇත. එසේම 2022 වසරේ මහ්සා අමිනි විරෝධතා මර්දනය කිරීමට ඔහු දැක්වූ රෞද්‍ර දායකත්වය හේතුවෙන් අමෙරිකාව සහ යුරෝපා සංගමය ඔහුට සම්බාධක පනවා තිබේ.

ඔහුගේ ස්වභාවය පිළිබඳව ‘Amwaj’ පුවත් සේවයේ කර්තෘ මොහොමඩ් අලි ශබානි කළ ප්‍රකාශය ඔහුගේ පෞරුෂය මනාව විදහා දක්වයි..

“මෙම පුද්ගලයා අතිශය රෞද්‍ර අයෙක්. ඔහුට සාපේක්ෂව ඔහුගේ පූර්වගාමීන් වූ පක්පූර් සහ සලාමි හරියට පාසල් ගුරුවරුන් වැනිය.”

මෙම රෞද්‍ර ස්වභාවය නිසාම, බිඳ වැටෙමින් පවතින පාලන තන්ත්‍රයක් යකඩ හස්තයකින් පාලනය කිරීමට වඩාත්ම සුදුසු පුද්ගලයා ලෙස ඔහු තේරී පත්ව ඇත.

අමෙරිකාව සමඟ තිබූ අද්භූත සබඳතාව

වහිදි ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ දැඩි මතධාරියෙකු වුවද, ඔහු දැඩි ප්‍රායෝගිකවාදියෙකු (Pragmatic) බව ඉතිහාසය පෙන්වා දෙයි. 1980 දශකයේ අමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර රහසිගතව සිදුවූ ‘අයිරාන්-කොන්ට්‍රා’ (Iran-Contra) ආයුධ ගනුදෙනුවේදී ඔහු ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළේය.

අලි අල්ෆෝන් පෙන්වා දෙන පරිදි, එම රහසිගත සාකච්ඡා හරහා වහිදි තමන්ගේ වර්තමාන සතුරන් වන අමෙරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය ක්‍රියා කරන ආකාරය පිළිබඳව “සමීප සහ පෞද්ගලික අවබෝධයක්” ලබා ගත්තේය. සතුරාගේ උපායමාර්ග පිළිබඳව මෙතරම් ගැඹුරු වැටහීමක් ඇති වෙනත් නායකයෙකු වර්තමාන ඉරාන හමුදාව තුළ නොමැති වීම ඔහුට ඇති විශාලතම වාසියයි.

විමධ්‍යගත හමුදාවක් සහ සාමූහික නායකත්වය

ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) නිර්මාණය කර ඇත්තේ නායකත්වය විනාශ වුවද (Decapitation) සංවිධානය බිඳ නොවැටෙන අයුරිනි. වත්මන් තත්ත්වය තුළ ඉරාන හමුදා ඒකක බොහොමයක් ස්වාධීනව ක්‍රියා කරන විමධ්‍යගත මට්ටමකට පත්ව ඇත.

වහිදි හුදෙකලා නායකයෙකු ලෙස නොව, IRGC ප්‍රවීණයන්ගෙන් සැදුම්ලත් “සාමූහික නායකත්වයක්” (Collective Leadership) හරහා මෙම විසිරී පවතින ඒකක සම්බන්ධීකරණය කිරීමට උත්සාහ කරනු ඇත. ඔහුගේ ප්‍රධානතම රාජකාරිය වන්නේ මධ්‍යම පාලනය අහිමි වී ගියද, රටේ විවිධ ප්‍රදේශවල පවතින ස්වාධීන හමුදා කණ්ඩායම් එක් අරමුණක් කරා මෙහෙයවීමයි.

අහමඩ් වහිදි ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ නායකත්වයට පත්වන්නේ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ පැවැත්මම අතිශය තීරණාත්මක අඩියකට වැටී ඇති මොහොතකය. උත්තරීතර නායකයාගේ මරණය සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ හමුදා නිලධාරීන්ගේ අහිමි වීම හමුවේ, ඉරානය බලාපොරොත්තු තබා ඇත්තේ අතීතයේ සිටම දැඩි තීරණ ගන්නා, උපායශීලී මෙන්ම රෞද්‍ර නායකයෙකු ලෙස ප්‍රකට වහිදි කෙරෙහි ය.ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය නිර්මාණය කර ඇත්තේ මෙවැනි මාරාන්තික මොහොතකට මුහුණ දීම සඳහාය. එහෙත්, මෙතරම් ප්‍රබල සහ දරුණු ප්‍රහාර හමුවේ, අහමඩ් වහිදිගේ නායකත්වයට ඉරානය බේරාගත හැකි වේවිද? මුළු මහත් මැදපෙරදිග කලාපයේම අනාගතය රැඳී පවතින්නේ එම ප්‍රශ්නයට ලැබෙන පිළිතුර මතය.