රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 07, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

ChatGPT හි ආගමනයත් සමඟ OpenAI ආයතනය ලොව පුරා අතිශය ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ අතර, එය වර්තමානය වන විට ඩොලර් බිලියන 730 ක දැවැන්ත වටිනාකමකින් (Valuation) යුත් සමාගමක් බවට පත්ව ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම දීප්තිමත් මතුපිටට යටින් බරපතල මූල්‍ය අගාධයක් නිර්මාණය වෙමින් පවතින බව මූල්‍ය දත්ත විමර්ශනය කිරීමේදී පැහැදිලි වේ. තවමත් ලාභදායී ව්‍යාපාරික ආකෘතියක් (Profitable business model) ගොඩනගා ගැනීමට අපොහොසත් වී ඇති OpenAI, දිනෙන් දින ඉහළ යන ණය බර සහ ආයෝජකයින්ගේ ඉවසීම පරීක්ෂා කරන මට්ටමකට පත්ව ඇති බවක් පෙනෙන්නට තිබේ.

Nvidia හි තීරණාත්මක අනතුරු ඇඟවීම

AI ක්ෂේත්‍රයේ යටිතල පහසුකම් සපයන ප්‍රධානතම සමාගම වන Nvidia, OpenAI වෙත සිදුකරන තම අසීමිත සහයෝගය සීමා කරමින් සිටින බවට ලකුණු පහළ කර ඇත. මෑතකදී Nvidia හි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී Jensen Huang ප්‍රකාශ කළේ තම සමාගම තවත් ඩොලර් බිලියන 30 ක් OpenAI වෙත ආයෝජනය කිරීමට සූදානම් වුවද, එය අවසාන වතාව විය හැකි බවයි.

“Might be the last time” (මෙය අවසාන වතාව විය හැකියි) – Jensen Huang

මෙම ඩොලර් බිලියන 30 ක ආයෝජනය Nvidia හි වාර්ෂික ආදායමෙන් අටෙන් එකක් (1/8) තරම් විශාල වන අතර, එය සමාගමට සැලකිය යුතු මූල්‍ය අවදානමකි. මීට අමතරව, කලින් සැලසුම් කර තිබූ ඩොලර් බිලියන 100 ක දැවැන්ත යටිතල පහසුකම් ආයෝජනය දැන් සිදු නොවන බව (Not in the cards) Huang පැහැදිලිවම පවසා ඇත. මෙයින් පෙනී යන්නේ, OpenAI ආයතනය ප්‍රසිද්ධ කොටස් වෙළඳපොළට (IPO) පිවිසෙන තෙක් තවදුරටත් මෙවැනි අවදානම් සහගත ආයෝජන සිදු කිරීමට Nvidia සූදානම් නැති බවයි.

ලොව වටිනාම සමාගම පවා තම ආයෝජන සීමා කිරීම මඟින් ගම්‍ය වන්නේ, AI තාක්ෂණයේ මූල්‍යමය ප්‍රතිලාභ (ROI) පිළිබඳව ආයෝජකයින් තුළ පවතින “ඉවසීමේ සීමාව” අවසන් වෙමින් පවතින බවයි.

ආදායම සහ වියදම අතර ඇති අහසට උස පරතරය

OpenAI හි මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය පිළිබඳව ඇති ප්‍රධානතම ගැටලුව වන්නේ එහි වියදම් දරාගත නොහැකි ලෙස ඉහළ යාමයි. මූල්‍ය විශ්ලේෂක George Noble පෙන්වා දෙන පරිදි, 2030 වන විට සිය පැවැත්ම තහවුරු කර ගැනීමට නම් OpenAI ආයතනය වසරකට ඩොලර් බිලියන 200 ක වාර්ෂික ආදායමක් උපයා ගත යුතුය. මෙය වර්තමාන මට්ටමට වඩා 15 ගුණයක අතිවිශාල වර්ධනයකි.

නමුත් වියදම් පැත්ත මීටත් වඩා භයානකය. HSBC බැංකුව පුරෝකථනය කරන්නේ 2033 වන විට OpenAI හි පරිගණක බල (Compute power) පිරිවැය ඩොලර් ට්‍රිලියන 1.4 ක් දක්වා ඉහළ යනු ඇති බවයි. OpenAI ආයතනය පවසන්නේ මෙම වියදම 2030 වන විට බිලියන 600 ක් වනු ඇති බව වුවද, දත්ත මධ්‍යස්ථාන (Data centers) සඳහා පමණක් ඩොලර් බිලියන 620 ක කුලියක් ගෙවීමට ඔවුන්ට සිදුවනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.

මිලියන 900 ක පරිශීලක පිරිසක් සිටියද, ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් නොමිලේ සේවාව ලබාගන්නන් වීම නිසා, මෙම වියදම් පියවා ගැනීමට තරම් ශක්තිමත් ආදායම් මාර්ගයක් තවමත් නිර්මාණය වී නොමැත.

“Circular Deals” – මූල්‍යමය මායාව සහ Dot-com බුබුල

වර්තමාන AI වෙළඳපොළ තුළ දැකිය හැකි වඩාත්ම භයානක ප්‍රවණතාව වන්නේ ‘චක්‍රීය ගනුදෙනු’ (Circular deals) හරහා කෘතිමව ආදායම පෙන්වීමයි (Revenue Inflation). මෙහිදී සිදුවන්නේ ප්‍රධාන සමාගම් කිහිපයක් එකිනෙකාට මුදල් ලබා දෙමින්, එම මුදල්වලින්ම තම සේවාවන් මිලදී ගැනීමයි.

• Microsoft: OpenAI වෙත ඩොලර් බිලියන 13.75 ක ආයෝජනයක් සිදු කළ අතර, පසුව OpenAI සමාගම Microsoft හි Azure සේවාවන් මිලදී ගැනීමට ඩොලර් ಬිලියන 250 ක දැවැන්ත කොන්ත්‍රාත්තුවක් අත්සන් කළේය.
• Oracle: OpenAI සමඟ ඩොලර් බිලියන 300 ක දැවැන්ත දත්ත මධ්‍යස්ථාන ගනුදෙනුවක් සිදු කර ඇත.
• Nvidia: OpenAI වෙත ආයෝජනය කරන අතර, එම මුදලින්ම OpenAI විසින් Nvidia චිප්ස් මිලදී ගනු ලබයි.

ආර්ථික විද්‍යාඥ Aleksandar Tomic පවසන පරිදි, මෙය 90 දශකයේ අගභාගයේ ඇති වූ ‘dot-com’ බුබුලට බොහෝ සෙයින් සමාන වේ. එහිදීද සැබෑ ලෝකයේ ලාභයක් නොමැතිව, හුදෙක් ආයෝජන හුවමාරුව මඟින් සමාගම්වල වටිනාකම කෘතිමව ඉහළ නැංවීය.

මෙම ක්‍රියාවලිය මඟින් වෙළඳපොළ තුළ “සැබෑ වර්ධනයක්” වෙනුවට මූල්‍යමය මායාවක් නිර්මාණය කර ඇති අතර, මෙය ඕනෑම මොහොතක පිපිරීමට සූදානම් බුබුලක ලක්ෂණයකි.

නීතිමය අර්බුද සහ සන්නාම වටිනාකම බිඳවැටීම

OpenAI මුහුණ දී සිටින අර්බුද තාක්ෂණයට හෝ මූල්‍යයට පමණක් සීමා නොවේ. සමාගමේ සදාචාරාත්මක වගකීම පිළිබඳව දරුණු ප්‍රශ්න මතු වී ඇත.

• ප්‍රකාශන හිමිකම්: නිව්යෝර්ක් හි ගොනු කර ඇති නඩු මඟින් කියවෙන්නේ ChatGPT විසින් ලේඛකයින්ගේ බුද්ධිමය දේපළ අයිතීන් ක්‍රමානුකූලව උල්ලංඝනය කරන බවයි.
• සන්නාම හානිය: කොලරාඩෝ හි පුද්ගලයෙකුගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් ChatGPT හට “සියදිවි නසාගැනීමේ උපදේශකයෙකු” (Suicide coach) ලෙස ක්‍රියා කළ බවට චෝදනා එල්ල වී තිබේ.

විශ්ලේෂක දැක්ම: මූල්‍ය විශ්ලේෂකයෙකුගේ ඇසින් බලන විට, මෙවැනි නීතිමය ප්‍රශ්න හුදෙක් නඩු සඳහා වැයවන පිරිවැයක් පමණක් නොව, ආයෝජකයින් සහ පාරිභෝගිකයින් සමාගම කෙරෙහි තබන විශ්වාසය (Brand Equity) සහමුලින්ම බිඳ දමන ‘පද්ධතිමය අවදානමක්’ (Systemic Risk) වේ.

ඩිස්නි (Disney) සමඟ ඇති උපායමාර්ගික අත්හදා බැලීම

පසුගිය දෙසැම්බර් මාසයේදී ඩිස්නි සමාගම OpenAI වෙත ඩොලර් බිලියන 1 ක ආයෝජනයක් සිදු කළේය. මෙය හුදෙක් තාක්ෂණික සබඳතාවක් නොව, ‘Sora’ වීඩියෝ මෙවලම හරහා ඩිස්නි සතු චරිත සහ බුද්ධිමය දේපළ (IP) ආරක්ෂා කරගනිමින් ඒවා නවීන තාක්ෂණයට මුසු කිරීමේ උපායමාර්ගික අත්හදා බැලීමකි.

OpenAI ආයතනය හුදෙක් පර්යේෂණාගාරයක (Subsidized research lab) සිට විනෝදාස්වාද ක්ෂේත්‍රයේ ව්‍යාපාරික දැවැන්තයෙකු දක්වා පරිවර්තනය වීමට උත්සාහ කරන්නේ මෙමඟිනි.

මෙම පියවර OpenAI හට නව ආදායම් මාර්ගයක් සලසා දිය හැකි වුවද, එය තවමත් පවතින්නේ පර්යේෂණාත්මක මට්ටමකය. ඩිස්නි වැනි දැවැන්තයින් පවා තම IP අයිතීන් පිළිබඳව දැඩි කොන්දේසි පනවා ඇති බැවින්, මෙයින් ලැබෙන සැබෑ මූල්‍ය ලාභය තවමත් අවිනිශ්චිතය.

OpenAI ආයතනය මේ වන විට ඩොලර් බිලියන 100 ක පමණ අතිවිශාල ණය බරකින් මිරිකී සිටී. Sebastian Mallaby වැනි ප්‍රවීණ විශ්ලේෂකයින් අනාවැකි පළ කරන්නේ, වත්මන් වියදම් රටාව අනුව තවත් මාස 18 ක් ඇතුළත OpenAI හි සියලු මුදල් සංචිත අවසන් වීමට ඉඩ ඇති බවයි.

Microsoft සහ Nvidia වැනි සමාගම්වලට තම ව්‍යාපාර විවිධාංගීකරණය කර ඇති බැවින් OpenAI අසාර්ථක වුවද පැවැත්මේ ගැටලුවක් නැත. උදාහරණයක් ලෙස, Microsoft හි Azure වර්ධනය මන්දගාමී වී ඇති අතර එහි ප්‍රාග්ධන වියදම් (CapEx) 66% කින් ඉහළ ගොස් ඇත. OpenAI හි අසාර්ථකත්වය ඔවුන්ට ව්‍යාපාරික පසුබෑමක් වුවද, එය ඔවුන්ගේ අවසානය නොවේ. නමුත් මුළු මහත් AI ක්ෂේත්‍රයේම ගාමක බලවේගය OpenAI වන බැවින්, එහි බිඳවැටීම සමස්ත තාක්ෂණික වෙළඳපොළටම දරුණු බලපෑමක් එල්ල කරනු ඇත.