පුවත අසන්න
පුවත නරඹන්න
ඕවින්දි විෂ්මිකා
මාර්තු 18, කොළඹ (LNW): ශ්රී ලංකාවේ සංචාරක කර්මාන්තය නැවත නැඟී සිටීම බොහෝවිට ආර්ථික ජයග්රහණයක් ලෙස ඉදිරිපත් කළත් එම පැහැදිලි ප්රතිරූපයට යට වුන තවත් බරපතළ ගැටලුවක් ඉදිරියට නිර්මාණය වෙමින් පවතී. ඒ සංචාරකයන්ගේ පුරප්පාඩුව නම් නොව සංචාරක වීසා යටතේ පැමිණෙන විදේශිකයන් විසින් නීති උල්ලංඝනය කරමින් ව්යාපාර පවත්වාගෙන යාම සහ ඒවා පැහැදිලිව පෙනෙන පරිදි සමෘද්ධිමත් වීමට ඉඩ සලසන බලධාරින්ගේ පැහැදිලි අසාර්ථකත්වය වේ.
සංචාරක වීසා යටතේ ඕනෑම ආකාරයක රැකියාවක් හෝ ව්යාපාරික කටයුත්තක් තහනම් කරන පැහැදිලි ආගමන නීති තිබියදීත් නිසි අවසරයකින් තොරව බුටික් නිවාඩු නිකේතන සහ සුවතා මධ්යස්ථානවල සිට අවිධිමත් ආගන්තුක සත්කාර සේවා දක්වා දිවයින පුරා ව්යාපාර ක්රියාත්මක කරන විදේශීය ජාතිකයින්ගේ සංඛ්යාව වැඩිවෙමින් පවතින බව වාර්තා වේ.
ප්රායෝගිකව නොසලකා හරින ලද නීතියක්
ශ්රී ලංකාවේ සංචාරක වීසා නීති අනුව ව්යාපාර, රැකියා, වෙළඳාම හෝ ස්වයං රැකියාව සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් වේ. එය භාවිතා කළ යුත්තේ සංචාර, පවුල් හමුවීම් හෝ කෙටි වෛද්ය ප්රතිකාර සඳහා පමණි.
එහෙත් එය බලාත්මක කිරීමේදී නීතිය දැඩි අස්ථාවර ස්වභාවයක් ගනියි.විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළ තීරයේ ප්රධාන සංචාරක මධ්යස්ථානවල විදේශයන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ආයතන වැඩි වැඩියෙන් දක්නට ලැබේ. මෙම ව්යාපාර බොහොමයක් බදුකරණය, ලියාපදිංචි කිරීම සහ නියාමන අධීක්ෂණය මඟ හරිමින් මාර්ගගතව සේවාවන් ප්රවර්ධනය කරන අතර ජාත්යන්තර ගනුදෙනුකරුවන් ආකර්ෂණය කරයි සහ ආදායම් මාර්ග ජනනය කරයි.
නීතිමය මාර්ගය සහ අඳුරු ආර්ථිකය
ඇත්ත වශයෙන්ම විදේශිකයන්ට ශ්රී ලංකාවේ ව්යාපාර ආරම්භ කිරීම සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් නොවේ.නමුත් විදේශ ආයෝජන සඳහා අවසර ලබා දෙන්නේ හුදෙක් සමාගම් ලියාපදිංචිය, ආයෝජන මණ්ඩලයේ (BOI) අනුමැතිය සහ අවම ප්රාග්ධන අවශ්යතා ඇතුළත් විධිමත් මාර්ග හරහා පමණි.
ක්ෂේත්රයට අනුව විදේශීය ආයෝජකයන්ට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 250,000 සිට ඩොලර් මිලියන 3කට වඩා වැඩි මුදල් ආයෝජනය කිරීමට සිදු විය හැකි අතර විශේෂයෙන්ම සිල්ලර ව්යාපාර වැනි ක්ෂේත්ර සඳහා දැඩි නීති අදාළ වේ. සමහර ක්ෂේත්රවල විදේශීය හිමිකාරීත්වය සීමා කර ඇති අතර තවත් ක්ෂේත්ර කිහිපයක් සම්පූර්ණයෙන්ම විදේශිකයන්ට සීමා කර ඇත.
නීතිගරු ආයෝජකයන්ට සමාගම eROC පද්ධතිය හරහා ලියාපදිංචි කිරීම, මහජන දැන්වීම් ප්රකාශයට පත් කිරීම සහ අදාළ සහතික ලබා ගැනීම වැනි පරිපාලන ක්රියාමාර්ග ගණනාවක් අනුගමනය කිරීමට සිදු වේ.
එයට ප්රතිවිරුද්ධව සංචාරක වීසා යටතේ ක්රියාත්මක වන අය මෙම සියලු ක්රමවේද මඟ හරිමින් “අඳුරු ආර්ථිකයක්” (shadow economy) නිර්මාණය කරමින් නීති පිළිපදින දේශීය ව්යාපාරිකයන්ට අසාධාරණ තරඟයක් ඇති කරයි.
“Healing Resort” සිද්ධිය
සමාජ මාධ්ය තුළ විශාල අවධානයක් දිනාගත් සිද්ධියක් වන්නේ TikTok හි සිටින විදේශීය පුද්ගලයින් විසින් පවත්වාගෙන යන ආයුර්වේද සුව කිරීමේ මධ්යස්ථානයක් ලෙස හංවඩු ගසා ඇති සුවතා නිවාඩු නිකේතනයකි.
සංචාරක වීසා යටතේ ක්රියාත්මක වන ඔවුන් ගෝලීය ප්රේක්ෂකයින් වෙත තම සේවාවන් ප්රවර්ධනය කිරීම සඳහා TikTok වැනි වේදිකා භාවිතා කර ඇත.
විචාරකයින් තර්ක කරන්නේ ඔවුන්ගේ ක්රියාකාරකම් බහුවිධ ගැටළු මතු කරන බවයි. එනම්
•නිසි බලපත්ර නොමැතිව වාණිජ මෙහෙයුමක් පවත්වාගෙන යාම
•ආයුර්වේද මූලධර්මවලට පටහැනි ප්රමිතිගත ප්රතිකාර ප්රචාරණය කිරීම
•කිසිදු අනුමැතියකින් තොරව පොල් ගස් කැපීම ඇතුළුව ඉඩම් වෙනස් කිරීම වේ.
එම එල්ල වන චෝදනා වලට ප්රතිචාර දක්වමින් ක්රියාකරුවන් පවසා ඇත්තේ දේශීය සේවකයින්ට රැකියා අවස්ථා ලබා දී ඇති බවයි. බොහෝ දෙනා පවසන පරිදි එය හුදෙක් පුළුල් ආර්ථික හා නීතිමය උල්ලංඝනයන් නොසලකා හරින සාධාරණීකරණයක් සහ ඇග ගලවා ගැනීමට භාවිතා කළ තවත් එක් උපක්රමයකි.
බලාත්මක කිරීම-පවතින නමුත් දුර්වලයි
නිසැකයෙන්ම බලධාරීන් හෝ බලාත්මක කිරීමේ නීති රෙගුලාසි සම්පූර්ණයෙන්ම අක්රිය වී නොමැත. 2025 දී වීසා උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් විදේශිකයන් දුසිම් ගනනක් අත්අඩංගුවට ගත් අතර සමහරක් පිටුවහල් කරන සිදු කරන ලදී. 2026 දී නීති විරෝධී ව්යාපාරික ක්රියාකාරකම් සඳහා ප්රසිද්ධ ස්ථාන ඉලක්ක කර ගනිමින් පොලිසිය සහ ශ්රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරිය සම්බන්ධ ඒකාබද්ධ මෙහෙයුම් තීව්ර විය.
කෙසේ වෙතත් මෙම ක්රියාමාර්ග කාලීන සහ අංගසම්පූර්ණ ඒවා නම් නොවේ.
පරිපාලන ප්රමාදයන් ඇතුළුව අභ්යන්තර අකාර්යක්ෂමතාවන් අඛණ්ඩ බලාත්මක කිරීමේ උත්සාහයන් දුර්වල කර ඇති බව වාර්තාවලින් පෙනී යයි. තවද සංචාරක ආදායම අහිමිවීම පිළිබඳ නිලධාරීන් සතු බිය බොහෝ විට දැඩි නීතිමය ක්රියාමාර්ග ගැනීම දුර්වල කර ඇත. ඇතැම් ක්රියාකරුවන් සඳහා හිමි වනවායි සැක පලකරන දේශපාලන ආරක්ෂාව පිළිබඳ චෝදනා තත්වය තවදුරටත් එය සංකීර්ණ කරයි.
බිම් මට්ටමේ ඉහළ යන ආතතීන්
මෙම ගැටළුව තවදුරටත් ආර්ථිකමය නොවේ.
අහංගම සහ ආරුගම් බොක්ක වැනි ප්රදේශවල දේශීය පුද්ගලයින් හා විදේශීය සංචාරකයින් අතර ගැටලු උත්සන්න වී ඇති බව වාර්තා වේ. ප්රචණ්ඩත්වය, දේශීය නීති නොසලකා හැරීම සහ බලධාරීන් සමඟ ගැටුම් සමාජ මාධ්යවල පුළුල් ලෙස සාකච්ඡා කර ඇත.
සමහර නිරීක්ෂකයින් අනතුරු අඟවන්නේ මෙම රටාවන් ගැඹුරු අසමතුලිතතාවයක් පිළිබිඹු කරන බවයි. එනම් එහිදී විදේශීය සංචාරකයින් නීතියට ඉහළින් ක්රියාත්මක වන බව පෙනෙන්නට ඇති අතර එය දේශීය ප්රජාවන් අතර අමනාපයට හේතු වේ.
දෙබිඩි ප්රතිපත්ති සහ මහජන කලකිරීම
මෙම ගැටලුකාරි තත්වය හමුවේ නිර්මාණය වී ඇති අසමාන සැලකීම පිළිබඳ කනස්සල්ල ව්යාපාරික මෙහෙයුම්වලින් ඔබ්බට විහිදේ.
මන්දයත් දළදා මාලිගාව වැනි සංස්කෘතික වශයෙන් වැදගත් ස්ථානවල බලධාරීන් පුරවැසියන්ට දැඩි ලෙස නීති ක්රියාත්මක කරන අතර විදේශිකයන්ට වැඩි ලිහිල් බවක් ලබා දෙන දෙබිඩි ප්රතිපත්ති අනුගමනය කරන බවට ප්රදේශවාසීන් චෝදනා කර ඇත.
එවැනි සිදුවීම් බලාත්මක කිරීමේ ආයතන සංචාරකයින් කෙරෙහි ගෞරවනීය ආකල්පයක් පෙන්වන අතරම දේශීය ජනතාව කෙරෙහි දැඩි ලෙස කටයුතු කරන බවට විවේචන ඇති කර තිබේ.එහි ප්රතිඵලයක් වන්නේ මහජන විශ්වාසය අඩපණ වීමයි.
ප්රශ්නයට ලක්වන පද්ධතියක්
සංචාරක අංශය තුළ පවා නිසැකයෙන්ම නොගැලපීම් පවතී. දේශීය ව්යාපාර විසින් සිදු කරන ලද වෙනස්කම් පිළිබඳ වූ වාර්තාවන් එනම් සංජානනීය ජාතිකත්වය මත පදනම් වූ මිල වෙනස්කම් වැනි වාර්තා කර්මාන්තය තුළම පුළුල් පාලනය සහ සදාචාරාත්මක අභියෝග ඉස්මතු කරයි.
මෙම සියලු සිදුවීම් එකට සලකා බැලූ විට, මෙය පද්ධතිමය ගැටලුවක් බව පැහැදිලි වේ.
ශ්රී ලංකාවට නීති හිඟයක් නොමැත. වීසා, විදේශ ආයෝජන සහ පරිසර ආරක්ෂාව පිළිබඳ පැහැදිලි නීතිමය රාමුවක් පවතී. නමුත් ඒවා ක්රියාත්මක කිරීමේ අඛණ්ඩභාවය සහ කැමැත්ත පිළිබඳ ගැටළුවක් පවතී.
සංචාරක ව්යාපාරය අඛණ්ඩව යථා තත්ත්වයට පත්වන විට රට තීරණාත්මක ගැටලුවකට මුහුණ දෙයි.එනම් රෙගුලාසි ඒකාකාරව ක්රියාත්මක කිරීම හෝ නීතියෙන් ඔබ්බට ක්රියාත්මක වන සමාන්තර ආර්ථිකයක් සාමාන්යකරණය කිරීමේ අවදානම වේ.
බොහෝ නිරීක්ෂකයින් සඳහා ප්රශ්නය නොසලකා හැරීම දුෂ්කර වෙමින් පවතී. නීතිය සෑම කෙනෙකුටම එකසේ ක්රියාත්මක කරන්නේද, නැත්නම් නීති නොමැති වෙළඳපොළක් බවට රට පත් වෙයිද?
අවසානයේ ජනතාව අසන්නේ එකම ප්රශ්නයකි:
බලධාරීන්ට ක්රියා කිරීමට නොහැකිද – නැතහොත් සරලව අකමැතිද?
