රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 27, කොළඹ LNW :
2022 දරුණු ආර්ථික කඩා වැටීමෙන් පසු 2024 වසරේදී අනුර දිසානායක ජනාධිපතිවරයා ප්රමුඛ වාම පාර්ශවික රජයක් බලයට පත්වීමෙන් අනතුරුව රට යම් ස්ථාවරත්වයකට පත්වෙමින් තිබුණි. එහෙත්, 2026 පෙබරවාරි 28 දින ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක්ව ඉරානයට එරෙහිව දියත් කළ ප්රහාරයත් සමඟ ශ්රී ලංකාව නැවතත් බරපතල බලශක්ති අර්බුදයකට මැදි වී තිබේ.
සල්ලි තිබුණත් නැව් නැති අමුතුම අර්බුදය …
2022 වසරේදී ශ්රී ලංකාව මුහුණ දුන් අර්බුදය සහ වර්තමාන තත්ත්වය අතර මූලික වෙනසක් පවතී. එවකට ගෝඨාභය රාජපක්ෂ පාලන සමයේදී රට මුහුණ දුන්නේ විදේශ විනිමය හිඟකම නිසා ඉන්ධන මිලදී ගැනීමට නොහැකි වීමේ ‘අභ්යන්තර’ මූල්ය අර්බුදයකටයි. එවකට තෙල් නැව් දිවයින වටා තිබුණද, ඒවා නිදහස් කර ගැනීමට රජය සතුව ඩොලර් තිබුණේ නැත.
නමුත් 2026 වන විට තත්ත්වය හාත්පසින්ම වෙනස්ය. වර්තමානයේ රජය සතුව විදේශ සංචිත පැවතියද, යුධමය වාතාවරණය හේතුවෙන් සැපයුම් මාර්ග අවහිර වීම නිසා නැව් පැමිණීම නතර වී තිබේ.
“2022 දී තෙල් නැව් රට වටේ තිබුණා, ඒත් රජයට සල්ලි තිබුණේ නැහැ… දැන් රජයට සල්ලි තිබුණත් නැව් එන්නේ නැහැ.”
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය සහ භූ-දේශපාලනික බලපෑම
වර්තමාන අර්බුදයේ කේන්ද්රස්ථානය වන්නේ ලෝකයේ තෙල් සහ ගෑස් ප්රමාණයෙන් 20%ක් ප්රවාහනය කෙරෙන උපායමාර්ගික ‘හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය’ (Strait of Hormuz) ඉරානය විසින් වසා දැමීමයි. ශ්රී ලංකාව සිය බලශක්ති අවශ්යතාවයෙන් 60%ක්ම ආනයනය කරන අතර, ඉන් බහුතරයක් පැමිණෙන්නේ මෙම මුහුදු මාර්ගය හරහාය. ශ්රී ලංකාව සතු ඉන්ධන ගබඩා කිරීමේ ධාරිතාව උපරිම වශයෙන් මාසයක පරිභෝජනයට පමණක් සීමා වීම නිසා, මෙම සැපයුම් මාර්ග අවහිර වීමත් සමඟ රට තුළ ඉන්ධන සලාක ක්රමයක් (Fuel Rationing) ක්රියාත්මක කිරීමට රජයට සිදු විය.
ඉන්ධන පරිභෝජනය පාලනය කිරීම සඳහා 2022 වසරේදී හඳුන්වා දුන් QR කේත ක්රමය රජය විසින් නැවතත් බලාත්මක කර ඇත. ඒ යටතේ විවිධ වාහන කාණ්ඩ සඳහා හිමිවන සතිපතා ඉන්ධන ප්රමාණයන් පහත වගුවේ දැක්වේ:
| වාහන වර්ගය | සතිපතා ඉන්ධන ප්රමාණය (ලීටර්) |
| යතුරුපැදි | 8 |
| ත්රිරෝද රථ | 20 |
| මෝටර් රථ | 25 |
| බස් රථ (ඩීසල්) | 100 |
| ලොරි (ඩීසල්) | 200 |
මිල ඉහළ ගියත් රජය දරන පාඩුව
යුද්ධය ආරම්භ වීමත් සමඟ මෙරට ඉන්ධන මිල 33%කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇති අතර, බස් ගාස්තුද 12%කට වඩා වැඩි ප්රමාණයකින් ඉහළ දමා ඇත. කැබිනට් ප්රකාශක නලින්ද ජයතිස්ස මහතා පවසන පරිදි, ලෝක වෙළඳපොළේ මිල ඉහළ යාමට සාපේක්ෂව දේශීය මිල ඉහළ දමා නොමැත. මේ හේතුවෙන් රජය මසකට ඩොලර් මිලියන 63ක පාඩුවක් දරමින් ඉන්ධන සහනාධාර ලබා දෙයි. මෙවැනි විශාල පාඩුවක් රජය දරන්නේ ඉන්ධන මිල අධික ලෙස ඉහළ දැමුවහොත් කර්මාන්ත ශාලා අඩපණ වී ආර්ථිකය සම්පූර්ණයෙන්ම කඩා වැටීමට ඉඩ ඇති බැවිනි.
ප්රවාහන ඉන්ධන වලට අමතරව ගෘහස්ථ ගෑස් සැපයුමද දැඩි තර්ජනයකට ලක්ව ඇත. ලිට්රෝ ගෑස් සමාගම සතුව පවතින්නේ මෙට්රික් ටොන් 8,000ක ගබඩා ධාරිතාවක් පමණක් වුවද, මෙරට මාසික පරිභෝජනය මෙට්රික් ටොන් 33,000කි. යුද්ධයත් සමඟ ගෑස් මිල 8%කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, සැපයුම අඩාල වීම නිසා ජනතාව තුළ ඇති වී තිබෙන භීතිය (Panic buying) හේතුවෙන් වෙළඳපොළේ හිඟයක් මතු වී තිබේ. ගෑස් අලෙවිකරුවෙකු වන මොහොමඩ් සහීර් පවසන්නේ තමාට පෙර ලැබුණු සිලින්ඩර 50 වෙනුවට දැන් ලැබෙන්නේ සිලින්ඩර 35ක් පමණක් බවයි.
ආහාර සුරක්ෂිතතාවයට එල්ල වන තර්ජනය
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වැසී යාම ඉන්ධන වලට පමණක් නොව, කෘෂිකර්මාන්තයටද සෘජුව බලපායි. චීනයෙන් ආනයනය කරන පොහොර නිෂ්පාදනයට අවශ්ය මූලික අමුද්රව්යයක් වන ‘සල්ෆර්’ (Sulphur) මැදපෙරදිගින් ලැබිය යුතු වුවත්, සැපයුම් මාර්ග ඇහිරීම නිසා යූරියා (Urea) පොහොර නිෂ්පාදනයට බාධා පැමිණ ඇත. ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් පුරෝකථනය කරන පරිදි, මෙම තත්ත්වය හමුවේ ශ්රී ලංකාවේ ආහාර මිල ගණන් 15%කින් පමණ ඉහළ යා හැකි අතර එය ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ දරුණු ආහාර හිඟයක පෙරනිමිත්තක් විය හැකිය.
අර්බුදයට විසඳුම් සහ රුසියානු සබඳතා
පවතින තත්ත්වයෙන් මිදීම සඳහා රජය විකල්ප මාර්ග කිහිපයක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත:
- රුසියාවේ සහාය: රුසියාවෙන් සහන මිලට ඉන්ධන ලබා ගැනීමට රජය සාකච්ඡා පවත්වන අතර, රුසියානු නියෝජ්ය බලශක්ති අමාත්ය රෝමන් මාර්ෂවින් (Roman Marshavin) මේ සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා කිරීමට මෙරටට පැමිණියේය. ඉන්දීය පිරිපහදු මගින් රුසියානු තෙල් පිරිපහදු කර ලබා ගැනීමට ඇති හැකියාව මෙහිදී අවධාරණය කෙරිණි.
- ඉරානයේ යෝජනාව සහ උත්ප්රාසය: ඉරානය විසින් ශ්රී ලංකාවට ඉන්ධන ලබා දීමට කැමැත්ත පළ කළද, එම ඉන්ධන ප්රවාහනය කිරීමට ශ්රී ලංකාව සතුව නැව් නොමැති වීම නිසා එම අවස්ථාව මග හැරී ගොස් ඇති බව අමාත්ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතා අනාවරණය කළේය.
- ඉන්ධන පිරිමැසීම: ඉන්ධන පරිභෝජනය අවම කිරීම සඳහා රජයේ කාර්යාල සහ පාසල් සඳහා ‘බදාදා නිවාඩු’ (No-work-on-Wednesday) ප්රතිපත්තියක් හඳුන්වා දී ඇත.
- ගබඩා ධාරිතාව: ත්රිකුණාමලයේ තෙල් ටැංකි ප්රතිසංස්කරණය කිරීමට අමතරව, තවත් සතියක කාලයකට ප්රමාණවත් ඉන්ධන ගබඩා කළ හැකි නව පද්ධති 8ක් කඩිනමින් ඉදිකිරීමට රජය සැලසුම් කර ඇත.
2022 වසරේ අර්බුදය අපගේ අභ්යන්තර ආර්ථික කළමනාකරණයේ දෝෂයක් වුවද, 2026 වර්තමාන තත්ත්වය අපට පසක් කර දෙන්නේ ශ්රී ලංකාව වැනි රටවල් මෙවැනි ගෝලීය අර්බුද හමුවේ කෙතරම් සංවේදී සහ අනාරක්ෂිතද (Geopolitical vulnerability) යන්නයි. විදේශ සංචිත පැවති පමණින් බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව තහවුරු නොවන බවත්, ප්රමාණවත් ගබඩා පහසුකම් සහ විවිධාංගීකරණය වූ සැපයුම් මාර්ග තිබීම අත්යවශ්ය බවත් මෙම අර්බුදය අපට උගන්වන ප්රධාන පාඩමයි.
