රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 29, කොළඹ LNW :
ලෝකයේ ප්රමුඛ පෙළේ විලාසිතාගාරවල රාක්ක මත ඇති ඇඳුම් පැළඳුම්වල වෙනස්වීම්, මෙරට ආර්ථිකයේ ස්පන්දනයට සෘජුවම බලපාන ආකාරය පිළිබඳව අප අවධානය යොමු කළ යුතුය. 2026 පෙබරවාරි මාසය ශ්රී ලංකාවේ ප්රමුඛතම අපනයන ක්ෂේත්රය වන ඇඟලුම් කර්මාන්තයට “දරුණු පසුබෑමක්” රැගෙන විත් ඇති අතර, මෙය සාමාන්ය උච්චාවචනයකට වඩා ජාතියේ ආර්ථික ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව මැන බලන “පීඩන පරීක්ෂණයක්” (Stress Test) ලෙස හැඳින්විය හැකිය.
යුරෝපයේ ඉල්ලුම 20% කින් පහත වැටීම
ඒකාබද්ධ ඇඟලුම් සංගම් සංසදය (JAAF) විසින් නිකුත් කරන ලද නවතම දත්ත වලට අනුව, පෙබරවාරි මාසයේ සමස්ත අපනයන ආදායම පසුගිය වසරට සාපේක්ෂව 11% කින් පමණ පහත වැටී ඇත. මෙහිදී වඩාත්ම කනගාටුදායක තත්ත්වය වන්නේ අපගේ ප්රධානතම වෙළඳපොළක් වන යුරෝපා සංගමය වෙත කෙරෙන අපනයන ප්රමාණය 20% කට ආසන්න ප්රමාණයකින් ශීඝ්ර ලෙස හැකිලී යාමයි. මීට අමතරව, 2026 වසරේ පළමු මාස දෙක සඳහා වන සමුච්චිත (Cumulative) අපනයන ආදායම ද 7% කට ආසන්න ප්රමාණයකින් පහත වැටී ඇති අතර, මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ මෙම ක්ෂේත්රය දිගුකාලීන ඉල්ලුම හැකිලීමක (Sustained demand compression) අවධියකට පිවිස ඇති බවයි.
යුරෝපයේ පවතින ආර්ථික අවිනිශ්චිතතාවය සහ පාරිභෝගික වියදම් සීමා වීම අපේ දේශීය නිෂ්පාදකයින්ගේ ආදායමට සෘජුවම බලපාන අතර එය මෙරට නිෂ්පාදන ඒකකවල පැවැත්මට දැඩි තර්ජනයක් එල්ල කරයි.
2026 පෙබරවාරි මාසයේදී ශ්රී ලංකාවේ ඇඟලුම් අපනයන ආදායම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 361.2 ක් දක්වා පහත වැටී ඇත.
අප පමණක් නොව, බංග්ලාදේශයද එකම බෝට්ටුවේ: ගෝලීය වෙළඳපොළේ සැබෑ තත්ත්වය
මෙම පසුබෑම ශ්රී ලංකාවට පමණක් සීමා වූවක් නොවන බව වටහා ගැනීම වැදගත්ය. සංඛ්යාලේඛන පෙන්වා දෙන්නේ බංග්ලාදේශය වැනි අපගේ ප්රධාන තරඟකරුවන් පවා යුරෝපයට සිදුකරන අපනයනවල ශ්රී ලංකාවටත් වඩා දරුණු පසුබෑමකට මුහුණ දී ඇති බවයි. මෙයින් ගම්ය වන්නේ මෙය කිසියම් එක් රටක අසාර්ථකත්වයකට වඩා ගෝලීය ඇඟලුම් ඉල්ලුමේ සිදුවෙමින් පවතින පුළුල් වෙනස් වීමක් බවයි.
කර්මාන්ත විශ්ලේෂකයින් මෙම තත්ත්වය දකින්නේ ගෝලීය වෙළඳපොළේ සිදුවන “සංශෝධනයක්” ලෙසයි:
“මෙය කිසියම් එක් රටක තරඟකාරිත්වය අහිමි වීමකට වඩා, ගෝලීය ඇඟලුම් ඉල්ලුමේ සිදුවන පුළුල් නිවැරදි කිරීමක් (Wider correction) ලෙස හඳුනාගත හැකිය.”
පිරිවැය සහ ප්රවාහන ගැටලු
බාහිර වෙළඳපොළ සාධක එසේ වුවද, ශ්රී ලංකාව සතු අභ්යන්තර ව්යුහාත්මක දුර්වලතා දැන් වඩාත් තීරණාත්මක ලෙස ඉස්මතු වෙමින් පවතී. අධික මෙහෙයුම් පිරිවැය (Operating costs), සැපයුම් දාමයේ (Logistics) පවතින අකාර්යක්ෂමතාව සහ නිෂ්පාදනය සඳහා ගතවන වැඩි සම්පාදන කාලය (Lead times) ශ්රී ලංකාව ගෝලීය වෙළඳපොළේ දැඩි අවාසිදායක තත්ත්වයකට පත් කර ඇත.
වර්තමාන "ගැනුම්කරුවන්ගේ වෙළඳපොළ" (Buyer's market) තුළ, ගැනුම්කරුවන් සිය ලාභ අන්තරයන් (Margins) දැඩි ලෙස සීමා කරන අතර ඉතා වේගවත් සහ අඩු පිරිවැය සහිත සැපයුම්කරුවන් වෙත නැඹුරු වෙති. එවැනි පසුබිමක, ශ්රී ලංකාව වැනි ඉහළ පිරිවැයක් සහිත නිෂ්පාදකයින් ගෝලීය සැපයුම් දාමයෙන් ඉවත් වීමේ (Eroding position) දැඩි අවදානමකට ලක්ව සිටී.
හෙට දවස ජය ගන්නේ කෙසේද?
අපනයන ක්ෂේත්රයේ ප්රවීණයන් සහ පාර්ශවකරුවන් අවධාරණය කරන්නේ පවතින වෙළඳපොළ කොටස රැක ගැනීමට සහ නැවත ප්රකෘතිමත් වීමට නම් පහත සඳහන් ප්රතිසංස්කරණ හදිසි ප්රමුඛතා ලෙස ක්රියාත්මක කළ යුතු බවයි:
- ප්රවාහන සහ සැපයුම් සේවා (Logistics) වැඩිදියුණු කිරීම: භාණ්ඩ ප්රවාහනයේ පවතින ප්රමාදයන් අවම කර කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම.
- නිෂ්පාදන පිරිවැය අඩු කිරීම: මෙහෙයුම් පිරිවැය පාලනය කරමින් ගෝලීය වෙළඳපොළේ තරඟකාරී මිල ගණන් ලබා දීමට හැකි වීම.
- වෙළඳ පහසුකම් සැලසීම (Trade Facilitation): අපනයන ක්රියාවලියේ පවතින නීතිමය සහ පරිපාලනමය බාධාවන් ඉවත් කිරීම.
ගෝලීය ඉල්ලුම අඩුවීම මෙම කඩාවැටීමට ක්ෂණික හේතුව වුවද, එයින් මිදීමේ ස්ථිර විසඳුම පවතින්නේ දේශීය ව්යුහාත්මක ප්රතිසංස්කරණ (Structural reforms) මතය. ලෝක වෙළඳපොළ යථා තත්ත්වයට පත්වන තෙක් බලා සිටිනවා වෙනුවට, අපගේ අභ්යන්තර දුර්වලතා නිවැරදි කරගැනීම අත්යවශ්ය වේ.
