වෙනිසියුලාව කඳුලු ගඟක: නොසිතූ මොහොතක ආ ප්‍රබල භූමිකම්පාවෙන් දැඩි හානි

රෂිකා හෙන්නායක ජුනි 25, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):

2026 ජුනි 24 වැනිදා වෙනිසියුලා වැසියන්ට නිවාඩු දිනයක් වූයේ එදින ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ලැබීමට මඟ පෑදූ 1821 වසරේ ඓතිහාසික ‘කරබෝබෝ යුද්ධයේ’ (Battle of Carabobo) ජයග්‍රහණය සැමරෙන රජයේ නිවාඩු දිනයක් වූ බැවිනි.

එරට පුරා උත්සව සිරියක් පැවතිණි. එහෙත්, නිමේෂයකින් ඒ සියල්ල මරණ බියට හැරවුණි. රික්ටර් පරිමාණයේ ඒකක 7.2 ක සහ 7.5 ක ප්‍රබලත්වයෙන් යුත් භූමිකම්පා ද්විත්වයක් තත්පර කිහිපයක් ඇතුළත වැනිසියුලානු භූමිය දෙදරුම් කරවමින් සියල්ලම මොහොතින් වෙනස් කළේය.

මෙම ස්වභාවික විපතේ වඩාත්ම බිහිසුණු ලක්ෂණය වූයේ එකිනෙකට ඉතා ආසන්නව සිදුවූ භූ කම්පන ද්විත්වයයි. පළමු කම්පනය රික්ටර් පරිමාණයේ 7.2 ක ප්‍රබලත්වයෙන් සැන් ෆෙලිප් (San Felipe) අසල මොරොන් (Moron) ප්‍රදේශයෙන් වාර්තා වූ අතර, එයින් වැනිසියුලාව තිගැස්සී ගොස් තත්පර 39ක් ගත වන්නටත් පෙර යුමාරේ (Yumare) ප්‍රදේශය කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් රික්ටර් පරිමාණයේ 7.5 ක ප්‍රබලත්වයෙන් යුත් දෙවන කම්පනය එල්ල විය.

මෙම භූමිකම්පා කිලෝමීටර් 22ක (සැතපුම් 14ක) ඉතා නොගැඹුරු මට්ටමක සිදුවීමයි. නොගැඹුරු භූමිකම්පා මතුපිට පෘෂ්ඨයට එල්ල කරන බලපෑම සහ හානිය අතිමහත්ය. පළමු කම්පනයෙන් දුර්වල වන ගොඩනැගිලි සහ යටිතල පහසුකම් දෙවන ප්‍රබල කම්පනය හමුවේ සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටීම මෙම ‘පිට පිට’ සිදුවන ද්විත්ව පහරේ ස්වභාවයයි. මෙම අත්දැකීම කොතරම් බිහිසුණුද යන්න වැනිසියුලානු වැසියෙකු වූ කොරෝ මාර්ටිනස්ගේ ප්‍රකාශයෙන් පැහැදිලි වේ:

“මම මීට පෙර කවදාවත් මෙවැනි දෙයකට මුහුණ දී නැත. නිවසේ තිබූ බඳුන් සහ ශීතකරණ පවා පෙරළී ගියා.”

භූමිකම්පාව සිදුවූ අවස්ථාවේ නිදහස් දින සැමරුම් නිවාඩුව හේතුවෙන් බොහෝ පිරිසක් නිවෙස්වල රැඳී සිටියහ. අගනුවර වන කැරකස් හි ජනයා මරණ බියෙන් යුතුව ගොඩනැගිලිවල තරප්පු පෙළවල් දිගේ පහළට දිව ගිය බව වාර්තා වේ. මෙම තත්ත්වය මරණ සංඛ්‍යාව ඉහළ යාමට එක් හේතුවක් විය හැකි බව විශ්ලේෂණය කළ හැකිය. මීට අමතරව, කැරිබියන් කලාපයේ පුවර්ටෝ රිකෝ සහ වර්ජින් දූපත් වෙත කෙටි කාලීන සුනාමි අනතුරු ඇඟවීමක් ද නිකුත් වූ අතර, එය මෙම ව්‍යසනය කලාපීය සාගරික අර්බුදයක් දක්වා වර්ධනය වීමේ අවදානමක් පෙන්නුම් කළේය.

ප්‍රධාන වශයෙන් බලපෑමට ලක්වූ ප්‍රාන්ත:

ටෘජිලෝ (Trujillo) කරබෝබෝ (Carabobo) මිරැන්ඩා (Miranda) ලා ගුවයිරා (La Guaira)

චකාඕ (Chacao) ප්‍රදේශයේ නගරාධිපතිවරයා දැනටමත් තහවුරු කර ඇත්තේ ජීවිත හානි රැසක් සිදුව ඇති බවයි.

කැරකස් අගනුවර ව්‍යාපාරික කේන්ද්‍රස්ථානයක් වන අල්ටමිරා (Altamira) ප්‍රදේශය මෙම කම්පනයෙන් දැඩි ලෙස හානි වී ඇත. එහි පිහිටි තට්ටු 22ක දැවැන්ත ගොඩනැගිල්ලක් සම්පූර්ණයෙන්ම කඩා වැටී ඇති අතර, සුන්බුන් අතර සිරවී සිටින පිරිස් බේරා ගැනීමට සහන සේවකයන් පන්දම් ආලෝකයෙන් දැඩි වෙහෙසක් දරයි.

යටිතල පහසුකම් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, මයිකටියා (Maiquetia) හි පිහිටි සයිමන් බොලිවර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට දැඩි හානි සිදුවීම හේතුවෙන් එය වසා දැමීමට වැඩබලන ජනාධිපතිනි ඩෙල්සි රොඩ්රිගස් නියෝග කළාය. ලා ගුවයිරා ප්‍රදේශයේ මාර්ග මැදින් විශාල පිපිරීම් හටගෙන ඇති අතර, මෙය සහන සේවා කටයුතුවලට දැඩි බාධාවක් වී ඇත. අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍ය ඩියොස්ඩාඩෝ කැබෙල්ලෝ රජයේ රූපවාහිනිය ඔස්සේ පවසා සිටියේ:

“අල්ටමිරා ප්‍රදේශය අතිශය බියජනක තත්ත්වයකට මුහුණ දී සිටී. අපගේ සියලුම සහන සේවා කණ්ඩායම් මේ වන විට ක්‍රියාත්මක කර තිබෙනවා.”

මරණ සංඛ්‍යාව 100,000 දක්වා ඉහළ යා හැකිද?

ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණ ආයතනය (USGS) විසින් නිකුත් කරන ලද ඇස්තමේන්තු ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවම කම්පනයට පත් කර ඇත. ඔවුන්ගේ දත්තයන්ට අනුව, මෙම භූමිකම්පා ද්විත්වය හේතුවෙන් සිදුවිය හැකි මරණ සංඛ්‍යාව 10,000 සිට 100,000 දක්වා අතිවිශාල පරාසයක පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

මෙවැනි විශාල පරාසයක ඇස්තමේන්තුවක් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පෙනී යන්නේ, වැනිසියුලාවේ පවතින සන්නිවේදන පද්ධති සහ ක්ෂණික තොරතුරු ලබා ගැනීමේ හැකියාව මේ වන විටත් සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටී ඇති බවයි. නොගැඹුරු මට්ටමක සිදුවූ භූමිකම්පා ද්විත්වය සහ යටිතල පහසුකම්වල දුර්වලතා හේතුවෙන් මරණ සංඛ්‍යාව තවදුරටත් ඉහළ යාමේ දැඩි අවදානමක් පවතී.

වැනිසියුලාව දැනටමත් මුහුණ දී සිටින දේශපාලන සහ ආර්ථික අර්බුදය මෙම ආපදා තත්ත්වය හමුවේ තවත් උග්‍ර වී ඇත. වැඩබලන ජනාධිපතිනිය විසින් හදිසි නීතිය ප්‍රකාශයට පත් කළද, විපක්ෂ නායක එඩ්මන්ඩු ගොන්සාලෙස් පෙන්වා දෙන්නේ රජයේ වසර ගණනාවක නොසලකා හැරීම් හේතුවෙන් එරට සෞඛ්‍ය පද්ධතිය සහ ගලවා ගැනීමේ කණ්ඩායම් සතු පහසුකම් “පරිපාලනමය වශයෙන් ඇද වැටී (In ruins)” ඇති බවයි.

මෙම “අර්බුදය තුළ අර්බුදයක්” පවතින පසුබිමක, මෙක්සිකෝව සහ කොලොම්බියාව වැනි අසල්වැසි රටවල් සිය සහයෝගීතාව පළ කරමින් තාක්ෂණික සහ මෙහෙයුම් ආධාර ලබා දීමට ඉදිරිපත් වී ඇත. මෙය තනිව විසඳාගත නොහැකි ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ මානුෂීය මෙහෙයුමක අවශ්‍යතාවය මතු කරයි.

වැනිසියුලාව මේ වන විට පසුවන්නේ සිය ඉතිහාසයේ දරුණුතම සහ අභියෝගාත්මක කාල පරිච්ඡේදයකය. භෞතික සම්පත් යළි ගොඩනැගිය හැකි වුවද, අහිමි වූ දහස් සංඛ්‍යාත මිනිස් ජීවිත වෙනුවෙන් කළ හැකි කිසිවක් නැත.