රෂිකා හෙන්නායක ජූනි 26, කොළඹ LNW :
නිවාඩු සමය එළඹෙත්ම අප සැවොම මහත් උනන්දුවෙන් ගමන් මලු ඇසිරීමට පටන් ගනිමු. එහෙත්, අප එදිනෙදා භාවිතා කරන ඉතාමත් සාමාන්‍ය උපකරණයක් ගුවන් යානයකට මාරක තර්ජනයක් විය හැකි බව ඔබ දන්නවාද? ගුවන් සේවා ක්ෂේත්‍රයේ තාක්ෂණික දත්ත වලට අනුව, අද වන විට සාමාන්‍ය මගියෙකු සතුව ජංගම දුරකථන, ලැප්ටොප්, පවර් බෑන්ක් (Power banks) සහ ස්මාර්ට් ඔරලෝසු (Smart watches) ඇතුළුව ලිතියම් බැටරි සහිත උපකරණ අවම වශයෙන් 4ක් වත් පවතී. මෙම 'නිහඬ' බැටරි, ගුවන් ගමනකදී ඔබ නොසිතන තරම් බරපතල ආරක්ෂක අවදානමක් ඇති කිරීමට සමත්ය.
එක්සත් රාජධානියේ සිවිල් ගුවන් සේවා අධිකාරිය (UK CAA) විසින් ලිතියම් බැටරි දැනට ගුවන් යානා සඳහා ඇති විශාලතම ආරක්ෂක තර්ජනය ලෙස නිල වශයෙන් නම් කර ඇත. මෙම බැටරි කුඩා ඉඩක අතිවිශාල ශක්තියක් ගබඩා කරන අතර, ඒවායේ ඇතිවන තාක්ෂණික දෝෂයක් හෝ අධික රත් වීමක් (Thermal Runaway) නිසා ඉතා වේගයෙන් පැතිර යන, නිවා දැමීමට අතිශය අපහසු ගින්නක් හටගත හැකිය.
"ලිතියම් බැටරි වල අතිවිශාල ශක්තියක් අඩංගු වන අතර, යම් වැරදීමක් සිදු වූ විට නිවා දැමීමට අපහසු ඉතා 'දරුණු' (Ferocious) ගින්නක් ඇති විය හැකිය. මෙම නිෂ්පාදන ඔබේ ගබඩා අංශයේ (Hold) බෑගයක තිබියදී යම් අනතුරක් සිදුවුවහොත්, ඒවා වෙත ප්‍රවේශ වීමට කිසිදු හැකියාවක් නොමැත." - Giuseppe Capanna, Electrical Safety First පුණ්‍යායතනයේ නිෂ්පාදන ආරක්ෂාව පිළිබඳ ඉංජිනේරු.
එක්සත් රාජධානියේ සිවිල් ගුවන් සේවා අධිකාරියේ (UK CAA) නවතම දත්ත පෙන්වා දෙන්නේ ලිතියම් බැටරි ආශ්‍රිත අනතුරු වාර්තා වීම ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යන බවයි. 2024 වසරේදී ගබඩා අංශයට යොමු කරන ලද මලු තුළ ලිතියම් බැටරි තිබී හමු වූ අවස්ථා 316ක් වාර්තා වූ අතර, 2025 වසරේදී එම සංඛ්‍යාව 643 දක්වා දෙගුණයකින් පමණ වැඩි වී තිබේ.
එසේම, බැටරි රත් වීම් හෝ ක්‍රියා විරහිත වීම් පිළිබඳ වාර්තා සංඛ්‍යාව ද 123 සිට 206 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. වර්තමානය වන විට සෑම සතියකම ලිතියම් බැටරි ආශ්‍රිත අවදානම් සහගත සිදුවීම් අවම වශයෙන් දෙකක් පමණ වාර්තා වන බව දත්ත මගින් තහවුරු වේ.
ගුවන් යානයක මගීන් ගමන් කරන කුටීරය (Cabin) තුළ මෙවැනි බැටරියක් ගිනි ගත්තහොත්, පුහුණු කාර්ය මණ්ඩලයට එය වහාම හඳුනාගෙන අවශ්‍ය පියවර ගැනීමට හැකියාව පවතී. උදාහරණයක් ලෙස, මෑතකදී Air China ගුවන් යානයක මගීන් අසුන් ගන්නා ප්‍රදේශයේ ඉහළ රාක්කයක (Overhead compartment) බැටරියක් ගිනි ගත් අවස්ථාවකදී, එය පාලනය කිරීමට කාර්ය මණ්ඩලයට හැකි විය.
නමුත් මෙම අනතුර ගුවන් යානයේ පහළ පිහිටි ගබඩා අංශය (Hold) තුළ සිදු වුවහොත්, ගින්න නිවා දැමීමට කාර්ය මණ්ඩලයට කිසිදු ප්‍රවේශයක් නොමැති බැවින් එය මුළු ගුවන් යානයටම මාරක අනතුරක් ගෙන දෙයි. පසුගිය මාසයේදී EasyJet ගුවන් යානයක් රෝමය වෙත හදිසියේ හරවා යැවීමට සිදු වූයේ ද මගියෙකු විසින් තම පවර් බෑන්ක් එක ගබඩා අංශයට (Hold) යොමු කරන ගමන් මල්ලේ තබා තිබීම හේතුවෙනි.
තත්ත්වයෙන් බාල නිෂ්පාදනවල ඇති අවදානම
බොහෝ ලිතියම් බැටරි ආරක්ෂිත වුවද, වැඩිම අවදානමක් පවතින්නේ තෙවන පාර්ශවීය අලෙවිකරුවන්ගෙන් මිලදී ගන්නා තත්ත්වයෙන් බාල (Substandard) බැටරි සහ පවර් බෑන්ක් සම්බන්ධයෙනි. නිසි ප්‍රමිතියකට හෝ පරීක්ෂාවකට ලක් නොකළ මෙවැනි නිෂ්පාදන අනතුරුවලට ලක්වීමේ ප්‍රවණතාව ඉතා වැඩිය. එබැවින්, ඔබගේ නිවාඩු ගමන සඳහා සැමවිටම ආරක්ෂිත බව සහතික කරන ලද, ප්‍රමිතියෙන් උසස් නිෂ්පාදන පමණක් රැගෙන යාමට වගබලා ගන්න.
ඔබ අනිවාර්යයෙන්ම පිළිපැදිය යුතු ආරක්ෂක නීති
ගුවන් ගමනේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් ගුවන් සේවා බලධාරීන් පනවා ඇති මෙම නීති අනිවාර්යයෙන්ම පිළිපදින්න:
banks, vapes සහ ජංගම දුරකථන කිසිවිටෙකත් යට තට්ටුවේ ගබඩා කරන ගමන් මලු (Hold luggage) තුළ නොදැමිය යුතුය. ඒවා සෑම විටම ඔබ අසල (Cabin) තබා ගත යුතුය.
එක් මගියෙකුට ගුවන් යානය තුළට රැගෙන යා හැක්කේ Power banks දෙකක් පමණි.
ගුවන් යානය තුළ ගමන් කරන අතරතුර කිසිම හේතුවක් මත Power banks ආරෝපණය (Charge) නොකළ යුතුය.
ඔබේ ලැප්ටොප් පරිගණකය ගබඩා අංශයට (Hold) යොමු කරන්නේ නම්, එය ‘Sleep mode’ එකේ නොතබා සම්පූර්ණයෙන්ම ක්‍රියා විරහිත (Turn off) කර ඇති බවට සහතික වන්න.
Airlines UK හි ප්‍රධානී Tim Alderslade පවසන පරිදි, ගුවන් නියමුවන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය ඕනෑම හදිසි අවස්ථාවකට මුහුණ දීමට පුහුණු වී සිටියද, හොඳම ප්‍රතිඵලය වන්නේ අනතුරක් වීමට පෙර එය වළක්වා ගැනීමයි. එම වළක්වා ගැනීම ආරම්භ වන්නේ ඔබ ඔබේ ගමන් මලු අසුරන අවස්ථාවේ සිටය. ඔබේ මීළඟ ගුවන් ගමන සඳහා ගමන් මලු අසුරද්දී, ඔබත් නොදැනුවත්වම මාරක අනතුරක් මල්ලේ දමාගෙන තිබේදැයි මොහොතක් සිතා බලන්න. ඔබේ කුඩා දැනුවත්භාවය මුළු ගුවන් යානයකම සිටින සිය ගණනක් මගීන්ගේ ජීවිත ආරක්ෂා කරනු ඇත.
