රෂිකා හෙන්නායක ජූලි 08, කොළඹ LNW :
මුළු මහත් මනුෂ්‍ය සංහතියම එකම මොහොතක, එකම හිරු රැසකින් නැහැවී යන අසිරිමත් අවස්ථාවක් ගැන මොහොතකට සිතන්න. පෘථිවියේ වෙසෙන බිලියන 8.2 ක් වන සමස්ත ජනගහනයෙන් අතිවිශාල බහුතරයකට එකම තත්පරයකදී හිරු එළිය දැකීමට ලැබීම අපේ පෘථිවියේ පිහිටීම සහ ජනගහන ව්‍යාප්තිය අනුව සිදුවන සැබෑ විද්‍යාත්මක සංසිද්ධියකි.
විද්‍යාත්මක දත්තයන්ට අනුව, 2026 ජූලි 8 වනදා ග්‍රිනිච් මධ්‍ය වේලාවෙන් (GMT) පෙ.ව. 11:10 ට පමණ මෙම විශ්මයජනක අවස්ථාව උදාවීමට නියමිතය.
ජූලි 8 වනදා නියමිත වේලාවට ලෝක ජනගහනයෙන් 99%ක්ම එකවර හිරු එළිය හෝ සන්ධ්‍යා ආලෝකය (twilight) අත්විඳිති. පෘථිවියේ වැඩිම ජනගහනයක් වෙසෙන උතුරු ඇමරිකාව, දකුණු ඇමරිකාව, යුරෝපය, අප්‍රිකාව සහ ආසියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ මෙහිදී සූර්යයාට මුහුණ ලා පිහිටීම මෙයට හේතුවයි.
“පෘථිවියේ වැඩිම ජනගහනයක් සහිත ප්‍රදේශ සියල්ලම එකවර හිරු එළිය යටතේ පවතින අතර, රාත්‍රී කාලය අත්විඳින්නේ ලෝකයෙන් ඉතා කුඩා කොටසක් පමණි.”
මෙම සංසිද්ධිය උපරිම මට්ටමින් පවතින්නේ විනාඩියක් වැනි ඉතා කෙටි කාලයක් පමණක් වුවද, එය මුළු මහත් මනුෂ්‍ය සංහතියම ආලෝකයෙන් යා කරන මොහොතකි.
මෙම 99% ක පිරිසටම එකම ආකාරයේ තද හිරු එළියක් ලැබෙන්නේ නැත. සූර්යයා ක්ෂිතිජයට (Horizon) සාපේක්ෂව පිහිටන කෝණික මට්ටම අනුව ලැබෙන ආලෝකයේ ප්‍රමාණය විවිධ වේ. විද්‍යාත්මකව එය මෙසේ වර්ග කළ හැකිය.
පූර්ණ හිරු එළිය (Full daylight): ලොව පුරා බිලියන 6.9 ක ජනතාවක් (83%) සෘජු හිරු එළිය ලබති.
සීවිල් සන්ධ්‍යා ආලෝකය (Civil Twilight): මිලියන 581 ක පිරිසක් (7%) මෙය අත්විඳිති. මෙහිදී සූර්යයා ක්ෂිතිජයෙන් අංශක 0 සිට 6 දක්වා පහළින් පිහිටන අතර, කෘතිම ආලෝකයකින් තොරව එළිමහන් කටයුතු කිරීමට තරම් අහස දීප්තිමත්ය.
නොටිකල් සන්ධ්‍යා ආලෝකය (Nautical Twilight): මිලියන 498 ක පිරිසක් (6%) මෙයට අයත් වේ. මෙහිදී සූර්යයා ක්ෂිතිජයෙන් අංශක 6 සිට 12 දක්වා පහළින් පිහිටන අතර, අහස තරමක් අඳුරු වුවද ක්ෂිතිජය දර්ශනය වේ.
ඇස්ට්‍රොනොමිකල් සන්ධ්‍යා ආලෝකය (Astronomical Twilight): මිලියන 249 ක පිරිසක් (3%) මෙය අත්විඳිති. මෙහිදී සූර්යයා ක්ෂිතිජයෙන් අංශක 12 සිට 18 දක්වා පහළින් පිහිටන බැවින්, අහසේ ඉතිරිව ඇත්තේ ඉතා සියුම් ආලෝකයක් පමණි.
සාමාන්‍යයෙන් උතුරු අර්ධගෝලයේ දිගම දිනය සනිටුහන් වන්නේ ජූනි මාසයේ සිදුවන සූර්ය නිවෘත්තියේදීය (June Solstice). එහෙත්, වැඩිම පිරිසකට හිරු එළිය ලැබෙන්නේ ජූලි 8 වැනිදාය. ජූනි මස අවසානයෙන් පසු සූර්යයා ක්‍රමයෙන් දකුණු දෙසට ගමන් කිරීම මෙයට ප්‍රධාන හේතුවයි.
මෙම ගමන නිසා උතුරේ ජනගහනය අඩු ප්‍රදේශවලට ලැබෙන ආලෝකය සුළු වශයෙන් අඩු වුවද, ඉන්දුනීසියාව සහ පිලිපීනය වැනි අතිවිශාල ජනගහනයක් සහිත කලාප වෙත හිරු එළිය වැඩිපුර ලැබෙන්නට පටන් ගනී. මෙම කුඩා වෙනස හේතුවෙන් සූර්ය නිවෘත්තිය දිනට වඩා මිලියන 10 ක් වැඩි පිරිසක් ජූලි 8 වැනිදාට ආලෝකය ලබති.
මෙය වසරකට එක් දිනක් පමණක් සිදුවන අතිශය දුර්ලභ සිදුවීමක් ලෙස 2022 වසරේදී සමාජ මාධ්‍ය හරහා වැරදි මතයක් පැතිර ගියේය. කෙසේ වෙතත්, ‘Time and Date’ ආයතනයේ දත්ත තහවුරු කිරීම්වලට අනුව, මැයි 18 සිට ජූලි 17 දක්වා දින 60 ක පමණ කාලයක් දිනපතා මෙවැනි අවස්ථා උදාවන බව විද්‍යාත්මකව තහවුරු වී ඇත. ජූලි 8 යනු එම කාල පරාසය තුළ උපරිම අගයන් වාර්තා වන එක් දිනක් පමණි.
මුළු ලෝකයම ආලෝකය ලබන මෙම මොහොතේදී, පූර්ණ රාත්‍රිය අත්විඳින්නේ ලෝක ජනගහනයෙන් 1% ක පිරිසක් පමණි. එනම් මිලියන 83 ක පමණ ජනතාවකි. මෙම පිරිස ජර්මනිය වැනි විශාල රටක සමස්ත ජනගහනයට දළ වශයෙන් සමාන වේ. මොවුන් ජීවත් වන ප්‍රදේශ වන්නේ:
- ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය
- අග්නිදිග ආසියාවේ කොටස්
- ඇන්ටාක්ටිකාව
මෙම ප්‍රදේශවල සිටින අයට එම අවස්ථාවේදී සූර්යයා ක්ෂිතිජයෙන් අංශක 18 කට වඩා පහළින් පිහිටන බැවින් ඔවුන්ට එය පූර්ණ අඳුරු රාත්‍රියකි.
