රෂිකා හෙන්නායක ජූලි 11, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
කියුබාවේ විදුලි අර්බුදය
2026 ජූලි 9 වන දින කියුබාවේ හවානා අගනුවර අහස අඳුරු වලාකුළුවලින් බරව තිබුණේ වැස්සක පෙරනිමිත්තක් ලෙස නොව, මුළු දිවයිනම ගිලගන්නා මහා අඳුරක සංකේතයක් ලෙසිනි. එදින පස්වරු 4:30 ට පමණ මුළු මහත් කියුබාවම දෙවැනි වරටත් ජාතික මට්ටමේ විදුලි බිඳවැටීමකට ලක් විය. මෙය වසර ආරම්භයේ සිට සිදුවූ හතරවැනි මහා පරිමාණ විදුලි බිඳවැටීමයි. මෙම අර්බුදය හුදෙක් තාක්ෂණික දෝෂයක් නොව, ඇමරිකානු රජය විසින් පනවා ඇති ” තෙල් අවහිර කිරීමක් නිසා ඇති වූවකි.
කියුබාවේ බලශක්ති පද්ධතියේ ප්‍රධානතම ජීවනාලිය වූයේ වෙනිසියුලාවෙන් සහන මිලට ලැබුණු තෙල් සැපයුමයි. කෙසේ වෙතත්, 2026 ජනවාරි 3 වන දින ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් මෙහෙයවන ලද හමුදා ක්‍රියාන්විතයකින් වෙනිසියුලානු ජනාධිපති නිකොලස් මැඩියුරෝ පැහැරගෙන ගොස් නිව්යෝර්ක්හි සිරගත කිරීමත් සමඟ සියල්ල වෙනස් විය. මෙම දේශපාලන කුමන්ත්‍රණයේ ඍජු ප්‍රතිඵලය වූයේ කියුබාවට ලැබුණු තෙල් සහ මූල්‍ය ආධාර සම්පූර්ණයෙන්ම ඇනහිටීමයි. මෙය ආණ්ඩු වෙනසක් නොව, කියුබාව දණගැස්වීම සඳහා දියත් කළ මූලෝපායික බලශක්ති අවහිර කිරීමකි.
"වෙනිසියුලාව තවදුරටත් කියුබාවට තෙල් හෝ මුදල් නොඑවන බව ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කළ අතර, ඔහුගේ පරිපාලනය එතැන් සිට වෙනිසියුලානු තෙල් අපනයනය දැඩි ලෙස පාලනය කරමින් සිටියි."
2026 ජනවාරි 29 වන දින නිකුත් කරන ලද විධායක නියෝගයක් මගින් කියුබාව ඇමරිකාවට “අසාමාන්‍ය සහ අතිවිශේෂ තර්ජනයක්” ලෙස නම් කිරීමට ට්‍රම්ප් පියවර ගත්තේය. මෙහි ඇති බරපතලම කරුණ නම්, කියුබාවට ඉන්ධන සපයන ඕනෑම තෙවන පාර්ශවයකට හෝ රටකට එරෙහිව දැඩි තීරුබදු පනවන බවට ඇමරිකාව තර්ජනය කිරීමයි. මෙම “බාහිර සම්බාධක” (Extraterritorial sanctions) හේතුවෙන් මාර්තු මාසයේ පැමිණි එක් රුසියානු නෞකාවකට පසු, අද වනතුරු කියුබාවට ඉන්ධන රැගෙන ඒමට කිසිදු නෞකාවක් ඉදිරිපත් වී නැත. නූතන ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම වෙළඳ සම්බාධකයට මුහුණ දෙන කියුබාව, තම වෙරළට සැතපුම් 90ක් ඔබ්බෙන් සිටින ලොව බලවත්ම රාජ්‍යය හුදකලා කිරීමකට ගොදුරු වී සිටියි.
මානුෂීය අර්බුදය: අඳුරේ මියයන දරුවන්
විදුලිය සහ ඉන්ධන නොමැතිකම යනු හුදෙක් අඳුරේ සිටීම පමණක් නොව, එය මරණය සහ ජීවිතය අතර අරගලයකි. ප්‍රවාහන පද්ධතිය අඩාල වීම සහ රෝහල්වලට අවශ්‍ය විදුලිය නොමැති වීම නිසා කියුබානු ජනතාව අතිශය අවාසනාවන්ත තත්ත්වයකට මුහුණ දී සිටිති.
- ළදරු මරණ: ඉන්ධන සීමා කිරීම් ආරම්භ වූ 2026 වසරේ සිට මේ දක්වා කියුබාවේ ළදරු මරණ අනුපාතය දෙගුණයකින් ඉහළ ගොස් ඇත.
සෞඛ්‍ය පද්ධතියේ බිඳවැටීම:අත්‍යවශ්‍ය වෛද්‍ය උපකරණ සහ ඖෂධ හිඟය හේතුවෙන් රෝහල් තුළ ප්‍රතිකාර දීමට නොහැකි වීම නිසා දෛනිකව මිනිස් ජීවිත අහිමි වේ.- පොදු සේවා: විදුලිය විසන්ධි වීම නිසා ජල සැපයුම, සන්නිවේදනය සහ ආහාර ගබඩා කිරීමේ පහසුකම් සම්පූර්ණයෙන්ම අක්‍රිය වී ඇත.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කොමසාරිස් වොල්කර් ටර්ක් (Volker Turk) පවසන්නේ: "ඉන්ධන සීමා කිරීම් සහ සම්බාධක දැඩි කිරීම නිසා කියුබාවේ වඩාත් අවදානමට ලක්විය හැකි පිරිස් ඍජුවම පීඩාවට පත්ව සිටිති. වෛද්‍යවරුන්ට අත්‍යවශ්‍ය උපකරණ නොමැති වීම නිසා දරුවන් මිය යාම කිසිසේත්ම පිළිගත නොහැකිය."
කියුබාවේ විදුලි අර්බුදය නිර්මාණය වී ඇත්තේ කරුණු තුනක එකතුවකිනි: සෝවියට් යුගයේ (1960-1980) යල් පැන ගිය තාක්ෂණය, සම්බාධක නිසා අවශ්‍ය අමතර කොටස් ගෙන්වා ගැනීමට නොහැකි වීම සහ ඉන්ධන නොමැතිකමයි. කියුබාව තමන්ට අවශ්‍ය තෙල්වලින් 60% ක්ම ආනයනය කරන අතර, එම සැපයුම නතර වීමත් සමඟ මුළු පද්ධතියම ව්‍යුහාත්මක ලෙස බිඳ වැටී ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මෙම තත්ත්වය පිළිබඳ ඇමරිකානු පාර්ශවයට ඇත්තේ වෙනස්ම මතයකි. ඇමරිකානු රාජ්‍ය ලේකම් මාර්කෝ රූබියෝ පවසන්නේ මෙය කියුබානු රජයේ වැරදි කළමනාකරණය නිසා සිදු වූවක් බවයි. “අපි කියුබානු පාලනයට එරෙහිව කිසිදු දණ්ඩනීය ක්‍රියාවක් කර නැහැ,” යනුවෙන් ඔහු පවසන නමුත්, යථාර්ථය නම් සම්බාධක හරහා පද්ධතිය නඩත්තු කිරීමට ඇති අවස්ථා සියල්ල ඇහිරී තිබීමයි.
ෆොසිල ඉන්ධන අවහිර කිරීම හමුවේ කියුබාවට ඇති එකම විසඳුම පුනර්ජනනීය බලශක්තියයි. මෙම හදිසි සංක්‍රාන්තිය සඳහා කියුබාවට සහය වන්නේ ඇමරිකාවේ ප්‍රධාන ආර්ථික ප්‍රතිවාදියා වන චීනයයි. චීන සූර්ය බලශක්ති තාක්ෂණය ආනයනය කරමින් මෙම බලශක්ති යුද්ධයෙන් ජය ගැනීමට කියුබාව උත්සාහ කරයි.
- වර්තමාන තත්ත්වය: 2022 දත්ත අනුව කියුබාවේ මුළු බලශක්ති පරිභෝජනයෙන් පුනර්ජනනීය මූලාශ්‍රවල දායකත්වය 18% කි.
- ඉලක්කය: 2030 වන විට බලශක්ති අවශ්‍යතාවයෙන් 25% ක් පුනර්ජනනීය බලශක්තියෙන් සපුරා ගැනීමට ඔවුන් සැලසුම් කර ඇති අතර, වත්මන් ඉන්ධන අවහිර කිරීම නිසා මෙම ඉලක්කය කරා යන ගමන වේගවත් කිරීමට ඔවුන්ට සිදුවී ඇත.
කියුබාවේ අර්බුදය හුදෙක් විදුලිය විසන්ධි වීමක් පමණක් නොවේ; එය භූ-දේශපාලනික බල අරගලයක ගොදුරක් බවට පත් වූ ජාතියක ශෝකාන්තයකි. පද්ධති නඩත්තු කිරීමට අවශ්‍ය අමතර කොටස් පවා ගෙන්වා ගැනීමට ඉඩ නොදෙන සම්බාධක හමුවේ, තාක්ෂණික දියුණුවක් අපේක්ෂා කළ නොහැක.
