රෂිකා හෙන්නායක ජූලි 16, කොළඹ LNW :
නැවුම් එළවළු සහ පලතුරු අනුභව කිරීම සෞඛ්‍ය සම්පන්න ජීවන රටාවක මූලික අංගයකි. නමුත්, අප ඉතාමත් ගුණදායක යැයි සිතන සලාද පිඟාන තුළ පවා අන්වීක්ෂීය සතුරෙකු සැඟවී සිටිය හැකි බව ඔබ දන්නවාද? මේ වන විට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය පුරා ‘Cyclospora’ නම් පරපෝෂිතයා සීඝ්‍රයෙන් පැතිර යමින් පවතින අතර, එය මහජන සෞඛ්‍ය අංශවල දැඩි අවධානයට ලක්වී තිබේ.
මෙය සාමාන්‍ය වසංගතයකට වඩා හතර ගුණයක වේගයෙන් පැතිර යයි
රෝග පාලන හා වැළැක්වීමේ මධ්‍යස්ථානය (CDC) පවසන පරිදි, මෙවර Cyclospora වසංගතයේ ව්‍යාප්තිය අතිශය බරපතල මට්ටමක පවතී. මැයි මස 1 වනදා සිට මේ දක්වා ඇමරිකාව තුළ දේශීයව ආසාදනය වූ රෝගීන් (domestically acquired cases) 1,645 දෙනෙකු තහවුරු කර ඇති අතර, තවත් රෝගීන් 5,100 කට අධික සංඛ්‍යාවක් පිළිබඳ වාර්තා සමාලෝචනය කරමින් පවතී. මෙය පසුගිය වසරේ සමාන කාල සීමාවට සාපේක්ෂව හතර ගුණයක වැඩි වීමකි.
උණුසුම් කාලගුණය වැනි පාරිසරික තත්ත්වයන් මෙම පරපෝෂිතයාගේ පැවැත්මට සහ වර්ධනයට හිතකර ලෙස බලපාන බව නිරීක්ෂණය වී ඇත.
“පසුගිය වසරේ මෙම කාලය වන විට වාර්තා වූ රෝගීන් සංඛ්‍යාව මෙන් හතර ගුණයක වැඩි වීමක් ජාතික දත්ත මගින් පෙන්නුම් කරනවා,” යැයි CDC හි වැඩබලන පරපෝෂිත රෝග අංශයේ ප්‍රධානී Dianna Blau පවසයි.
වෙළඳපොළේ ඇති “කලින් සෝදා පිරිසිදු කරන ලද” (pre-washed) හෝ බෑග් කරන ලද සලාද මිශ්‍රණ වඩාත් ආරක්ෂිත යැයි බොහෝ දෙනා විශ්වාස කළද, එය සැමවිටම නිවැරදි නොවේ. Cyclospora පරපෝෂිතයා ජලයෙන් සේදීම මගින් පමණක් සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කිරීම අසීරු විය හැකිය.
විශේෂයෙන්ම ලෙටස් (lettuce), කොත්තමල්ලි, බේසිල්, බෙරි වර්ග සහ කොල්ස්ලෝ (coleslaw) වැනි අමුවෙන් පරිභෝජනය කරන ආහාර මගින් රෝගය ව්‍යාප්ත වීමේ වැඩි අවදානමක් පවතී. මේ වන විට ඇමරිකානු ආහාර හා ඖෂධ පරිපාලනය (FDA) මෙම ආහාර සැපයුම් ජාලයන් (supply chains) ඔස්සේ පරීක්ෂණ පවත්වමින් සිටින අතර, පූර්ව ආරක්ෂණ පියවරක් ලෙස Taco Bell වැනි ප්‍රධාන පෙළේ ආහාර සැපයුම් ආයතන කිහිපයක් තම මෙනු පත්වලින් ලෙටස්, කොත්තමල්ලි සහ ග්වාකමෝල් (guacamole) වැනි දෑ ඉවත් කිරීමට පවා කටයුතු කර ඇත.
අසාමාන්‍ය සම්ප්‍රේෂණය – මිනිසාගෙන් මිනිසාට සෘජුව පැතිරෙන්නේ නැත
බොහෝ ආහාර මගින් බෝවන රෝග මෙන් නොව, Cyclospora පරපෝෂිතයා ආසාදිත පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් අයෙකුට සෘජුවම බෝ නොවේ. මෙය මෙම පරපෝෂිතයා සතු අසාමාන්‍ය ලක්ෂණයකි. පරපෝෂිතයා මිනිස් ශරීරයෙන් පිට වූ පසු, තවත් අයෙකුට ආසාදනය විය හැකි මට්ටමට වර්ධනය වීමට (sporulation) පරිසරය තුළ දින කිහිපයක් හෝ සති කිහිපයක් ගත වේ.
මෙම “බලා සිටීමේ කාලය” (waiting period) හේතුවෙන් රෝගය පැතිරෙන නිශ්චිත මූලාශ්‍රය හෝ ගොවිපළ සොයා ගැනීම සෞඛ්‍ය නිලධාරීන්ට අතිශය දුෂ්කර අභියෝගයක් වී තිබේ.
රෝග විනිශ්චය සඳහා එක පරීක්ෂණයක් ප්‍රමාණවත් නොවීම
Cyclospora ආසාදනය හඳුනා ගැනීම ක්ෂුද්‍රජීව විද්‍යාත්මකව අභියෝගාත්මක කාර්යයකි. මෙම පරපෝෂිතයා මළපහ සාම්පල තුළ සෑම විටම හඳුනාගත හැකි ප්‍රමාණවලින් නොසිටින බැවින්, නිවැරදි විනිශ්චයකට එළඹීමට විවිධ දිනවල ලබාගත් සාම්පල කිහිපයක් පරීක්ෂා කිරීමට සිදු වේ. වර්තමානයේ මේ සඳහා ක්ෂුද්‍ර දර්ශක පරීක්ෂණවලට අමතරව PCR වැනි උසස් ජානමය පරීක්ෂණ ද භාවිතා වේ.
“රෝගයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වන්නේ නිතර ඇතිවන දියරමය අතීසාරයයි. මීට අමතරව ආහාර රුචිය නැති වීම, බර අඩු වීම, බඩ කැක්කුම, බඩ පිපීම, ගෑස් ගතිය, ඔක්කාරය සහ අධික තෙහෙට්ටුව වැනි රෝග ලක්ෂණ ද ඇති විය හැකිය.”
මිචිගන් ප්‍රාන්තයේ “අමුතු” ව්‍යාප්තිය
දත්ත වාර්තා පිරික්සීමේදී මිචිගන් ප්‍රාන්තයෙන් අනපේක්ෂිත ලෙස වැඩි රෝගීන් සංඛ්‍යාවක් (501-900 අතර) වාර්තා වී ඇති බව පෙනේ. කෙසේ වෙතත්, මෙය මිචිගන්හි පමණක් පවතින සුවිශේෂී ගැටලුවක් ලෙස හඳුනාගත නොහැකිය. මිචිගන් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රධාන වෛද්‍ය විධායක Natasha Bagdasarian පෙන්වා දෙන්නේ, ඔවුන් රෝගීන් පිළිබඳ විමර්ශනය කිරීමේදී දක්වන දැඩි උනන්දුව (aggression in investigating) නිසා මෙවැනි ඉහළ අගයක් වාර්තා විය හැකි බවයි. මෙය දත්ත වාර්තාකරණයේ පවතින විචල්‍යතාවයක් මිස එම ප්‍රාන්තය තුළ පමණක් පවතින අවදානමක් නොවන බව වටහා ගැනීම වැදගත්ය.
ප්‍රවීණයන් නිර්දේශ කරන ආරක්ෂිත පියවර
මෙම පරපෝෂිත අවදානම අවම කර ගැනීම සඳහා පහත සඳහන් විද්‍යාත්මක ප්‍රොටෝකෝල (protocols) අනුගමනය කරන ලෙස මම නිර්දේශ කරමි:
- නැවුම් පලතුරු සහ එළවළු හැසිරවීමට පෙර සහ පසු සබන් යොදා තත්පර 20ක් පමණ අත් හොඳින් සෝදන්න.
- “Pre-washed” ලෙස ලේබල් කර තිබුණද, සියලුම නැවුම් ආහාර ගලා යන ජලය (running water) යටතේ නැවත හොඳින් සෝදන්න.
- පෘෂ්ඨය ස්ථීර (firm) පලතුරු සහ එළවළු පිරිසිදු කිරීම සඳහා පිරිසිදු බ්‍රෂ් එකක් භාවිතා කරන්න.
- කපන ලද, ලෙලි ගසන ලද හෝ පිසූ පලතුරු සහ එළවළු පැය දෙකක් ඇතුළත ශීතකරණයේ තැන්පත් කිරීමට වගබලා ගන්න.
Cyclospora වසංගතය අගෝස්තු මාසය දක්වා තවදුරටත් වර්ධනය විය හැකි බවට CDC ආයතනය දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කර ඇත. එබැවින් ඉදිරි සති කිහිපය තුළ ඔබ අනුභව කරන නැවුම් ආහාරවල පිරිසිදුකම පිළිබඳව වෙනදාටත් වඩා දැඩි විමසිල්ලකින් පසුවීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
