රෂිකා හෙන්නායක අගෝස්තු 27, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
අද කාලයේ දෙමාපියන් මුහුණ දෙන දැවැන්තම අභියෝගය වන්නේ තම දරුවාගේ අතින් ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනය ඉවතට ගැනීමයි. මෙය මුරණ්ඩුකමක් නොව, සමාජ මාධ්‍ය ජාලයන්හි පවතින සූක්ෂ්ම මනෝවිද්‍යාත්මක උපාමාරු සහ ආකර්ෂණීය ඇල්ගොරිතමීය සැලසුම් හමුවේ දරුවන් අසරණ වීමේ ප්‍රතිඵලයකි. මෙම පසුබිම තුළ, Facebook සහ Instagram හි හිමිකාරීත්වය දරන Meta සමාගම සිය නිෂ්පාදන හරහා දරුවන් ඇබ්බැහි කරවීමට කටයුතු කළ බවට එල්ල වූ චෝදනා සම්බන්ධයෙන් ඓතිහාසික නෛතික එකඟතාවයකට පැමිණ තිබේ.
ඇමරිකානු ප්‍රාන්ත රැසක් ගොනු කළ නඩු විභාගය අවසානයේ, Meta සමාගම ඉදිරි දශකය තුළ ඩොලර් බිලියන 18ක වන්දි මුදලක් ගෙවීමට එකඟ වී තිබේ. මෙය ඕනෑම සමාගමකට දැවැන්ත මුදලක් සේ පෙනුනද, තාක්ෂණික සමාජ විද්‍යාත්මක ඇසකින් බලන විට එහි ඇත්තේ වෙනත් මුහුණුවරකි. මෙම මුදල Meta සමාගමේ මාස 3ක් හෝ 4ක් වැනි කෙටි කාලයක ලාභයට පමණක් සමාන වේ.
මුලින් මෙම නඩුව හරහා කැලිෆෝනියාව සහ කොලරාඩෝ වැනි ප්‍රාන්ත ඩොලර් බිලියන 200ක හෝ ඇතැම් විට ඩොලර් ට්‍රිලියන 1.4ක වැනි අතිවිශාල දඩ මුදලක් බලාපොරොත්තු විය. එපමණක් නොව, මෙම එකඟතාවයත් සමඟ Meta සමාගම ‘Cambridge Analytica’ දත්ත රහස්‍යතා ගැටලුව සම්බන්ධයෙන් තවත් ඩොලර් මිලියන 459ක මුදලක් ගෙවීමටද එකඟ වී ඇත.
මෙම ජයග්‍රහණය පිළිබඳව කොලරාඩෝ නීතිපති Phil Weiser සිය අදහස් මෙසේ දක්වා තිබේ…
“මෙම නඩුවේ ප්‍රධාන අවධානය යොමු වූයේ අපේ දරුවන් ආරක්ෂා කිරීම කෙරෙහි ය. මෙම එකඟතාවය හරහා අපට ලැබෙන සහනය ඉතා අර්ථවත් වන අතර එය ඕනෑම උසාවියකින් නියෝග කළ හැකි ප්‍රමාණයට වඩා බෙහෙවින් වැඩි ය.”
තාරුණ්‍යයට පනවා ඇති දැඩි කාල සීමාවන්
මෙම එකඟතාවයේ වඩාත්ම සංවේදී කොටස වන්නේ යෞවනයන්ගේ ඩිජිටල් හැසිරීම් පාලනය සඳහා හඳුන්වා දී ඇති නව නීති පද්ධතියයි.
- පැය දෙකේ සීමාව: දරුවන්ගේ දෛනික Facebook සහ Instagram භාවිතය පැය දෙකකට සීමා කෙරේ.
- නිශාචර තහනම: මධ්‍යම රාත්‍රියේ සිට අලුයම 6 දක්වා කාලය තුළ සේවාවන් භාවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම අවහිර කරනු ඇත.
මනෝවිද්‍යාත්මකව බලන කල, මධ්‍යම රාත්‍රී භාවිතය අවහිර කිරීම දරුවන්ගේ නින්දට බාධා කරන ‘Blue light’ බලපෑම අවම කිරීමටත්, නිරන්තරයෙන් අලුත් වන තොරතුරු මඟ හැරේ යැයි පවතින බිය (FOMO – Fear of Missing Out) පාලනය කිරීමටත් මහඟු පිටුවහලක් වනු ඇත.
පාසල් වේලාවේදී “නිහඬ” වන දැනුම්දීම්
දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනික අවධානය බිඳ දමන ප්‍රධාන සාධකය වන්නේ නොනවත්වා ලැබෙන ‘Push Notifications’ ය. නව එකඟතාවයට අනුව, උදෑසන 8 සිට සවස 3 දක්වා කාලය තුළ දරුවන්ගේ දුරකථන වෙත මෙවැනි දැනුම්දීම් යැවීම Meta සමාගම විසින් අක්‍රිය කරනු ඇත. මෙය දරුවන්ට තම පාසල් අධ්‍යාපනය කෙරෙහි වඩාත් ගැඹුරින් අවධානය යොමු කිරීමට අවස්ථාව සලසා දෙන්නකි.
මෙහි ඇති වඩාත්ම ප්‍රධාන කරුණ වන්නේ වන්දි මුදලේ ව්‍යුහයයි. මෙහි ඩොලර් බිලියන 12.7ක් ස්ථිරවම ගෙවිය යුතු මුදලක් වන අතර, ඉතිරි ඩොලර් බිලියන 5 රඳා පවතින්නේ TikTok, Snapchat සහ YouTube වැනි සෙසු සමාගම්ද මෙවැනිම ආරක්ෂණ ක්‍රමවේද අනුගමනය කරන්නේද යන්න මතය.
මෙය Meta සමාගම විසින් ක්ෂේත්‍රයේ සෙසු තරඟකරුවන් වෙත එල්ල කරන ලද “සම පීඩනයක්”බඳුය. මේ සඳහා Meta සමාගම ජාතික පුවත්පත්වල ප්‍රසිද්ධ ලිපියක් පළ කරමින් සෙසු සමාගම්වලටද මෙම දරුවන් ආරක්ෂා කිරීමේ සටනට එක්වන ලෙස බලපෑම් කිරීමට සැලසුම් කර තිබීම විශේෂ ප්‍රචාරණ උපායමාර්ගයකි.
විසඳා නොමැති ගැටලු: ඇල්ගොරිතම සහ දැන්වීම්
මෙතරම් දැවැන්ත වන්දියක් සහ සීමාවන් පැනවුවද, තාක්ෂණික විචාරකයෙකු ලෙස මා දකින්නේ මෙය තවමත් “තාවකාලික පැලැස්තරයක්” පමණක් බවයි. මෙයට හේතුව:
- වෙනස් නොවන ඇල්ගොරිතම: පරිශීලකයා ඇබ්බැහි කරවන මූලික ඇල්ගොරිතම හෝ පුද්ගලීකරණය කළ දැන්වීම් ක්‍රමය මෙමඟින් වෙනස් නොවේ.
- මානසික බලපෑම්: Instagram හි අන්තර්ගතයන් නිසා දරුවන්ගේ ශරීර ස්වරූපය පිළිබඳ ඇතිවන අයහපත් මානසික බලපෑම්වලට තවමත් නිසි විසඳුම් ලැබී නැත.
Meta තවමත් ලාභය මුල් කරගත් ව්‍යාපාරික ආකෘතියක රැඳී සිටින බැවින්, ඔවුන්ගේ මූලික “ලාභ උත්පාදන යන්ත්‍රය” එලෙසම ක්‍රියාත්මක වීම බරපතල අඩුවකි.
ලෝකය පුරා සමාජ මාධ්‍ය නියාමනය කිරීමේ ප්‍රවණතාවක් දැන් නිර්මාණය වී තිබේ. ඕස්ට්‍රේලියාව දැනටමත් වයස අවුරුදු 16ට අඩු දරුවන්ට සමාජ මාධ්‍ය තහනම් කිරීමට තීරණය කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, ෆ්ලොරිඩා සහ නිව් මෙක්සිකෝ වැනි ප්‍රාන්ත මෙම එකඟතාවය පිළිබඳ සෑහීමකට පත් නොවේ. ෆ්ලොරිඩා නීතිපති James Uthmeier පවසන්නේ Meta සමාගම දරුවන්ට සිදු කළ හානිය සමඟ සසඳන විට මෙම වන්දි මුදල “සුළු මුදලක්” (Peanuts) පමණක් බවයි.
