රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 12, කොළඹ LNW :
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කරන ලද නවතම මූල්‍ය ස්ථාවරත්ව සමාලෝචනයට (Financial Stability Review) අනුව, භූ-දේශපාලනික වෙනස්වීම් හා පීඩනයන් හමුවේ, ඉහළ බලශක්ති මිල ගණන් සහ දැඩි මූල්‍ය කොන්දේසි සහිත අභියෝගාත්මක ගෝලීය පරිසරයක් පැවතියද, 2026 වසරේ පළමු භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ මූල්‍ය පද්ධතිය ස්ථාවරව පැවටි බව සඳහන් වේ.
දැඩිව පවතින ආර්ථික යථා තත්ත්වයට පත්වීම, වැඩිදියුණු වූ රාජ්‍ය මූල්‍ය ක්‍රියාකාරීත්වය මෙන්ම බැංකු සහ මුදල් සමාගම් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ප්‍රමාණවත් ප්‍රාග්ධන සහ ද්‍රවශීලතා බෆර (buffers) මගින් රටේ මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය තහවුරු වී ඇති බව මෙම සමාලෝචනයේදී අනාවරණය විය. කෙසේ වෙතත්, ඉහළ යන ගෘහස්ථ ණයගැතිභාවය, වේගවත් ණය ව්‍යාප්තිය සහ ඇපකර මත පදනම් වූ ණය දීම් කෙරෙහි ඇති වැඩිවන නිරාවරණය සමීපව නිරීක්ෂණය කළ යුතු නැගී එන අවදානම් බවට මහ බැංකුව අවධාරණය කළේය.
එම වාර්තාවට අනුව, වෙළඳාම, සංචාරක ව්‍යාපාරය, විදේශ ප්‍රේෂණ, ප්‍රාග්ධන ගැලීම් සහ බාහිර මූල්‍ය කොන්දේසි මත රඳා පැවතීම හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාව බාහිර කම්පනයන්ට තවදුරටත් ගොදුරු වීමේ ප්‍රවණතාවක් පවතී. උත්සන්න වන භූ-දේශපාලනික උද්‍රෝපණ (විශේෂයෙන් මැදපෙරදිග ගැටුම්), ඉහළ යන භාණ්ඩ මිල ගණන්, දේශගුණය හා සබැඳි අවදානම් සහ ගෝලීය ආර්ථික අවිනිශ්චිතතාවය දේශීය ආර්ථිකයට තවදුරටත් අවදානම් එල්ල කරයි.
සමාලෝචන කාලසීමාව තුළ පුද්ගලික අංශයේ ණය වර්ධනය වේගවත් වූ බව මහ බැංකුව සඳහන් කළ අතර, විශේෂයෙන් ගෘහස්ථ ණය දීම්, වාහන මූල්‍යකරණය සහ රන් ණය (උගස් ණය) ඉහළ යාම හේතුවෙන් ණය පරතරය (credit gap) පුළුල් වී පද්ධතිමය අවදානම් ඇතිවීමේ කනස්සල්ල මතුව තිබේ. රියල් එස්ටේට් (Real estate) මිල ගණන් ද තවදුරටත් ඉහළ ගිය අතර, ඇපකර වටිනාකම්වල උච්චාවචනයන් සහ උද්ධමනකාරී පීඩනයන් නැගී එන අවදානම් සඳහා තවදුරටත් හේතු විය.
ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, මහ බැංකුව 2026 මැයි මාසයේදී එක්දින ප්‍රතිපත්ති පොලී අනුපාතිකය (overnight policy interest rate) ඉහළ නැංවූ අතර, අධික ලෙස ණය ලබා ගැනීම පාලනය කිරීම සහ ප්‍රවේශම්කාරී ණය දීමේ පිළිවෙත් ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් වාහන මූල්‍යකරණය සහ රන් ණය සඳහා වන ණය-අගය සීමාවන් (loan-to-value limits) තද කිරීම ඇතුළු සාර්වප්‍රාප්තික (macroprudential) පියවර මාලාවක් හඳුන්වා දෙන ලදී.
වාෂ්පශීලී (volatility) කාල පරිච්ඡේද පැවතියද මූල්‍ය වෙළඳපොළවල් සමස්තයක් ලෙස ස්ථාවරව පැවතිණි. වෙනස් වන වෙළඳපොළ අපේක්ෂාවන් සහ මුදල් ප්‍රතිපත්ති තද කිරීම් හමුවේ රජයේ සුරැකුම්පත් ඵලදායිතාව (Government securities yields) කාල සීමාවන් පුරා ඉහළ ගිය අතර, විදේශීය ආයෝජකයන්ගේ සහභාගීත්වය මන්දගාමී මට්ටමක පැවතුණි. මැදපෙරදිග උද්‍රෝපණ දැඩි වූ කාලවලදී දේශීය විදේශ විනිමය වෙළඳපොළ පීඩනයට ලක්වූ අතර, එය ඇමරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව රුපියල ක්ෂය වීමට හේතු විය. කෙසේ වෙතත් සංචාරක ව්‍යාපාරය, අපනයන සහ විදේශ ප්‍රේෂණවලින් ලැබුණු සපයීම් සමඟ පසුව තත්ත්වය යහපත් අතට හැරුණි.
ශක්තිමත් ලාභදායීතාවය සහ යහපත් ප්‍රාග්ධන හා ද්‍රවශීලතා මට්ටම්වල සහාය ඇතිව බැංකු අංශය ප්‍රබල නම්‍යශීලී බවක් පෙන්නුම් කළේය. පාරිභෝගික, වෙළඳ, ඉදිකිරීම්, මූල්‍ය සේවා සහ විදේශයන් හා සබැඳි ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ලබා දුන් ණය හේතුවෙන් 2026 දෙවන කාර්තුව වන විට බැංකු අංශයේ ණය වර්ධනය වසරින් වසර 23.6% දක්වා ළඟා විය. වත්කම්වල ගුණාත්මකභාවය වැඩිදියුණු වූ අතර, අක්‍රීය ණය අනුපාතය (gross Stage 3 loans ratio) වසරකට පෙර පැවති 11.9% සිට 9.1% දක්වා පහත වැටුණි. එසේ වුවද, වේගවත් ණය වර්ධනය මධ්‍යයේ ණය අවදානම් පෙන්නුම් කරමින් Stage 2 ණයවල ඉහළ යාමක් සිදුව ඇති බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
මුදල් සමාගම් (Finance companies) වාහන මූල්‍යකරණය සහ රන් ණය මගින් ප්‍රධාන වශයෙන් උත්තේජනය වෙමින්, වසරින් වසර 45% ක තවත් ප්‍රබල ණය වර්ධනයක් වාර්තා කළේය. දිට්වා සුළි කුණාටුව (Cyclone Ditwah) සහ මැදපෙරදිග ගැටුම් හේතුවෙන් බලපෑමට ලක්වූ ණයගැතියන්ගේ තත්ත්වය මගින් මෙම අංශය තුළ පවතින අවදානම් නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කිරීමේ අවශ්‍යතාවය ඉස්මතු වන බව වාර්තාව පැවසීය.
ලාභදායීතාවයට පීඩනයක් එල්ල වුවද රක්ෂණ ක්ෂේත්‍රය ප්‍රමාණවත් ලෙස ප්‍රාග්ධනීකරණය වී පැවතුණි. දිට්වා සුළි කුණාටුවට අදාළ සැලකිය යුතු වන්දි ඉල්ලීම් (claims) හේතුවෙන් පුනරක්ෂණ ලාභ ලැබීම් (reinsurance receivables) ඉහළ ගිය අතර ද්‍රවශීලතා සහ රක්ෂණ ලිවීමේ (underwriting) අවදානම් වැඩි විය.
කාර්යක්ෂමතාව සහ මූල්‍ය අන්තර්කරණය (financial inclusion) ඉහළ නංවා ඇති ඩිජිටල් මූල්‍ය සේවාවල වර්ධනය වන වැදගත්කම ද මෙම සමාලෝචනය මගින් පෙන්වා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, ඩිජිටල් සබඳතාවල වේගවත් ව්‍යාප්තිය මගින් සයිබර් තර්ජන, මෙහෙයුම් බාධා සහ තෙවන පාර්ශවීය අවදානම්වලට නිරාවරණය වීම වැඩි කර ඇති අතර, මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයේ වැදගත් අංගයක් ලෙස සයිබර් ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව (cyber resilience) පත්ව තිබේ.
ඉදිරිය දෙස බලන විට, දැනට පවතින ආර්ථික යථා තත්ත්වයට පත්වීම තදින් පවත්වා ගැනීම, රාජ්‍ය මූල්‍ය ඒකාබද්ධතාවය ඉදිරියට ගෙන යාම සහ ප්‍රවේශම්කාරී ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීම තවදුරටත් සිදුවන්නේ නම් මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය පිළිබඳ ඉදිරි දැක්ම සාපේක්ෂව යහපත් මට්ටමක පවතින බව මහ බැංකුව පවසයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම ඉදිරි දැක්ම භූ-දේශපාලනික සහ මූල්‍ය වෙළඳපොළ අවිනිශ්චිතතාවයන් ඇතුළු බාහිර වර්ධනයන් මත මෙන්ම, ණය අධික ලෙස ව්‍යාප්ත වීම සහ නිශ්චිත අංශයන්ට පමණක් සීමා වීම (sectoral concentration) හා සයිබර් අවදානම් හේතුවෙන් මතුවන දේශීය බලපෑම් මත රඳා පවතී. එබැවින් මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා නිරන්තර අධීක්ෂණය සහ සුදුසු වේලාවට ප්‍රතිපත්තිමය මැදිහත්වීම් සිදු කිරීම වැදගත් වන බව මහ බැංකුව සටහන් කළේය.
මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගැනීම සඳහා ප්‍රවේශම්කාරී මුදල්, සාර්වප්‍රාප්තික සහ නියාමන ප්‍රතිපත්තිවල මනාව ගැලපෙන සංකලනයක් සහ ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණවල සුරක්ෂිත ප්‍රගතියක් අවශ්‍ය වන බව මහ බැංකුව අවධාරණය කළේය.
එබැවින් මූල්‍ය අංශයේ ප්‍රමුඛතාවයන් විය යුත්තේ මූල්‍ය ආයතන පුරා ශක්තිමත් ප්‍රාග්ධන සහ ද්‍රවශීලතා බෆර පවත්වා ගැනීම, දේශගුණික හා සයිබර් අවදානම් කළමනාකරණය ශක්තිමත් කිරීම, අර්බුද සඳහා සූදානම් වීමේ රාමු (crisis-preparedness frameworks) සහ විසඳුම් වැඩිදියුණු කිරීම සහ ණය ව්‍යාප්තිය යටින් පවතින ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් හා අවදානම් කොන්දේසිවලට අනුරූප වන බවට වගබලා ගැනීමයි.
පද්ධතිමය අවදානම් ගොඩනැගීම අවම කිරීමට, මූල්‍ය පද්ධතියේ කම්පන අවශෝෂණය කිරීමේ හැකියාව ශක්තිමත් කිරීමට සහ මධ්‍ය කාලීනව මූල්‍ය ස්ථාවරත්වය සුරක්ෂිත කිරීමට මෙම උත්සාහයන් අත්‍යවශ්‍ය වන බව මහ බැංකුව වැඩිදුරටත් පැවසීය.
