රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 22, කොළඹ LNW :
රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත (PSTA) පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහකොමසාරිස් කාර්යාලයේ (OHCHR) නිර්දේශ
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහකොමසාරිස් කාර්යාලය (OHCHR), යෝජිත රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත (PSTA) සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකා රජය වෙත නිර්දේශ මාලාවක් ඉදිරිපත් කර ඇත. මානව හිමිකම් ආරක්ෂාවන් සබල කිරීමට සහ ජාත්‍යන්තර නෛතික ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල බව තහවුරු කිරීමට එම පනත් කෙටුම්පතෙහි සැලකිය යුතු සංශෝධනයන් සිදුකරන ලෙස එම සංවිධානය ඉල්ලා සිටියි.
1. ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ පැහැදිලි හා පටු අර්ථ නිරූපණයක්
සිය විධායක නිරීක්ෂණයන්හිදී OHCHR පෙන්වා දෙන්නේ, ත්‍රස්තවාදය සහ ඊට අදාළ වැරදි පිළිබඳ අර්ථ නිරූපණය වඩාත් පටු සහ පැහැදිලි විය යුතු බවයි. පුළුල් ලෙස සකස් කරන ලද ප්‍රතිපාදන හේතුවෙන් සාමාන්‍ය අපරාධ හැසිරීම්, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීම, සන්සුන්ව රැස්වීම, සංගම් පිහිටුවීම සහ වෙනත් මූලික නිදහස් තත්ත්වයන් ත්‍රස්තවාදයට අදාළ ක්‍රියාකාරකම් ලෙස අර්ථ නිරූපණය වීමේ අවදානමක් පවතින බවට එම සංවිධානය අනතුරු අඟවයි. ත්‍රස්තවාදී වැරදි සීමා විය යුත්තේ මරණය සිදුකිරීම, බරපතල තුවාල සිදුකිරීම හෝ ප්‍රාණ ඇපයට ගැනීම ඇතුළුව, ත්‍රස්තවාදී අරමුණකින් සිදුකරන බරපතල ප්‍රචණ්ඩකාරී ක්‍රියාවන්ට පමණක් බව ප්‍රකාශ කෙරේ.
2. ක්ෂණික සහ ස්වාධීන අධිකරණ අධීක්ෂණය
සියලු අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ රඳවා තබා ගැනීම් ක්ෂණික, ස්වාධීන සහ සඵලදායී අධිකරණ අධීක්ෂණයකට යටත් විය යුතු බවට OHCHR දැඩි ලෙස අවධාරණය කරයි. අත්අඩංගුවට ගැනීම පොලිසිය, ත්‍රිවිධ හමුදාව හෝ වෙරළාරක්ෂක බලකාය විසින් සිදු කළද, රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝග සමාලෝචනය කිරීමට, සුදුසු අවස්ථාවලදී ඇප ලබා දීමට සහ පුද්ගලයන් නිදහස් කිරීමට විනිසුරුවරුන්ට බලය තිබිය යුතුය. අර්ථවත් අධිකරණ පරීක්ෂාවකින් තොරව විධායක බලතල හරහා පමණක් රඳවා තබා ගැනීමේ තීරණ ගැනීමට එරෙහිවද අනතුරු අඟවා ඇත.
3. වධහිංසාවලට සහ අත්තනෝමතික රඳවා තබාගැනීම්වලට එරෙහි ආරක්ෂණ
වධහිංසා, නරක ලෙස සැලකීම, අත්තනෝමතික ලෙස රඳවා තබා ගැනීම සහ බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කරවීම්වලට එරෙහිව ශක්තිමත් ආරක්ෂණ ක්‍රමවේදයන් තිබිය යුතු බවට කැඳවුම් කර ඇත.
- නීතිමය නියෝජනය සඳහා රහස්‍ය සහ වේලාවට ප්‍රවේශය ලබාදීම.
- ස්වාධීන වෛද්‍ය පරීක්ෂණ සහ පවුලේ සාමාජිකයන් සමඟ සන්නිවේදනය කිරීමට ඉඩ සැලසීම.
- ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ අධීක්ෂණය පැවැත්වීම.
- රඳවා තබා ගැනීමේ වාර්තා නිසි පරිදි පවත්වාගෙන යාම සහ පටිපාටිගත ආරක්ෂණයන් උල්ලංඝනය වන විට වගවීම තහවුරු කිරීම.
4. නිසි නීතිමය ක්‍රියාවලිය සහ සාධාරණ නඩු විභාග අයිතිවාසිකම්
වරදකරු බවට ඔප්පු වන තෙක් සෑම චෝදනා ලාභියෙකුම නිරපරාදිකයෙකු ලෙස සැලකිය යුතු අතර ඔවුන්ට තමන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමට ප්‍රමාණවත් අවස්ථාවන් සැලසිය යුතුය. අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී භාෂා පරිවර්තන සේවා ලබාදීමටත්, වධහිංසා, තර්ජන, නීති විරෝධී ලෙස රඳවා තබා ගැනීම් හෝ බරපතල පටිපාටිගත උල්ලංඝනයන් මගින් ලබාගත් සාක්ෂි අධිකරණ කටයුතුවලදී සාක්ෂි ලෙස පිළිනොගත යුතු බවටත් නිර්දේශ කර ඇත.
5. සෝදිසි කිරීම් සහ අත්අඩංගුවට ගැනීම් සඳහා අධිකරණ වරෙන්තු
ස්ථාන පරික්ෂා කිරීම්, පරිශ්‍රයන්ට ඇතුළු වීම සහ දේපළ රාජසන්තක කිරීම් සඳහා සම්මත අවශ්‍යතාව විය යුත්තේ අධිකරණ වරෙන්තු ලබා ගැනීමයි. පටු ලෙස අර්ථ නිරූපණය කර ඇති හදිසි අවස්ථාවන්හිදී හැර, එවැනි ක්‍රියාමාර්ගද ක්ෂණික අධිකරණ සමාලෝචනයට යටත් විය යුතු අතර, සුවිශේෂී ක්‍රියාමාර්ග සඳහා ලිඛිත සාධාරණීකරණයන් සහ අධීක්ෂණ සමාලෝචනයන් ඇතුළත් විය යුතුය.
6. සිවිල් පොලිස්කරණයේ ප්‍රමුඛතාවය පවත්වා ගැනීම
අත්අඩංගුවට ගැනීම්, සෝදිසි කිරීම්, ප්‍රශ්න කිරීම් හෝ රඳවා තබා ගැනීම් සඳහා හමුදා නිලධාරීන් හෝ වෙරළාරක්ෂක බලකාය සම්බන්ධ කර ගැනීම සුවිශේෂී තත්ත්වයන්ට පමණක් සීමා විය යුතුය. පොලිස් කාර්යයන් ඉටුකරන හමුදා නිලධාරීන් සිවිල් අධීක්ෂණයට සහ වගවීමේ යාන්ත්‍රණයන්ට යටත් විය යුතු බවටද නිර්දේශ කර ඇත.
7. ස්වාධීන අධීක්ෂණය, වගවීම සහ සහන සැලසීම
පනත යටතේ ලබාදී ඇති බලතල භාවිතය පරීක්ෂා කිරීමට, අබිමතයන් අනිසි ලෙස භාවිත කිරීම් හඳුනා ගැනීමට සහ උල්ලංඝනයන් සඳහා වගවීම තහවුරු කිරීමට ස්වාධීන ආයතනවලට බලය පැවරිය යුතුය. නීති විරෝධී ලෙස රඳවා තබා ගැනීම් අභියෝගයට ලක් කිරීමට, පරීක්ෂණ ඉල්ලා සිටීමට සහ වන්දි ලබා ගැනීම ඇතුළු සහන ලබා ගැනීමට මහජනතාවට ප්‍රායෝගික මාර්ග තිබිය යුතුය.
8. වගකීම්වලින් නිදහස් වීමේ (Immunity) ප්‍රතිපාදන සීමා කිරීම
රාජකාරි සීමාව තුළ හෝ යහපත් චේතනාවෙන් කටයුතු කළ බවට ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පමණක් නිලධාරීන් නීතිමය වගකීම්වලින් නිදහස් නොවන පරිදි එම ප්‍රතිපාදන පටු කළ යුතුය. නීති විරෝධී ලෙස අත්අඩංගුවට ගැනීම්, වධහිංසා, බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කරවීම් හෝ වෙනත් බරපතල අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් වන පරීක්ෂණ, නඩු පැවරීම් සහ වන්දි ඉල්ලීම් මෙවැනි වගකීම්වලින් නිදහස් වීමේ වගන්ති මගින් අඩාල නොවිය යුතුය.
9. අර්ථවත් මහජන සාකච්ඡා පවත්වා ගැනීම
ශ්‍රී ලංකා රජය පනත සම්මත කිරීමට පෙර අර්ථවත් මහජන සාකච්ඡා ක්‍රියාවලියක් පැවැත්විය යුතුය. බලපෑමට ලක්වන ජනගහනය, සිවිල් සමාජ සංවිධාන, නීති විශාරදයින්, ස්වාධීන ආයතන සහ මහජනතාවට යෝජිත නීතිය පැනවීමට පෙර එය සමාලෝචනය කිරීමට සහ අදහස් දැක්වීමට සැබෑ අවස්ථාවක් ලබා දිය යුතු බව OHCHR අවධාරණය කරයි.
