රෂිකා හෙන්නායක පෙබරවාරි 04, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
ඛනිජ සම්පත් ඒකාධිකාරය අවම කිරීම සඳහා ඇමරිකානු රජය ප්රමුඛත්වයෙන් පවත්වනු ලබන ජාත්යන්තර සමුළුවක් පිළිබඳව විදෙස් මාධ්ය තොරතුරු වාර්තා කෙරේ.
තාක්ෂණික උපකරණ, ආරක්ෂක පද්ධති සහ කෘතිම බුද්ධිය සඳහා අත්යවශ්ය වන දුර්ලභ ඛනිජ සම්පත් සුරක්ෂිත කරගැනීම මෙහි ප්රධාන අරමුණයි.
ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා විසින් Project Vault නමැති නව ඛනිජ සංචිත ව්යාපෘතියක් හඳුන්වා දී ඇති අතර, ඒ සඳහා රටවල් පනහකට අධික සංඛ්යාවක සහභාගීත්වය අපේක්ෂා කෙරේ.
ඛනිජ සඳහා අවම මිලක් නියම කිරීම වැනි යෝජනා මෙහිදී සාකච්ඡා වන නමුත්, ඇමරිකාව සහ අනෙකුත් සහභාගී වන රටවල් අතර ඒ සම්බන්ධයෙන් විවිධ මත පවතී.
කෙසේ නමුත් මෙමඟින් ගෝලීය සැපයුම් දාමයන් විවිධාංගීකරණය කිරීමට සහ චීනය මත පවතින අහිතකර යැපීම අවම කිරීමට ගන්නා උත්සාහයන් පැහැදිලි කරයි.
විවේචනාත්මක ඛනිජ යනු මොනවාද සහ ඒවා ලෝකයට මෙතරම් වැදගත් වන්නේ ඇයි?
විවේචනාත්මක ඛනිජ (Critical minerals) යනු බැටරි, ඔරලෝසු, වයර්, හමුදා දෘඩාංග, අර්ධ සන්නායක (semiconductors) සහ අනෙකුත් තාක්ෂණික නිෂ්පාදන නිෂ්පාදනය සඳහා භාවිතා කරන ඉන්ධන නොවන ඛනිජ වර්ග වේ. එක්සත් ජනපදයට අනුව, මෙම ඛනිජ වර්ග රටක ආර්ථිකයට හෝ ජාතික ආරක්ෂාවට අත්යවශ්ය වන අතර ඒවායේ සැපයුම් දාමයන් බිඳවැටීමේ අවදානමක් පවතී.
මෙම ඛනිජ ලෝකයට මෙතරම් වැදගත් වීමට ප්රධාන හේතු කිහිපයක් විදෙස් මූලාශ්රවල දක්වා ඇත.
පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සහ විදුලි වාහන
විදුලි වාහන මෝටර්, පුනර්ජනනීය බලශක්ති උත්පාදක යන්ත්ර (උදා: සුළං ටර්බයින) සහ කාර්මික ස්වයංක්රීයකරණය සඳහා අවශ්ය වන ස්ථිර චුම්බක (permanent magnets) නිපදවීමට දුර්ලභ පෘථිවි ලෝහ අත්යවශ්ය වේ.
වෛද්ය ක්ෂේත්රය
බොහෝ වෛද්ය උපකරණ නිෂ්පාදනය සඳහා ද මෙම ඛනිජ වර්ග භාවිතා වේ.
ආර්ථික සහ ජාතික ආරක්ෂාව
නිකල්, කොබෝල්ට්, ලිතියම්, ඇලුමිනියම් සහ සින්ක් වැනි ඛනිජ වර්ග ආර්ථිකයේ ස්ථාවරත්වයට අත්යවශ්ය වේ.
භූ දේශපාලනික වැදගත්කම
දැනට ලෝකයේ දුර්ලභ පෘථිවි ඛනිජ වලින් සියයට 60ක් පාලනය කරන්නේ සහ සැපයුමෙන් සියයට 90ක් සකසනු ලබන්නේ චීනය විසිනි. චීනය මෙම ඛනිජ අපනයනය සීමා කිරීමට පටන් ගැනීමත් සමඟ, බටහිර රටවල් තම සැපයුම් දාමයන් සුරක්ෂිත කර ගැනීමට දැඩි උත්සාහයක නිරත වේ. මේ නිසා ඇමරිකාව ‘Project Vault’ වැනි ව්යාපෘති හරහා ඛනිජ සංචිත රැස් කිරීමටත්, ඕස්ට්රේලියාව සහ දකුණු කොරියාව වැනි රටවල් සමඟ සන්ධානගත වීමටත් කටයුතු කරමින් සිටී.
ඒ අනුව දුර්ලභ පෘථිවි මූලද්රව්ය 17ක් පවතින අතර (ලැන්තනයිඩ් 15ක්, ස්කැන්ඩියම් සහ ඉට්රියම්), මේවා කැණීමේදී පරිසරයට හානිකර විෂ අපද්රව්ය ජනනය වන බැවින් ඒවා නිපදවීම අභියෝගාත්මක වී ඇත.
