රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 22, කොළඹ LNW :
පුවත අසන්න මෙතැනින්..
පුවත නරඹන්න මෙතැනින්..
අප නිවසේ නළය කරකවා ඉතා පහසුවෙන් පිරිසිදු ජලය වීදුරුවක් ලබාගන්නා සෑම වාරයකම, ලෝකයේ තවත් කොහේ හෝ මවක් හෝ දියණියක් ජල පොදක් සොයා කිලෝමීටර් ගණනාවක් පා ගමනින් යන කටුක යථාර්ථය අපට අමතක වී යයි. ලෝක ජල දිනය යනු දින දර්ශනයේ සටහන් වූ තවත් එක් දිනයක් හෝ උත්සවයක් නොවේ. එය පිරිසිදු ජලය අහිමි බිලියන සංඛ්යාත ජනතාවකගේ ජීවත්වීමේ අයිතිය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ලෙස ලෝකයට කරන හදිසි සහ බලවත් ඇමතුමකි. ජලය යනු හුදෙක් සම්පතක් නොව, එය මූලික මානව අයිතිවාසිකමකි.
රියෝ ද ජැනයිරෝ සිට ඇරඹි ගමන
ලෝක ජල දිනයේ මුල් බීජය රෝපණය වූයේ 1992 වසරේ බ්රසීලයේ රියෝ ද ජැනයිරෝ නුවර පැවැති එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසරය සහ සංවර්ධනය පිළිබඳ සමුළුව (UNCED) හරහා ය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස 1993 වසරේ මාර්තු 22 වන දින ප්රථම වරට ලෝක ජල දිනය නිල වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කරන ලදී.
කෙසේ වෙතත්, මෙම තිස් තුන් වසරක ඉතිහාසය දෙස විමර්ශනාත්මකව බලන විට අපට පෙනී යන්නේ කනගාටුදායක සත්යයකි. ජල සුරක්ෂිතතාව යනු අද ඊයේ මතු වූ නව ගැටලුවක් නොවේ; එය 90 දශකයේ සිටම ලෝකය හමුවේ තිබූ ප්රධාන අවධානය යොමු විය යුතු කරුණකි. වසර 33ක් ගත වී තිබියදීත් තවමත් අප මෙම අර්බුදය ගැන කතා කරමින් සිටීමෙන් ගම්ය වන්නේ ලෝක මට්ටමින් පැහැදිලි දේශපාලන කැපවීමක හෝ ප්රතිපත්තිමය ක්රියාත්මක කිරීමක පවතින අඩුපාඩුවයි. මෙය හුදෙක් පාරිසරික ගැටලුවකට වඩා ගෝලීය ප්රතිපත්ති සම්පාදනයේ අසාර්ථකත්වයකි.
බිලියන 2.2කගේ නිහඬ අර්බුදය
වර්තමාන ගෝලීය ජල අර්බුදයේ බරපතලකම තේරුම් ගැනීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ දත්ත පද්ධතිය ඉදිරිපත් කරන මෙම සංඛ්යාලේඛනය ප්රමාණවත්ය:
“අද වන විට ලෝක ජනගහනයෙන් බිලියන 2.2කට ආසන්න පිරිසකට ආරක්ෂිතව කළමනාකරණය කරන ලද පානීය ජලය ලබාගැනීමේ පහසුකම් නොමැත.”
මෙහි වඩාත්ම කනගාටුදායක පැත්ත වන්නේ මෙහි පවතින සමාජීය අසමානතාවයයි. ජලය සෙවීම සඳහා පැය ගණනාවක් වැය කරන කාන්තාවන්ට සහ දැරියන්ට තම අධ්යාපනය මෙන්ම ආර්ථික අවස්ථා ද අහිමි වේ. පිරිසිදු ජලය නොමැති වීම යනු හුදෙක් පිපාසය පිළිබඳ ප්රශ්නයක් නොවේ; එය සෞඛ්යය, මානව ගෞරවය සහ අනාගත පරපුරේ මූලික පැවැත්ම අනතුරේ හෙළන මානුෂීය ඛේදවාචකයකි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ ජල මෙහෙයුම
එක්සත් ජාතීන්ගේ ජල සංවිධානය (UN-Water) විසින් ලෝක ජල දිනය සම්බන්ධීකරණය කරනු ලබයි. ඔවුන් සෑම වසරකම "භූගත ජලය" හෝ "වෙනස වේගවත් කිරීම" වැනි විශේෂිත තේමාවන් තෝරා ගන්නේ ජල අර්බුදයේ ඇති විවිධ පැතිකඩයන් පිළිබඳව ලෝක අවධානය හුදෙකලා නොකර, ඒකාග්රව තබා ගැනීමටයි.
මෙම වාර්ෂික තේමාවන් මගින් ජල අර්බුදය යනු කෘෂිකර්මාන්තය, සෞඛ්යය, දේශගුණික විපර්යාස සහ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය යන සෑම අංශයක් සමගම බද්ධ වූ සංකීර්ණ ගැටලුවක් බව ලෝකයට සිහිපත් කරයි. මෙය හුදෙක් එක් අංශයකට පමණක් විසඳිය හැකි ගැටලුවක් නොවන බව වටහා ගැනීමට මෙම උපාය මාර්ගය වැදගත් වේ.
2030 ඉලක්කය: සැමට පිරිසිදු ජලය (SDG 6)
එක්සත් ජාතීන්ගේ තිරසාර සංවර්ධන අරමුණු අතර 6 වන ඉලක්කය (SDG 6) වන්නේ 2030 වසර වන විට සැමට පිරිසිදු ජලය සහ විධිමත් සනීපාරක්ෂාව සහතික කිරීමයි.
SDG 6 හි ප්රධාන අංග කිහිපයක් මෙසේය:
- සුරක්ෂිත පානීය ජලය: සියලු දෙනාටම සමාන ලෙස සහ දැරිය හැකි මිලකට පිරිසිදු ජලය ලබා දීම.
- සනීපාරක්ෂාව සහ පවිත්රතාව: ගෞරවාන්විත සනීපාරක්ෂක පහසුකම් සැලසීම සහ එළිමහනේ මළපහ කිරීම අවසන් කිරීම.
- ජලයේ ගුණාත්මකභාවය: අපද්රව්ය බැහැර කිරීම පාලනය කර ජල දූෂණය අවම කිරීම.
- ඒකාබද්ධ ජල කළමනාකරණය: දේශසීමා හරහා ගලා යන ජල මූලාශ්ර සම්බන්ධයෙන් රටවල් අතර සාමය සහ සහයෝගීතාවය වර්ධනය කිරීම.
අප 2030 ඉලක්කය කරා ළඟා වීමට ඇත්තේ තවත් වසර කිහිපයක් පමණි. පවතින ප්රගතියේ වේගය අනුව මෙම ඉලක්ක සපුරා ගැනීම අභියෝගාත්මක ය. එබැවින් “වෙනස වේගවත් කිරීම” (Accelerating change) යන්න හුදෙක් පාඨයක් නොව, මානව වර්ගයාගේ පැවැත්ම උදෙසා අද දවසේ කළ යුතු අනිවාර්ය ආයෝජනයකි.
සිතන්නට යමක්
ජල අර්බුදය යනු රජයන්ට හෝ විශාල සංවිධානවලට පමණක් විසඳිය හැකි ගැටලුවක් නොවේ. එය අප සෑම කෙනෙකුගේම සදාචාරාත්මක වගකීමකි. ජලය මානව අයිතිවාසිකමක් ලෙස පිළිගන්නා අතරම, එම අයිතිය අනාගත පරපුරටත් උරුම කර දීම අප සතු යුතුකමකි. අපගේ පාරිභෝජන රටාවන් වෙනස් කිරීම සහ මෙම අර්බුදය පිළිබඳව හඬක් නැගීම මගින් විශාල වෙනසක් කළ හැකිය.
