රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 01, කොළඹ LNW :
2026 මාර්තු 1 වන දින මැදපෙරදිග ඉතිහාසය සදහටම වෙනස් විය.
ඉරිදා උදෑසන එල්ල වූ ඇමරිකානු-ඉශ්රායල ඒකාබද්ධ ප්රහාරයකින් ඉරාන උත්තරීතර නායක අලි කමේනි මියගිය බවට වන පුවතත් සමඟ ලෝකයම කම්පනයට පත්ව තිබේ. මෙම ප්රහාරයෙන් කමේනිගේ දියණිය, මුනුබුරා සහ බෑණනුවන් ද මියගොස් ඇති අතර, ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කර ඇත්තේ අවශ්ය තාක් කල් ඉරානයට බෝම්බ හෙලීම දිගටම කරගෙන යන බවයි.
මෙය හුදෙක් තවත් එක් මිලිටරි ප්රහාරයක් නොවේ. මෙය ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් වසර ගණනාවක් තිස්සේ ගොඩනැගූ “ඇමරිකාව පළමුව” (America First) සහ “නිහීනවාදී මැදිහත් නොවීම” (Non-interventionism) පිළිබඳ දේශපාලන සන්නාමය මුළුමනින්ම අවසන් කිරීමකි. මැතිවරණ වේදිකාවේදී “සාමයේ ජනාධිපති” ලෙස පෙනී සිටි ට්රම්ප්, දැන් මැදපෙරදිග මහා පරිමාණ යුද්ධයකට අවතීර්ණ වී ඇත.
“සාමයේ ජනාධිපති” ගේ ප්රතිපත්තිමය උඩුයටිකුරු වීම (The Ideological U-Turn)
ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සිය දේශපාලන ජීවිතය පුරාම මැදපෙරදිග කලාපයේ “පාලන තන්ත්ර මාරුව” (Regime Change) සහ “රාජ්ය ගොඩනැගීමේ” (Nation-building) උත්සාහයන් දැඩි ලෙස විවේචනය කළේය. පසුගිය වසරේ (2025) මැයි මාසයේදී පවා ඔහු ප්රකාශ කළේ ඇමරිකාව තවදුරටත් අනෙකුත් රටවල පාලන ක්රම වෙනස් කිරීමට උත්සාහ නොකරන බවයි.
එහෙත් දැන් ඔහු එම ප්රතිපත්තියෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම බැහැරව, හිටපු ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ්ගේ මූලධර්ම වැළඳ ගනිමින් ඉරානයට “නිදහස” ලබා දීමේ අරමුණින් ප්රහාර දියත් කරයි.
“අවසානයේදී, මේ කියන ‘රාජ්ය ගොඩනගන්නන්’ (nation-builders) විසින් ගොඩනැගූ ජාතීන්ට වඩා විනාශ කළ ජාතීන් සංඛ්යාව වැඩිය. මැදිහත්කරුවන් මැදිහත් වූයේ ඔවුන්ටවත් තේරුම් ගත නොහැකි සංකීර්ණ සමාජයන්ටයි.” – ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්
ට්රම්ප්ගේ මෙම හැසිරීම මූලෝපායික ප්රතිවිරෝධයකි. තම දේශපාලන පදනම වූ “නොනවතින යුද්ධ අවසන් කිරීමේ” පොරොන්දුව කඩ කරමින්, ඔහු දැන් මැදපෙරදිග වඩාත් සංකීර්ණ සහ අනපේක්ෂිත යුද්ධයකට ඇමරිකාව පටලවා තිබේ. මෙය ඔහු කලින් විවේචනය කළ ‘ප්රභූ දේශපාලනයේ’ ගොදුරක් බවට ඔහු පත්ව ඇති බවට ලකුණකි.
මෙය ඇමරිකාවේ යුද්ධයක් නොව ඉශ්රායලයේ අවශ්යතාවයක්ද? (Netanyahu’s Long-Awaited Victory)
විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම යුද්ධයේ සැබෑ ජයග්රාහකයා ඇමරිකාව නොව ඉශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු බවයි. දශක දෙකක පමණ කාලයක සිට ඉශ්රායලය විසින් ඇමරිකාව ඉරානයට එරෙහිව මෙහෙයවීමට දැඩි උත්සාහයක නිරත වූ අතර, දැන් එය සාර්ථක වී ඇත.
ජාත්යන්තර ප්රතිපත්ති පිළිබඳ මධ්යස්ථානයේ ජ්යෙෂ්ඨ සාමාජිකාවක් (Senior Fellow at the Center for International Policy) වන නෙගාර් මොර්ටසාවි පවසන්නේ මෙය ඇමරිකාව විසින් දියත් කරන ලද තවත් එක් ඉශ්රායල යුද්ධයක් බවයි.
ඇමරිකානු ජාතික ආරක්ෂාවට වඩා ඉශ්රායලයේ කලාපීය ආධිපත්යය තහවුරු කිරීම සඳහා ඇමරිකානු සෙබළුන්ගේ ජීවිත සහ බදු මුදල් පරිත්යාග කිරීම මෙහි ඇති කනගාටුදායක තත්ත්වයයි. දශක දෙකක් පුරා නෙතන්යාහු කළ බලපෑමේ ප්රතිඵලයක් ලෙස ඇමරිකානු විදේශ ප්රතිපත්තිය දැන් පවතින්නේ ටෙල් අවිව්හි පාලනය යටතේය.
සාකච්ඡා මේසය කඩාකප්පල් කිරීම (Sabotaging Diplomacy)
මෙම ප්රහාරය එල්ල වන අවස්ථාව වන විටත් ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර සාර්ථක මට්ටමේ රාජ්යතාන්ත්රික සබඳතා පැවතිණි. ඕමාන් මැදිහත් වීමෙන් පසුගිය සතියේ පැවති සාකච්ඡා වට තුනේදීම ඉරානය තම න්යෂ්ටික වැඩසටහන දැඩි පරීක්ෂාවකට ලක් කිරීමට එකඟ වී තිබූ අතර බ්රහස්පතින්දා අවසන් වූ සාකච්ඡා ඉතා සුබවාදී විය. එහෙත්, ජාතික ඉරාන ඇමරිකානු කවුන්සිලයේ (NIAC) සභාපති ජමාල් අබ්දි පෙන්වා දෙන්නේ, ට්රම්ප් සැබවින්ම රාජ්යතාන්ත්රික විසඳුමකට එළඹෙනු ඇතැයි නෙතන්යාහු බිය වූ බවයි.
සාකච්ඡා සාර්ථක වෙමින් පවතින මොහොතක ප්රහාරය දියත් කිරීම අහම්බයක් නොවේ. එය රාජ්යතාන්ත්රික විසඳුමක් ලැබීමට තිබූ ඉඩකඩ සිතාමතාම වසා දැමීමකි. නෙතන්යාහුට අවශ්ය වූයේ සාමයක් නොව, ඉරානය සම්පූර්ණයෙන් විනාශ කිරීමේ මිලිටරි මෙහෙයුමකි. ට්රම්ප් එම උගුලේ සිරවී ඇති බව දැන් පැහැදිලිය.
බිය වැද්දීමේ උපාය සහ සැක සහිත දත්ත (Threat Claims vs. Reality)
යුද්ධය සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා නෙතන්යාහු සහ ට්රම්ප් විසින් “ඉරාන තර්ජනය” අතිශයෝක්තියෙන් දක්වමින් සිටිති. විශේෂයෙන්ම, ඉරාන මිසයිල මගින් ඇමරිකාවේ නැගෙනහිර මුහුදු තීරයට (East Coast) තර්ජනයක් පවතින බවට ඔවුන් පවසන දත්ත සැක සහිතය.
නෙතන්යාහු විසින් මෑතකදී ඉදිරිපත් කළ ගණනය කිරීම්වලට අනුව, ඉරානය සතුව කිලෝමීටර් 8,000ක පරාසයක් සහිත මිසයිල පවතින අතර, තවත් කිලෝමීටර් 3,000ක් එකතු කළ විට ඒවා ඇමරිකාවේ නැගෙනහිර වෙරළට ළඟා විය හැකි බව ඔහු පවසා තිබේ. එහෙත් මේ සඳහා කිසිදු ප්රසිද්ධ සාක්ෂියක් හෝ පරීක්ෂණ දත්තයක් නොමැත.
මෙම “තර්ජන මවාපෑම” 2003 වසරේ ඉරාක යුද්ධයට පෙර පැවති “සමූහ ඝාතක අවි” (WMD) පිළිබඳ බොරු ප්රචාරයට සමානය. පොදු ජනතාව තුළ බිය ජනිත කර යුද්ධය සඳහා ‘මහජන කැමැත්ත නිෂ්පාදනය කිරීමේ’ (manufacturing of consent) සම්භාව්ය උපාය මාර්ගයක් මෙහිදී දැකිය හැකිය. තහවුරු නොකළ දත්ත භාවිතා කරමින් ජනතාව බිය වැද්දීම ප්රජාතන්ත්රවාදී නායකයෙකුට නොතරම් ක්රියාවකි.
ඇමරිකානු ජනමතයට පිටුපෑම (Disconnect with the Public)
මෑතකාලීන මත විමසුම් වලට අනුව ඉරානය සමඟ යුද්ධයකට කැමති වන්නේ ඇමරිකානුවන්ගෙන් 21% ක් වැනි සුළු පිරිසක් පමණි. පුදුමයට කරුණ නම්, ට්රම්ප්ගේ මෙම යුදකාමී ක්රියාවට එරෙහිව දේශපාලන පක්ෂ දෙකේම අන්තයන් එක්වීමයි.
ට්රම්ප්ගේ දැඩි හිතවතෙකු වූ ටකර් කාල්සන් (Tucker Carlson) සහ ප්රගතිශීලී කොන්ග්රස් සභික රෂීඩා ටලායිබ් (Rashida Tlaib) යන දෙදෙනාම මෙම ප්රහාරය හෙළා දැක ඇත. “ට්රම්ප් ක්රියා කරන්නේ ඇමරිකානු දේශපාලන ප්රභූන්ගේ සහ ඉශ්රායල රජයේ ප්රචණ්ඩකාරී සිහින වෙනුවෙන්” බව ටලායිබ් පවසන අතර, ඇමරිකානු ජනතාව යුද්ධයට එරෙහි බව ඇය අවධාරණය කරයි.
මෙහි ඇති සුවිශේෂී තත්ත්වය නම්, “MAGA” පාර්ශවය නියෝජනය කරන කාල්සන් සහ ප්රගතිශීලී වාම පාර්ශවය නියෝජනය කරන ටලායිබ් යන දෙදෙනාම මෙම කාරණයේදී එකඟ වීමයි. මෙයින් පෙනී යන්නේ ඇමරිකාවේ දේශපාලන ප්රභූ පන්තිය (Political Elite) සහ සාමාන්ය ජනතාව අතර පවතින දැවැන්ත පරතරයයි. ට්රම්ප් දැන් පෙනී සිටින්නේ ජනතාව වෙනුවෙන් නොව, එම ප්රභූ පන්තියේ අවශ්යතා වෙනුවෙනි.
ඉරාන උත්තරීතර නායකයාගේ ඝාතනයත් සමඟ මැදපෙරදිග අගාධයකට ඇද වැටී ඇත. ට්රම්ප්ගේ 'ප්රතිපත්තිමය උඩුයටිකුරු වීම' ඇමරිකාව දිගුකාලීන, මිල අධික සහ අනපේක්ෂිත මිලිටරි අර්බුදයකට (Military Boondoggle) පටලවා ඇති බව පැහැදිලිය.
