රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 19 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
වත්මන් ඉරාන ගැටුම හමුවේ ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළ දැඩි කැළඹීමකට ලක්ව ඇති අතර, ඉන්ධන මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යාමේ දැඩි අවදානමක් මතු වී තිබේ. වසරේ මේ දක්වා කාලය තුළ පමණක් ජාත්යන්තර බොරතෙල් මිල 80% කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇති අතර, මෙය 2008 වසරේ පැවති ගෝලීය මූල්ය අර්බුදයෙන් පසු ලෝකය මුහුණ දෙන දරුණුතම බලශක්ති කම්පනය වීමට වැඩි ඉඩකඩක් පවතින බව වෙළඳපොළ විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
ඉරානය සමඟ පවතින යුදමය වාතාවරණය හේතුවෙන් සැපයුම් ජාලයන්ට එල්ල වී ඇති බාධා හමුවේ, ඉදිරි සති කිහිපය තුළ තෙල් මිල මීට පෙර කිසිදා නොවූ මට්ටමකට ඉහළ යා හැකි බවට පුරෝකථනය කර ඇත.
ධවල මන්දිරයේ හිටපු බලශක්ති උපදේශකයෙකු මෙන්ම ‘Rapidan Energy Group’ හි සභාපති බොබ් මැක්නාලි (Bob McNally) පවසන පරිදි, බොරතෙල් මිල 2008 මූල්ය අර්බුද සමයේ පැවති වාර්තාගත මිල පවා ඉක්මවා යාමට නියමිතය. ජාත්යන්තර වෙළඳපොළේ මිණුම්දණ්ඩක් (benchmark) ලෙස සැලකෙන බ්රෙන්ට් (Brent) බොරතෙල් මිල බැරලයක් ඩොලර් 150 කට ආසන්න මට්ටමක් දක්වා ඉහළ යා හැකි බව ඔහු අවධාරණය කරයි.
මෙය 2008 වසරේ පැවති ඩොලර් 147 ක උපරිම වාර්තාව අභිබවා යාමකි. වත්මන් වෙළඳපොළ මිල ගණන් සැලකීමේදී, ඉදිරි සති කිහිපය ඇතුළත තවත් 35% ක පමණ දැවැන්ත මිල වැඩිවීමක් සිදුවිය හැකි බව ඔහුගේ විග්රහයයි.
“තෙල් මිල ඉහළ ඉලක්කම් තුනේ අගයක පරාසයක (high triple-digit range) පවතිනු ඇතැයි මම සිතමි.” – බොබ් මැක්නාලි
දැනට බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 සීමාවේ පැවතියද, මැක්නාලි පවසන්නේ එය තවමත් ගෝලීය ආර්ථිකයේ “වේදනා සීමාවට” (Pain threshold) ළඟා වී නොමැති බවයි. සාමාන්යයෙන් පාරිභෝගිකයන් තෙල් මිල ඉහළ යාම හමුවේ තම පරිභෝජනය සීමා කිරීමට පෙළඹෙන්නේ එම මිල දරාගත නොහැකි මට්ටමට පැමිණි විට පමණි.
පෙට්රල් වැනි ඉන්ධන යනු පාරිභෝගික ප්රධාන අංගයක් (Consumer staple) හෙවත් මිල කොතෙක් ඉහළ ගියද පාරිභෝගිකයාට අනිවාර්යයෙන්ම මිලදී ගැනීමට සිදුවන අත්යවශ්ය භාණ්ඩයකි. මැක්නාලි මෙම තත්ත්වය සරලව මෙසේ විස්තර කරයි:
"අපට පෙට්රල් නොමැතිව කටයුතු කළ නොහැක, එබැවින් අපට ඒ සඳහා ගෙවීමට සිදුවේ."
මිලෙහි “නිදහස් වැටීම” (The Prediction of a “Free Fall”)
තෙල් මිල අඛණ්ඩව ඉහළ ගියද, එය යම් නිශ්චිත උපරිමයකට ළඟා වූ පසු වෙළඳපොළේ ප්රබල බිඳවැටීමක් සිදු වේ. මෙම ක්රියාවලිය සිදුවන ආකාරය පහත පියවර මගින් වටහා ගත හැකි අතර, ඉල්ලුම බිඳ වැටෙන නිවැරදි මිල මට්ටම කුමක්ද යන්න තවමත් අවිනශ්චිත සාධකයකි:
- මිල අධික ලෙස ඉහළ යාම නිසා සමස්ත ආර්ථික වේගය අඩාල වීම.
- පාරිභෝගිකයන්ට මිල දරාගත නොහැකි වීම නිසා ඉල්ලුම වේගයෙන් පහත වැටීම (Demand destruction).
- ඉල්ලුම බිඳ වැටීමත් සමඟ, මීට පෙර වේගයෙන් ඉහළ ගිය මිල ගණන් එකවරම “නිදහස් වැටීමකට” (Free fall) ලක්වෙමින් ශීඝ්රයෙන් පහත වැටීම.
සැපයුම් බාධා සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය
මිල පාලනය කිරීමට ඇති ප්රධාන බාධකය වන්නේ සැපයුම් පාර්ශවයේ පවතින අර්බුදයි. මැක්නාලි පෙන්වා දෙන පරිදි, සැපයුම ස්ථාවර කිරීමට නම් කරුණු දෙකක් සම්පූර්ණ විය යුතුය. පළමුවැන්න, ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය ඉරානය සමඟ සටන් විරාමයකට එළඹීමයි. එවිට හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) හරහා නැවතත් තෙල් ප්රවාහනය ආරම්භ කළ හැකිය. කෙසේ වෙතත්, ඉරාන පාලනය මේ මොහොතේ සටන් විරාමයකට සූදානම් නොමැති බව ඔහු සඳහන් කරයි.
දෙවනුව, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියට එල්ල වී ඇති තර්ජන ඉවත් කිරීමට ඇමරිකාව මිලිටරි ක්රියාමාර්ග ගත යුතුය. මෙහිදී ඉරානයේ නැව් නාශක මිසයිල පද්ධති, ඩ්රෝන කඳවුරු සහ කාලතුවක්කු බලඇණි (artillery) ඉලක්ක කර විනාශ කිරීමට සති ගණනාවක් ගත විය හැකිය. මැක්නාලිට අනුව, ආරක්ෂක නැව් (escorts) යෙදවීම වහාම සාර්ථක නොවන්නේ ඉරානයේ යුදමය මර්මස්ථාන සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කරන තෙක් එම නැව්වලට ප්රහාර එල්ල වීමේ අවදානමක් පවතින බැවිනි. මේ හේතුවෙන් කෙටි කාලීනව තෙල් සැපයුම ඉහළ නැංවීමේ හැකියාව ඉතා අවම මට්ටමක පවතී.
සාරාංශයක් ලෙස ගත් කල, ලෝක තෙල් මිල තීරණය වන්නේ හුදෙක් ඉල්ලුම සහ සැපයුම මත පමණක් නොව, ගෝලීය දේශපාලනික ස්ථාවරත්වය සහ පවතින යුදමය තත්ත්වයන් මතය. සැපයුම් බාධක ඉවත් නොවන තාක් කල් මිල ඉහළ යාම වැළැක්විය නොහැකි බව පැහැදිලිය. පාරිභෝගිකයාට මෙම මිල පීඩනය දරා ගැනීමට සිදුවන අතර, එය අවසානයේදී දැඩි ආර්ථික පසුබෑමකට මග පාදනු ඇත.
