රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 21, කොළඹ LNW :
වනාන්තරයක් යනු ගස් හා වැල්වලින් පිරුණු විනෝදජනක විවේකස්ථානයක් පමණක් නොවේ. එය අපේ දෛනික පැවැත්ම තහවුරු කරනවා මෙන්ම අපේ මුදල් පසුම්බියට සෘජුවම බලපාන ගෝලීය ආර්ථිකයේ ප්රධාන රුධිර නාලයකි. අප හුස්ම ගන්නා වාතයේ සිට අප ලබාගන්නා ආහාර සහ භාවිතා කරන බොහෝ ද්රව්ය දක්වා සෑම දෙයක්ම වනාන්තර නම් වූ මෙම රහස් එන්ජිම මත රඳා පවතී.
වනාන්තරවල ඇති සුවිශේෂී ආර්ථිකමය වැදගත්කම අවධාරණය කරමින් 2026 ජාත්යන්තර වනාන්තර දිනයේ තේමාව ලෙස "වනාන්තර සහ ආර්ථිකය" (Forests and economies) යන්න ප්රකාශයට පත් කර ඇත. වනාන්තර යනු හුදෙක් ස්වභාවික සම්පතක් නොව, එය ලෝක සමෘද්ධියේ සහ තිරසාර ව්යාපාරික පැවැත්මේ පදනම බව දැන් පිළිගැනීමට ලක්ව තිබේ.
ලෝක ආර්ථිකයෙන් අඩක්ම රඳා පවතින්නේ සොබාදහම මතයි
ලෝක දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) අඩකට වඩා වැඩි ප්රමාණයක්, එනම් ඇමරිකානු ඩොලර් ට්රිලියන 44ක් වැනි දැවැන්ත වටිනාකමක්, සොබාදහම සහ වනාන්තර මත සෘජුව හෝ වක්රව රඳා පවතී. ජලය, දේශගුණය සහ පස ආශ්රිත පරිසර පද්ධති සේවාවල සිට සංචාරක කර්මාන්තය සහ අමුද්රව්ය සැපයුම දක්වා වනාන්තර මගින් ගෝලීය ආර්ථිකයට ට්රිලියන ගණනින් දායකත්වයක් ලබා දෙයි.
වනාන්තර විනාශ කිරීම යනු ඉතා අදූරදර්ශී ආර්ථික තීරණයකි. වනාන්තර අහිමි වීම නිසා සිදුවන පාංශු ඛාදනය, ගංවතුර සහ නිෂ්පාදන කාර්යක්ෂමතාව අඩුවීම (Productivity loss) මගින් සිදුවන මූල්ය පාඩුව, වනාන්තර විනාශ කිරීමෙන් ලබන කෙටි කාලීන ආර්ථික ලාභයට වඩා බෙහෙවින් වැඩිය.
"වනාන්තර භූ දර්ශන මගින් පිරිසිදු ජලය නිපදවීමේ පිරිවැය අඩු කරන අතර, කාබන් ගබඩා කිරීම සහ උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම හරහා බිලියන ගණනක් වැය විය හැකි දේශගුණික ව්යසනයන්ගෙන් ලෝක ආර්ථිකය ආරක්ෂා කිරීමට උදවු වේ."
වානේ සහ ප්ලාස්ටික් වෙනුවට ‘ජෛව ආර්ථිකය’
අනාගත ලෝකය කාබන් විමෝචනය අවම කරන 'ජෛව ආර්ථිකයක්' (Bioeconomy) කරා ගමන් කරමින් සිටින අතර එහි හදවත වන්නේ තිරසාර ලෙස කළමනාකරණය කරන ලද වනාන්තරයි. මෙහිදී දැව සහ උණ බම්බු, පරිසරයට හානිකර වානේ, කොන්ක්රීට් සහ ප්ලාස්ටික් වැනි ද්රව්ය සඳහා කදිම පුනර්ජනනීය ආදේශකයක් ලෙස භාවිතා කළ හැකිය.වර්තමානයේ වසරකට ඝන මීටර් බිලියන 4ක පමණ දැව ප්රමාණයක් නිපදවනු ලැබේ. ජනගහනය වැඩිවීම සහ කාබන් අධික නිෂ්පාදන වෙනුවට පුනර්ජනනීය ද්රව්ය භාවිත කිරීමට ඇති පෙළඹවීම හේතුවෙන්, 2050 වන විට කාර්මික වටකුරු දැව (Industrial roundwood) සඳහා පවතින ඉල්ලුම තවත් ඝන මීටර් බිලියනයකින් පමණ ඉහළ යනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇත.
පිරිසිදු ජලය ලබා දෙන ස්වභාවික පෙරහන
මුම්බායි, බොගෝටා සහ නිව්යෝර්ක් වැනි ලොව විශාලතම නගරවලින් තුනෙන් එකක්ම ඔවුන්ගේ පානීය ජල අවශ්යතාවය සඳහා වනාන්තර මත සෘජුවම රඳා පවතී. නාගරික ජනගහනය සීඝ්රයෙන් වර්ධනය වන විට වනාන්තර මත පවතින මෙම යැපීම තවදුරටත් ඉහළ යනු ඇත.
ආර්ථික විශ්ලේෂණයන්ට අනුව, නව ජල පවිත්රකරණ සහ පෙරීමේ මධ්යස්ථාන ඉදිකිරීමට වඩා වනාන්තර සුරැකීම මගින් විශාල පිරිවැයක් ඉතිරි කරගත හැකිය. වනාන්තර පෝෂක ප්රදේශ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ආයෝජනය කරන සෑම ඩොලර් 1ක් මගින් ජල පවිත්රකරණ පිරිවැය ඩොලර් 7.5 සිට 200 දක්වා ප්රමාණයකින් ඉතිරි කරගත හැකි බව පෙනී ගොස් ඇත.
පුනර්ජනනීය බලශක්තියේ නිහඬ දැවැන්තයා
බොහෝ දෙනා සූර්ය සහ සුළං බලශක්තිය ගැන කතා කළද, ලෝකයේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති සැපයුමෙන් 40%ක්ම ලැබෙන්නේ දැව බලශක්තියෙනි (Wood fuel). මෙය සූර්ය, සුළං සහ ජල විදුලිය යන සියල්ලේම එකතුවට සමාන ප්රමාණයකි. ඇත්ත වශයෙන්ම, ගෝලීය දැව නිෂ්පාදනයෙන් සියයට 50ක්ම (ඝන මීටර් බිලියන 1.86ක් පමණ) භාවිතා වන්නේ බලශක්තිය නිපදවීම සඳහාය.
ලොව පුරා බිලියන 2.4ක ජනතාවකට තම ආහාර පිස ගැනීමට, ජලය උණු කර ගැනීමට සහ උණුසුම ලබා ගැනීමට වනාන්තරවලින් ලැබෙන මෙම ශක්තිය අත්යවශ්ය වේ. ජලය උණු කිරීමට සහ ආහාර පිසීමට අවස්ථාව ලැබීම නිසා මෙම ජනතාවට වඩාත් ආරක්ෂිත සහ පෝෂණීය ආහාර වේලක් ලබා ගැනීමට හැකි වේ. මීට අමතරව මිලියන 900කට අධික ජනතාවක් පූර්ණ හෝ අර්ධ කාලීනව මෙම දැව බලශක්ති අංශයේ රැකියාවල නිරතව සිටිති.
දැව නොවන නිෂ්පාදන සහ බිලියන 5.8ක ජන ජීවිතය
වනාන්තරවල වටිනාකම දැවවලට පමණක් සීමා නොවේ. ආහාර, ඖෂධ, රෙසින, විසිතුරු ශාක සහ සත්ව ආහාර වැනි දැව නොවන නිෂ්පාදන ලොව පුරා බිලියන 5.8ක ජනතාවකගේ පැවැත්මට සහ යහපැවැත්මට උපකාරී වේ.
මෙම දැව නොවන නිෂ්පාදනවල ගෝලීය වටිනාකම වාර්ෂිකව අවම වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 9.41ක් වන අතර, එය තවදුරටත් වර්ධනය වීමේ දැවැන්ත විභවයක් පවතී. මෙම අංශය ග්රාමීය ආර්ථිකයන්හි කොඳු නාරටිය ලෙස ක්රියා කරමින් දේශීය ප්රජාවන්ට ස්ථාවර ආදායම් මාර්ග සහ සෞඛ්යමය ප්රතිලාභ ලබා දෙයි.