රජය සෙස් බදු අය කිරීම ඉවත් කිරීමත් සමඟ වෙළඳ ප්‍රතිසංස්කරණ වලට සිදු වූ දේ!

රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 28, කොළඹ LNW :

පාරිභෝගික භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාම සහ දේශීය කර්මාන්ත මුහුණ දෙන අධික නිෂ්පාදන පිරිවැය හමුවේ ශ්‍රී ලංකා රජය වැදගත් ආර්ථික තීරණයක් ගෙන තිබේ. ඒ, මෙරට වෙළඳ ක්ෂේත්‍රය තුළ දීර්ඝ කාලයක සිට විවාදාත්මක මාතෘකාවක් වූ ‘සෙස්’ (Cess) බද්ද පියවරෙන් පියවර ඉවත් කිරීමයි. රජය විසින් හඳුනාගත් භාණ්ඩ වර්ගීකරණ කේත (HS Codes) 7,800ක් පමණ වන දැවැන්ත පරාසයකින්, කේත 2,634ක් සඳහා මෙම බදු සහනය ලබාදීමට කැබිනට් අනුමැතිය හිමිව ඇත.

සෙස් බද්ද යනු කුමක්ද?

1979 අංක 40 දරන අපනයන සංවර්ධන පනත යටතේ පනවන මෙම බද්ද, තෝරාගත් ආනයනික සහ අපනයනික භාණ්ඩ මත සියයට 1 සිට සියයට 35 දක්වා වූ අනුපාතයකින් ක්‍රියාත්මක වේ. මෙය අත්‍යවශ්‍ය නොවන ආනයන පාලනයට සහ දේශීය කර්මාන්ත ආරක්ෂා කිරීමට යොදාගත්තද, ආර්ථික විශ්ලේෂණවලට අනුව මෙය නිෂ්පාදන පිරිවැය ඉහළ නංවන ‘අතිරේක බද්දක්’ (Para-tariff) ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.

මෙම බදු කප්පාදුව එකවර සිදු නොකර, වසර කිහිපයක් පුරා විහිදෙන කාලසටහනකට අනුව ක්‍රියාත්මක වේ.

එහි මූලික පියවර 2026 අප්‍රේල් 1 වැනිදා ආරම්භ වීමට නියමිතය.

• 2026 අප්‍රේල් 1: සෙස් බදු අනුපාතයන්හි සියයට 50ක මූලික කප්පාදුවක් සිදුවේ.
• 2027 අප්‍රේල්: තවත් සියයට 25ක අඩුවීමක්.
• 2029: ඉතිරි සියයට 25ක කප්පාදුව සම්පූර්ණ කරමින් බද්ද සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කෙරේ.

රජය මෙම බදු සහනය එකවර ලබා නොදීමට තීරණය කිරීම පිටුපස පැහැදිලි තර්කයක් ඇත. එය නම් වෙළඳ ලිබරල්කරණය (Liberalization) සහ දේශීය කර්මාන්ත ආරක්ෂා කිරීම (Protectionism) අතර මනා සමතුලිතතාවක් පවත්වා ගැනීමයි. පියවරෙන් පියවර බදු ඉවත් කිරීම හරහා දේශීය නිෂ්පාදකයින්ට නව වෙළඳ තරඟකාරිත්වයට හැඩගැසීමට අවශ්‍ය කාලය සහ අවකාශය හිමි වේ.

සියලුම භාණ්ඩ සඳහා එකම කාලසටහනක් යටතේ බදු සහන හිමි නොවේ. HS කේත (භාණ්ඩ වර්ගීකරණය සඳහා ජාත්‍යන්තරව භාවිතා වන කේත) 107ක් යටතේ ඇති විශේෂිත අංශ 8ක් සඳහා මෙම සහනය 2027 වසර දක්වා කල් දමා ඇත.

මීට ප්‍රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ මැදපෙරදිග පවතින යුදමය වාතාවරණය වැනි බාහිර ආර්ථික කම්පනයන් (Mideast shocks) හමුවේ දේශීය කර්මාන්ත ආරක්ෂා කර ගැනීමේ අවශ්‍යතාවයි. මෙම බාහිර බලපෑම් කොතරම් ප්‍රබලද යත්, පවතින ආර්ථික වැඩසටහනේ පරාමිතීන් පවා සංශෝධනය කිරීමට මෙය හේතුවක් විය හැකි බව මධ්‍යම බැංකු අධිපතිවරයා පෙන්වා දී ඇත. මෙම සංවේදී අංශ සඳහා බදු කප්පාදුව 2027 අප්‍රේල් සිට 25%, 25% සහ 50% යන පදනම මත 2029 දක්වා ක්‍රියාත්මක වේ.

සමහර අංශ සඳහා 2026 වසරේ සිටම සෘජු බදු සහන හිමිවීමට නියමිතය. කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් අනුමත කරන ලද HS කේත 2,634ක එකතුව මෙයට ඇතුළත් වන අතර, එහි ප්‍රධාන අංශ කිහිපයක් පහත දැක්වේ:

• රෙදිපිළි ක්ෂේත්‍රය: වර්ගීකරණ කේත 265ක් යටතේ ඇති රෙදිපිළි ආශ්‍රිත භාණ්ඩවල සෙස් බද්ද 2026 වසරේදී ඉවත් කෙරේ.
• අඩු බදු සහිත භාණ්ඩ: දැනට සියයට 5ට අඩු බදු අනුපාත පවතින භාණ්ඩ 46ක් සඳහා 2026 වසරේදී වහාම බදු සහන හිමි වේ.
• අතරමැදි භාණ්ඩ: දේශීය කර්මාන්ත සඳහා අමුද්‍රව්‍ය ලෙස යොදාගන්නා අතරමැදි භාණ්ඩ 697ක් සඳහා 2026 සහ 2028 අතර කාලය තුළ බද්ද ඉවත් කෙරේ.

මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය හුදෙක් අහඹු තීරණයක් නොව, මුදල් අමාත්‍යාංශය සහ ලෝක බැංකුව වැනි පාර්ශවකරුවන් සමඟ මාස 3-4ක් පුරා සිදුකළ දීර්ඝ සාකච්ඡාවල ප්‍රතිඵලයකි.

අපනයන තරඟකාරිත්වය සහ පිරිවැය අඩු කිරීම

මෙම ප්‍රතිසංස්කරණයේ ප්‍රධානතම අරමුණ වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන ක්ෂේත්‍රය ගෝලීය වශයෙන් තරඟකාරී මට්ටමකට ඔසවා තැබීමයි. සෙස් වැනි අතිරේක බදු හේතුවෙන් අමුද්‍රව්‍ය ආනයන පිරිවැය ඉහළ යාම මෙතෙක් මෙරට අපනයනකරුවන්ට තිබූ ප්‍රධාන බාධකයකි.

කර්මාන්ත අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් තිලකා ජයසුන්දර මහත්මිය මේ පිළිබඳව සිය අදහස් මෙසේ ප්‍රකාශ කළාය:

“මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය හුදෙක් බදු අඩු කිරීමක් පමණක් නොව, අපනයන තරඟකාරිත්වය ඉහළ නැංවීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ වෙළඳ ව්‍යුහය ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමකි. මෙමගින් නිෂ්පාදන පිරිවැය අඩු කිරීමටත්, ගුණාත්මක ප්‍රමිතීන් ඉහළ නැංවීමටත්, ගෝලීය අපනයන දර්ශකවල ශ්‍රී ලංකාව ඉදිරියට ගෙන යාමටත් හැකිවනු ඇත.”

මෙම වෙළඳ ප්‍රතිසංස්කරණ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) වැඩසටහන සහ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ (WTO) මූලධර්ම සමඟ සමපාත වේ. මැදපෙරදිග යුද්ධය වැනි තත්ත්වයන් නිසා ආර්ථිකයට ‘සැලකිය යුතු කම්පනයක්’ ඇති වුවද, මධ්‍යම බැංකු අධිපති ආචාර්ය නන්දලාල් වීරසිංහ මහතා අවධාරණය කරන්නේ ප්‍රතිසංස්කරණ අඛණ්ඩව සිදුවිය යුතු බවයි.

ඔහුගේ අදහසට අනුව, රටක ආර්ථිකය තිරසාර පදනමක් මතට ගෙන ඒමට නම් ආර්ථික අර්බුදයක් තිබුණත් නැතත් බදු, වෙළඳ සහ කම්කරු ප්‍රතිසංස්කරණ අත්‍යවශ්‍ය වේ. ශ්‍රී ලංකා රජය ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල වෙත ලබාදුන් එකඟතාවන්ට අනුව නිදහස් සහ විවෘත වෙළඳ ප්‍රතිපත්තියක් පවත්වා ගැනීමට මෙලෙස කැපවී සිටී.

සෙස් බද්ද ඉවත් කිරීම පාරිභෝගිකයාට සහ නිෂ්පාදකයාට දිගුකාලීන වාසි රැසක් උදාකර දෙනු ඇත. එසේ වුවද, අඩු ගුණාත්මක භාණ්ඩ මෙරටට ගලා ඒම පාලනය කිරීම සඳහා ‘ප්‍රති-ඩම්පිං සහ අතිරේක බදු වැළැක්වීමේ පනත’ (Anti-dumping and Countervailing Act) වැනි ආරක්ෂණ පියවරයන් තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක වන බව රජය සහතික කරයි.