රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 28 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
සාමාන්යයෙන් වයස අවුරුදු 25ක් යනු මිනිස් ජීවිතයක වඩාත්ම ප්රාණවත් සහ බලාපොරොත්තු සහගත අවධියයි. එහෙත්, ස්පාඤ්ඤ ජාතික නොයෙලියා කැස්ටිලෝට (Noelia Castillo) තම ජීවිතයේ අවසාන වසර දෙක ගත කිරීමට සිදු වූයේ ඇගේ මරණය ඉල්ලා අධිකරණය ඉදිරියේ පෙනී සිටිමිනි. තමන්ගේම මරණය සඳහා නීතිමය අයිතිය ඉල්ලා වසර දෙකක් තිස්සේ සටන් කිරීමට සිදු වීම, මානුෂීය සහ සදාචාරාත්මක වශයෙන් අතිශය පරස්පර විරෝධී තත්ත්වයකි. මෙය එක් තරුණියකගේ පෞද්ගලික තීරණයක් පිළිබඳ කතාවක් නොවේ; එය පුද්ගල ස්වයං-නිර්ණය (Self-determination) සහ පුරවැසියෙකුගේ ජීවිතය සුරක්ෂිත කිරීමට රාජ්යයට ඇති වගකීම අතර පවතින ගැඹුරුම ගැටුම නිරූපණය කරන්නකි.
ස්පාඤ්ඤයේ කැටලන් ප්රාදේශීය රජය විසින් 2024 වසරේදී නොයෙලියාට ස්වේච්ඡා මරණය (Euthanasia) සඳහා අයිතිය ලබා දී තිබුණද, ඇයට සාමකාමීව නික්ම යාමට අවසර ලැබුණේ නැත. ඇගේ පියා සහ ‘Christian Lawyers’ (Abogados Cristianos) නම් ආගමික සංවිධානය එක්ව මෙම ක්රියාවලිය වළක්වා ගැනීමට මාස 18ක් පුරා දැඩි නීතිමය අරගලයක නිරත විය. El País පුවත්පත මෙය හැඳින්වූයේ ඇගේ වේදනාව සහ දුක් විඳීම තවත් වසර දෙකකින් දීර්ඝ කළ “නීතිමය කුරුස යුද්ධයක්” (Legal Crusade) ලෙසයි.
දැනටමත් අංශභාග තත්ත්වයෙන් සහ මානසික කම්පනයෙන් පෙළුණු තරුණියකට, තමන්ගේම පියා නීතිමය මාර්ග හරහා මරණය ප්රමාද කිරීම “ආයතනික කෲරත්වයක” (Institutional Cruelty) ස්වරූපයක් ගත්තේය. අවසානයේදී යුරෝපීය මානව හිමිකම් අධිකරණය (ECHR) ඇයට පක්ෂව තීන්දු ලබා දීමත් සමඟ, පසුගිය බ්රහස්පතින්දා සවස් කාලයේ ඇගේ අවසන් කැමැත්ත ඉටු විය. මියයාමට පෙර දින ඇය ලබා දුන් ප්රකාශය ඇගේ හදවතේ තිබූ දැඩි විඩාව සහ වේදනාව කියාපාන්නකි:
"මට දැන් සාමකාමීව යාමට සහ දුක් විඳීම නැවැත්වීමට අවශ්යයි. මගේ පියා මගේ තීරණයට ගරු කළේ නැහැ, කවදාවත් ගරු කරන්නේත් නැහැ."
නොයෙලියාගේ නික්මයාම පිළිබඳව විපක්ෂ නායක ඇල්බර්ටෝ නූනෙස් ෆීජෝ (Alberto Núñez Feijóo) සහ කතෝලික පල්ලිය මතු කරන්නේ බරපතල ප්රශ්නයකි. රාජ්යය ඇයට රැකවරණය දීමට අපොහොසත් වී, අවසානයේ ‘මරණය’ පමණක් එකම විසඳුම ලෙස ලබා දුන් බව ඔවුන් පෙන්වා දෙයි. “නොයෙලියාව ආරක්ෂා කළ යුතු ආයතන ඇයව අත්හැරියා,” යනුවෙන් ෆීජෝ සිය සමාජ මාධ්ය සටහනක සඳහන් කරමින් කියා සිටියේ, ඇයට ජීවත් වීමට අවශ්ය රැකවරණය සහ මෙවලම් ලබා දීමට රාජ්යය සතුව හැකියාව තිබූ බව තමන් විශ්වාස කරන බවයි.
මෙහි ඇති උත්ප්රාසාත්මක කරුණ නම්, පුරවැසියෙකුට මිය යාමට අවශ්ය පහසුකම් සලසන පද්ධතියක්, ඔහුට හෝ ඇයට ජීවත් වීමට ප්රමාණවත් හේතු සැපයීමට අසමත් වීමයි. මෙය හුදෙක් ‘මියයාමේ අයිතිය’ පිළිබඳ නීතිමය තර්කයක් නොව, අසරණ වූවෙකුට ජීවත් වීමට හිතකර පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමට පද්ධතිය අසමත් වීම පිළිබඳ මානුෂීය පරාජයකි.
කම්පනයෙන් පිරුණු අතීතය සහ නීතිමය තීරණය
නොයෙලියාගේ මෙම තීරණය හදිසියේ ගත් එකක් නොව, ඇගේ ජීවිතය පුරාම ඇය ලුහුබැඳ ආ කම්පනයන්ගේ අවසාන ප්රතිඵලයකි. ළමා නිවාසවල ගත කළ කාලය, ඇගේ පියාගේ මත්පැන් ප්රශ්න සහ ඇය මුහුණ දුන් ලිංගික අතවර ඇගේ මානසික සෞඛ්යය මුළුමනින්ම විනාශ කර තිබුණි. 2022 වසරේදී සියදිවි නසා ගැනීමට ගත් උත්සාහයකින් පසු ඇය අංශභාග (Paraplegic) තත්ත්වයට පත් වූවාය.
ස්පාඤ්ඤයේ 2021 යුතනේෂියා නීතිය යටතේ ස්වේච්ඡා මරණය ඉල්ලීමට නම්, අයදුම්කරුවෙකු “බරපතල, නිදන්ගත සහ අකර්මන්ය කරන තත්ත්වයකින්” පෙළිය යුතුය. නොයෙලියාගේ ශාරීරික සහ මානසික තත්ත්වය මෙම නීතිමය සීමාවන් සපුරා තිබූ අතර, වෛද්යවරුන් 19 දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් ඇගේ තීරණය ස්ථිර කර තිබුණි. ඇය සොයමින් සිටියේ තමාට එරෙහිව ක්රියාත්මක වූ මෙම ඛේදජනක ඉරණමෙන් මිදීමට ඇති එකම මාර්ගයයි.
ස්පාඤ්ඤයේ දැඩි නීතිමය රාමුව
ස්පාඤ්ඤය 2021 වසරේදී ස්වේච්ඡා මරණය නීතිගත කළ රටවල් අතරට එක් වූයේ ඉතා දැඩි රීති මාලාවක් ද සමඟිනි. මෙම නීතිය යටතේ:
- අයදුම්කරු වයස අවුරුදු 18ට වැඩි විය යුතුය.
- සුව කළ නොහැකි රෝගයක් හෝ දැඩි ආබාධිත තත්ත්වයක් තිබිය යුතුය.
- ලිඛිත ඉල්ලීම් දෙකක් ඉදිරිපත් කළ යුතු අතර, ඒවා බාහිර බලපෑමකින් තොරව ගත් තීරණ බව වෛද්යවරුන් දෙදෙනෙකු සහතික කළ යුතුය.
- අවසාන අනුමැතිය ඇගයීම් කොමිසම (Guarantee and Evaluation Commission) මගින් ලබා දිය යුතුය.
2026 වසරේ පවතින වාර්තාවලට අනුව, 2024 වසරේදී මෙවැනි ඉල්ලීම් 426ක් අනුමත වී ඇත. එහෙත්, යුරෝපීය මානව හිමිකම් අධිකරණය දක්වා ගොස් මෙවැනි දීර්ඝ අධිකරණමය ක්රියාවලියකට මුහුණ දුන් පළමු අවස්ථාව නොයෙලියාගේ සිද්ධියයි.
නොයෙලියා කැස්ටිලෝගේ නික්මයාම අපගේ සාමූහික හෘදසාක්ෂිය හමුවේ විශාල අභියෝගයක් ඉතිරි කරයි. පුද්ගලයෙකුට තම දරාගත නොහැකි වේදනාව අවසන් කර ගැනීමට ඇති නිදහස අප අගය කළ යුතුය; එහෙත් ඒ නිදහස සොයා යාමට පුරවැසියෙකුට බල කෙරෙන තත්ත්වයට සමාජය පිරිහීම කනගාටුදායකය.
අපට තිබෙන ප්රශ්නය ඇයට මියයාමට ඉඩ දීම නොව, ඇයට ජීවත් වීමට ප්රමාණවත් හේතු සැපයීමට අප අසමත් වීමයි. නීතියට පුද්ගලයෙකුගේ මරණය නියාමනය කළ හැකි වුවද, මානව සහකම්පනය සහ රැකවරණය පද්ධතියක් තුළින් බලහත්කාරයෙන් ලබා දිය නොහැක. පුද්ගලයෙකුට තමන්ගේ වේදනාව අවසන් කර ගැනීමට ඇති අයිතිය සහ ඔවුන්ව ජීවත් කරවීමට සමාජයට ඇති වගකීම අතර ඇති සියුම් රේඛාව තීරණය වන්නේ, මිනිස් විඳදරාගැනීමේ සීමාව සහ පද්ධතියේ අව්යාජ රැකවරණය මුණගැසෙන තැනිනි.
