සටහන: ඕවින්දි විෂ්මිකා
මැයි 01, කොළඹ (LNW): ශ්‍රී ලංකාවේ භාණ්ඩාගාරයට අයත් ඩොලර් මිලියන 2.5ක මුදලක් විදේශ ණය ගෙවීමක් අතරතුර වංචාකාරී ගිණුමකට මාරු වී ඇති බවට ඇති චෝදනා දේශපාලන විවාදයෙන් ඔබ්බට ගොස් දැන් නීතිමය හා අපරාධ විමර්ශන ක්ෂේත්‍රයට යොමු වී ඇත.
විපක්ෂ නායක සජිත් ප්‍රේමදාස විසින් මෙම සිද්ධිය ප්‍රථමයෙන් අවධාරණය කළ අතර පසුව රාජ්‍ය නිලධාරීන් විසින් භාණ්ඩාගාරයේ External Resources Department (ERD) පද්ධතිය තුළ සිදු වූ අනවසර ප්‍රවේශයක් හේතුවෙන් මුදල් වෙනත් ගිණුමකට හැරවී තිබිය හැකි බව පිළිගෙන ඇත.
එතැන් සිට මෙම නඩුව බහු විමර්ශන ආයතන වෙත යොමු වී ඇති අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රාජ්‍ය මූල්‍ය සම්බන්ධ සයිබර් ආක්‍රමණ සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකා නීතිය කටයුතු කරන ආකාරය පිළිබඳ තීරණාත්මක ප්‍රශ්න රාශියක් මතු කරයි. ඒ අනුව මෙම සිද්ධිය පිළිබඳව දැන් නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග සහ විමර්ශන ක්‍රියාවලිය ගැන විශාල අවධානයක් යොමු වී ඇත.
නඩුවේ හරය සයිබර් අපරාධ
සිද්ධිය පාලනය කරන මූලික ව්‍යවස්ථාව ලෙස නීති විශේෂඥයින් 2007 අංක 24 දරන පරිගණක අපරාධ පනත පෙන්වා දෙයි. පරිගණක පද්ධති වෙත අනවසරයෙන් ප්‍රවේශ වීම, දත්ත හැසිරවීම සහ ඩිජිටල් මූල්‍ය ක්‍රියාවලීන්ට ඇඟිලි ගැසීම් ඇතුළුව චෝදනාවට සෘජුවම අදාළ වන ක්‍රියාකාරකම් රාශියක් පනත මගින් අපරාධ බවට පත් කරයි.
විශේෂයෙන් රටේ ආර්ථික ස්ථාවරතාවයට බලපාන ලෙස සිදු වන සයිබර් ක්‍රියාවන් දැඩි අපරාධ ලෙස සැලකෙන අතර, මෙම සිද්ධිය එවැනි ගණයට වැටිය හැකි බව නීති විශේෂඥයින් පෙන්වා දෙයි. එමඟින් චෝදනාවල බරපතලකම ඉහළ නැංවිය හැකිය.
බහු-නියෝජිත අපරාධ විමර්ශනයන්
ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය යටතේ මෙවැනි අපරාධ සංජානනීය (cognizable offences)ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති අතර නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතනවලට පූර්ව අධිකරණ අනුමැතියකින් තොරව ඉක්මනින් ක්‍රියා කිරීමට ඉඩ සලසයි.ඒ අනුව අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහය යටතේ විමර්ශන පවත්වනු ලබන අතර බලධාරීන්ට සැකකරුවන් අත්අඩංගුවට ගැනීමට, පරිශ්‍රයන් සෝදිසි කිරීමට සහ ඩිජිටල් සාක්ෂි අත්පත් කර ගැනීමට හැකියාව ලැබෙනු ඇත.
මෙම නඩුවේදී අපරාධ විමර්ශන දෙපාර්තමේන්තුව (CID),පොලිස් පරිගණක අපරාධ විමර්ශන ඒකකය
සහ මූල්‍ය බුද්ධි ඒකකයේ මැදිහත්වීම චෝදනාවල බරපතලකම සහ ඩිජිටල් මූල්‍ය වංචා සොයා ගැනීමේ තාක්ෂණික සංකීර්ණතාව තවදුරටත් පිළිබිඹු කරයි.
කථානායක ජගත් වික්‍රමරත්න වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද ඉල්ලීමකට අනුව මෙම කාරණය පාර්ලිමේන්තු මට්ටමින් පරීක්ෂා කළ හැකි බව රජය පෙන්වා දී ඇති අතර වැඩිදුර විමර්ශනයක් පිළිබඳ තීරණය පාර්ලිමේන්තුව සතු බව කැබිනට් ප්‍රකාශක නලින්ද ජයතිස්ස මහතා ප්‍රකාශ කළේය.
ඩිජිටල් අධිකරණ වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ විශේෂඥයන්ගේ භූමිකාව
ශ්‍රී ලංකා නීතිය යටතේ සයිබර් අපරාධ විමර්ශනවල ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ තාක්ෂණික විශේෂඥයින්ගේ මැදිහත්වීමයි. පරිගණක අපරාධ පනත මඟින් තොරතුරු තාක්ෂණය පිළිබඳ සුදුසුකම් ලත් විශේෂඥයින්ට අවදානමට ලක් වූ පද්ධති විශ්ලේෂණය කිරීමට, දත්ත ලබා ගැනීමට සහ උල්ලංඝනයට තුඩු දෙන සිදුවීම් ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීමට පොලිසියට සහාය වීමට බලය ලබා දෙයි.
මෙම විශේෂඥයින්ට පරිගණක පද්ධති වෙත ප්‍රවේශ වීමට, ගනුදෙනු ලොග් පරීක්ෂා කිරීමට සහ අනවසර ප්‍රවේශය සිදු වූ ආකාරය හඳුනා ගැනීමට බලය පවරා ඇත.
සාක්ෂි සොයා ගැනීමට සහ සංරක්ෂණය කිරීමට බලතල
නීතිය මගින් විමර්ශකයින්ට ඩිජිටල් සාක්ෂි ලබා ගැනීම සඳහා පුළුල් බලයක් ලබා දෙයි. අධිකරණවලට සන්නිවේදන බාධා කිරීමට සහ මූල්‍ය දත්ත ලබා ගැනීමට වරෙන්තු නිකුත් කළ හැකි අතර හදිසි අවස්ථා වලදී සාක්ෂි විනාශ වීමේ අවදානමක් තිබේ නම් නිලධාරීන්ට වරෙන්තු නොමැතිව ක්‍රියා කිරීමට ද ඉඩ සලසයි.
බලධාරීන්ට ආයතන සහ පුද්ගලයින්ට අදාළ දත්ත දීර්ඝ කාලයක් සඳහා සංරක්ෂණය කිරීමට නියෝග කළ හැකි අතර තීරණාත්මක ඩිජිටල් මංපෙත් එනම් වෙනස් කරන ලද බැංකු විස්තර හෝ ගනුදෙනු වාර්තා විමර්ශනය අතරතුර නැති නොවන බව සහතික කළ හැකිය.
එවැනි නියෝග සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමට අපොහොසත් වීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් වන අතර එය රාජ්‍ය නිලධාරීන් සහ පෞද්ගලික ආයතන යන දෙඅංශයේම විමර්ශකයින්ට සහාය වීමට ඇති නීතිමය බැඳීම අවධාරණය කරයි.
වගකීම් කාටද?
අපරාධකරුවන් හඳුනා ගැනීමට අමතරව මෙම නඩුව නීතිමය වගකීම පිළිබඳ සංකීර්ණ ගැටළු මතු කරයි. නීතිය බාහිර හැකර්වරුන්ට පමණක්ම වගකීම සීමා නොකරයි; එය නොසැලකිලිමත්කම, ප්‍රවේශ තොරතුරු අනවසරයෙන් හෙළිදරව් කිරීම හෝ ප්‍රමාණවත් ආරක්ෂණ ක්‍රම පවත්වා ගැනීමට අපොහොසත් වීම හරහා වරදට පහසුකම් සැලසූ පුද්ගලයින් සියල්ලන්ටම වගකීම් පැවරිය හැක.
මූල්‍ය පද්ධති අධීක්ෂණය කිරීමේදී නිසි ක්‍රියාපටිපාටියක් අනුගමනය නොකළ බව තහවුරු වුවහොත් ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්ට ද වගකීම් බෙදී යා හැකිය. අනුබල දීම, කුමන්ත්‍රණය සහ උත්සාහයන් සම්බන්ධ විධිවිධානවලින් අදහස් වන්නේ රජය තුළ සහ ඉන් පිටත බහු ක්‍රියාකාරීන් සම්බන්ධ විය හැකි බවයි.ඒ අනුව “abetment” සහ “conspiracy” යන නීතිමය සංකල්ප යටතේ සෘජුව නොවූවත් සම්බන්ධ වූ පුද්ගලයින්ටද දඬුවම් ලැබිය හැක.
ජාත්‍යන්තර නීතිමය මානයන්
මෙම ගනුදෙනුව විදේශ ණය ගෙවීමක් බැවින්, එයට ජාත්‍යන්තර පැතිකඩක්ද ඇත. මෙම ගනුදෙනුව විදේශ ණය ආපසු ගෙවීමකට (ඕස්ට්‍රේලියාවට සම්බන්ධ බවට වාර්තා වූ) අදාළ බැවින් විමර්ශනය ශ්‍රී ලංකා සීමාවන් ඉක්මවා යා හැකිය. පරිගණක අපරාධ පනත යටතේ බාහිර අධිකරණ බලයක් (extraterritorial jurisdiction) ක්‍රියාත්මක කිරීමට ඉඩ සලසා ඇති අතර අපරාධයේ කොටස් විදේශයන්හි සිදු වූවත් නීතිය ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය. මෙවැනි අපරාධ විභාග කිරීමේ බලය උසස් අධිකරණයට (High Court) ඇත.
තවද මුදල් විදේශ ගිණුම් හරහා ගමන් කර තිබේ නම් හෝ විදේශීය පාර්ශව සම්බන්ධ වී තිබේ නම් ශ්‍රී ලංකාව අන්‍යෝන්‍ය නීතිමය සහාය රාමුවල (mutual legal assistance frameworks) යටතේ ජාත්‍යන්තර සහයෝගය ලබා ගැනීමටද කටයුතු කළ හැකිය.
නඩු විභාග කිරීම සහ මහජන අරමුදල් අයකර ගැනීම
මෙයින් පැන නගින ඕනෑම නඩු විභාගයක් මහාධිකරණයේ අධිකරණ බලය යටතට ගැනේ. ඩිජිටල් සහ විශේෂඥ සාක්ෂි පිළිගැනීමට අධිකරණවලට බලය ඇත.එය බොහෝ විට සයිබර් අපරාධ නඩු වල කොඳු නාරටිය වේ.
සිරගත කිරීම සහ දඩ මුදල් වැනි අපරාධ දඬුවම් වලට අමතරව නීතිය මූල්‍ය අයකර ගැනීම සඳහා අවකාශය සපයයි. වැරදිකරුවන්ට රාජ්‍යයට සිදු වු පාඩු සඳහා වන්දි ගෙවීමට හෝ නීති විරෝධී ලාභ ආපසු ගෙවීමට අධිකරණවලට නියෝග කළ හැකි අතර අයථා ලෙස පරිහරණය කරන ලද මහජන අරමුදල් නැවත ලබා ගැනීමට නීතිමය පසුබිම සලසයි.
පුළුල් නීතිමය සහ ආයතනික ඇඟවුම්
අපරාධ විමර්ශනය වැරදි හඳුනා ගැනීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන අතර මෙම සිද්ධිය විශේෂයෙන්ම ආයතනික අසාර්ථකත්වයන් පිළිබඳ පුළුල් නීතිමය පරීක්ෂාවන් සඳහා අවධානය යොමු කළ යුතුයි යන්න අවධාරණය කර ඇත.සත්‍යාපන ක්‍රියාවලීන්, අධීක්ෂණ යාන්ත්‍රණ සහ අභ්‍යන්තර පාලනයන්හි දුර්වලතා මෙම සොරකමට දායක වී ඇති බවට විචාරකයින් තර්ක කරති.
මහජන පීඩනය වැඩි වන විට නඩුව ශ්‍රී ලංකාවේ සයිබර් අපරාධ නීති පමණක් නොව එහි මූල්‍ය පාලන සහ වගවීමේ පද්ධතින් ද තර්ජනයට ලක් කරයි.
දැනට බලධාරීන් පවසන්නේ විමර්ශන අඛණ්ඩව සිදුවන බවත් මුදල් අමාත්‍යාංශයෙන් තවදුරටත් හෙළිදරව් කිරීම් අපේක්ෂා කරන බවත්ය. මෙම ප්‍රතිඵලය අනාගතයේදී රාජ්‍ය ආයතන සම්බන්ධ සයිබර් සක්‍රීය මූල්‍ය අපරාධවලට රට මුහුණ දෙන ආකාරය සඳහා සැලකිය යුතු පූර්වාදර්ශයක් විය හැකිය.
